Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
गोविन्दभाष्य
Пада 4.44.4.4
540 / 558
गोविन्दभाष्य · 4.4.4
॥
देवनागरी

अविभागेन दृष्टत्वात्

लिप्यंतरण (IAST)

avibhāgena dṛṣṭatvāt

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अविभागेनavibhāgenaнераздельно; a-vibhāga, творительный падеж; свободный живёт неразлучно с Ним
दृष्टत्वात्dṛṣṭatvātибо так видано; dṛṣṭa + -tva, отложительный падеж; «Ты — то» и «Я — в них»
अनुवाद

[Свободный] пребывает [с Ним] НЕРАЗДЕЛЬНО — саюджьей: так видано [«как реки — в море»]; внутри единства — различие живо.

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
देवनागरी

अथ तत्रैवेदं विमृश्यते । संव्योम-पुरस्थं परं ज्योतिर्-उपसम्पन्नो मुक्तस् तत् सालोक्येन तिष्ठेद् उत तत्-सायुज्येनेति सन्देहे नृप-पुरं प्रविष्टस्य लोके तथा-स्थिति-दृष्टेस् तत्-सालोक्येनेति प्राप्ते—

अविभागेन दृष्टत्वात् ॥

तद्-उपसम्पन्नः सोऽविभागेन तत्-सायुज्येनैव तिष्ठतीति मन्तव्यम् । कुतः ? दृष्टत्वात् ।

यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रे

अस्तं गच्छति नाम-रूपे विहाय ।

तथा विद्वान् नाम-रूपाद् विमुक्तः

परात्परं पुरुषम् उपैति दिव्यम् ॥

इति मुण्डके [3.2.8] तथैव स्थिति-श्रवणात् । सायुज्यं किल सहयोग एव । य एवं विद्वान् उदगयने प्रमीयते देवानाम् एव महिमानं गत्वाद् इत्य् अस्य सायुज्यं गच्छति इत्य्-आदि तैत्तिरीयकात् । सालोक्यादिकं तु तस्यैव प्रकारः, न चैवं विरहेऽव्याप्तिः । तत्राप्य् अन्तः-स्फूर्त्या महिम-संयोगेन च तत्-सत्त्वात् । न च दृष्टान्तेन स्वरूपाभेदः शक्यः । नीरे नीरान्तरस्यैकीभाव-व्यवहारेऽप्य् अन्तर्-भेदस्य सत्त्वात् इतरथा वृद्ध्य्-आद्य्-अनापत्तिः ॥4॥

लिप्यंतरण (IAST)

atha tatraivedaṁ vimṛśyate | saṁvyoma-purasthaṁ paraṁ jyotir-upasampanno muktas tat sālokyena tiṣṭhed uta tat-sāyujyeneti sandehe nṛpa-puraṁ praviṣṭasya loke tathā-sthiti-dṛṣṭes tat-sālokyeneti prāpte—

avibhāgena dṛṣṭatvāt ||

tad-upasampannaḥ so'vibhāgena tat-sāyujyenaiva tiṣṭhatīti mantavyam | kutaḥ ? dṛṣṭatvāt |

yathā nadyaḥ syandamānāḥ samudre

astaṁ gacchati nāma-rūpe vihāya |

tathā vidvān nāma-rūpād vimuktaḥ

parātparaṁ puruṣam upaiti divyam ||

iti muṇḍake [3.2.8] tathaiva sthiti-śravaṇāt | sāyujyaṁ kila sahayoga eva | ya evaṁ vidvān udagayane pramīyate devānām eva mahimānaṁ gatvād ity asya sāyujyaṁ gacchati ity-ādi taittirīyakāt | sālokyādikaṁ tu tasyaiva prakāraḥ, na caivaṁ virahe'vyāptiḥ | tatrāpy antaḥ-sphūrtyā mahima-saṁyogena ca tat-sattvāt | na ca dṛṣṭāntena svarūpābhedaḥ śakyaḥ | nīre nīrāntarasyaikībhāva-vyavahāre'py antar-bhedasya sattvāt itarathā vṛddhy-ādy-anāpattiḥ ||4||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथ तत्र एव इदम् विमृश्यतेatha tatra eva idam vimṛśyateтам же разбирается:; vimṛśyate
संव्योम-पुर-स्थम् परम् ज्योतिः उपसम्पन्नः मुक्तःsaṁvyoma-pura-stham param jyotiḥ upasampannaḥ muktaḥсвободный, достигший Света в граде Вьомы,; upasampanna
तत्-सालोक्येन तिष्ठेत् उत तत्-सायुज्येन इति सन्देहेtat-sālokyena tiṣṭhet uta tat-sāyujyena iti sandeheпребывает САЛОКЬЕЙ или САЮДЖЬЕЙ?; sālokya-sāyujya!
नृप-पुरम् प्रविष्टस्य लोके तथा-स्थिति-दृष्टेःnṛpa-puram praviṣṭasya loke tathā-sthiti-dṛṣṭeḥ«вошедший в град царя живёт [лишь] в граде:; nṛpa-pura
तत्-सालोक्येन इति प्राप्तेtat-sālokyena iti prāpteсалокьей»; при полученном; prāpta
अविभागेन दृष्टत्वात्avibhāgena dṛṣṭatvāt«нераздельностью: по виденности»; сутра 4.4.4
तत्-उपसम्पन्नः सःtat-upasampannaḥ saḥдостигший Его; saḥ
अविभागेन तत्-सायुज्येन एव तिष्ठति इति मन्तव्यम्avibhāgena tat-sāyujyena eva tiṣṭhati iti mantavyamпребывает НЕРАЗДЕЛЬНО — саюджьей: так мысли; avibhāga!
कुतः दृष्टत्वात्kutaḥ dṛṣṭatvātпочему? — так видано; dṛṣṭa
यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रेyathā nadyaḥ syandamānāḥ samudre«как РЕКИ, ТЕКУЩИЕ В МОРЕ,»; nadī!
अस्तम् गच्छन्ति नाम-रूपे विहायastam gacchanti nāma-rūpe vihāya«заходят, покинув имя и образ,»; vihāya
तथा विद्वान् नाम-रूपात् विमुक्तःtathā vidvān nāma-rūpāt vimuktaḥ«так знающий, от имени-образа свободен,»; vimukta
परात्-परम् पुरुषम् उपैति दिव्यम् इतिparāt-param puruṣam upaiti divyam iti«входит в дивного Пурушу, ВЫСШЕГО ВЫСОКИХ»; parāt-para! (Мундака 3.2.8)
मुण्डके तथा एव स्थिति-श्रवणात्muṇḍake tathā eva sthiti-śravaṇāt— так слышна устоя; śravaṇa
सायुज्यम् किल सह-योगः एवsāyujyam kila saha-yogaḥ eva«саюджья» — именно СО-ПРЯЖЕНИЕ; saha-yoga!!
… अस्य सायुज्यम् गच्छति इति आदि तैत्तिरीयकात्… asya sāyujyam gacchati iti ādi taittirīyakāt«входит в саюджью его» — по Тайттирии; Taittirīya
सालोक्य-आदिकम् तु तस्य एव प्रकारःsālokya-ādikam tu tasya eva prakāraḥсалокья и прочие — её ЛАДЫ; prakāra
न च एवम् विरहे अव्याप्तिःna ca evam virahe avyāptiḥи В РАЗЛУКЕ [саюджья] не теряется:; viraha!
तत्र अपि अन्तः-स्फूर्त्या महिम-संयोगेन च तत्-सत्त्वात्tatra api antaḥ-sphūrtyā mahima-saṁyogena ca tat-sattvātесть она и там — ВНУТРЕННИМ СИЯНИЕМ и связью величий; antaḥ-sphūrti!!
न च दृष्टान्तेन स्वरूप-अभेदः शक्यःna ca dṛṣṭāntena svarūpa-abhedaḥ śakyaḥи примером [рек] не доказать безразличия сущностей:; na abheda!
नीरे नीर-अन्तरस्यnīre nīra-antarasyaу воды в воде; nīra
एकी-भाव-व्यवहारे अपि अन्तर्-भेदस्य सत्त्वात्ekī-bhāva-vyavahāre api antar-bhedasya sattvātпри молве «слились» — РАЗЛИЧИЕ ВНУТРИ ЖИВО:; antar-bheda!!
इतरथा वृद्धि-आदि-अनापत्तिःitarathā vṛddhi-ādi-anāpattiḥиначе [море] не прибывало бы; vṛddhi!
भाष्य का अनुवाद

Свободный пребывает салокьей [в одном граде] — или САЮДЖЬЕЙ? При полученном —

«Нераздельностью: по виденности».

САЮДЖЬЕЙ — со-пряжением: «как реки, текущие в море, заходят, покинув имя и образ, так знающий входит в дивного Пурушу, ВЫСШЕГО ВЫСОКИХ» (салокья и прочие — её лады; и В РАЗЛУКЕ она не теряется: внутренним сиянием и связью величий). Но примером рек не доказать безразличия сущностей: у воды в воде при молве «слились» РАЗЛИЧИЕ ВНУТРИ ЖИВО — иначе море не прибывало бы.

संस्करण

8c1d60ceef5d · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:41:38 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 4.4.3

श्लोक बदलें इन कुंजियों से