Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
गोविन्दभाष्य
Пада 4.44.4.7
543 / 558
गोविन्दभाष्य · 4.4.7
॥
देवनागरी

एवम् अप्य् उपन्यासात् पूर्व-भावाद् अविरोधं बादरायणः

लिप्यंतरण (IAST)

evam apy upanyāsāt pūrva-bhāvād avirodhaṁ bādarāyaṇaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एवम् अपिevam apiи при этом; наречия; обе правды совместимы
उपन्यासात्upanyāsātиз изложения; upanyāsa, отложительный падеж; свойства возвещены писанием
पूर्व-भावात्pūrva-bhāvātиз прежнего бытия; pūrva + bhāva, отложительный падеж; они были и прежде — лишь скрыты
अविरोधम्avirodhamнепротиворечие; a-virodha, винительный падеж; утверждает
बादरायणःbādarāyaṇaḥБадараяна; автор сутр; сиддханта
अनुवाद

[Вердикт:] и при том [«ком сознания»] — противоречия НЕТ: по изложению прежнее [— восемь качеств —] стоит: так Бадараяна.

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
देवनागरी

अथ स्व-मतम् आह—

एवम् अप्य् उपन्यासात् पूर्व-भावाद् अविरोधं बादरायणः ॥

एवम् अपि चिन्-मात्र-स्वरूपत्व-निरूपणे सत्य् अपि तस्मिंस् तस्य गुणाष्टकस्याविरोधं भगवान् बादरायणो मन्यते । कुतः ? उपन्यासादेः । प्रजापति-वाक्यं तद्-उपन्यासात् प्रमानात् तस्य पूर्वस्य जैमिन्य्-उक्तस्यापि तत्र सत्त्वात् । श्रुतित्वाविशेषेणोभयोर् वाक्ययोः सम-प्रामाण्याद् उभय-विध-रूपत्वं मुक्तस्येति सिद्धान्तः । अत्र प्रज्ञान-घन एवेति श्रुतेर् निर्गुण-चिन्-मात्रं जीव-स्वरूपम् इत्य् अर्थो बादरायणस्याभिमतः । एवम् अप्य् अविरोधम् इत्य् उक्तेः । न चैवम् अवधारण-बाधः । सर्वांशेन जड-व्यावृत्त-स्वप्रकाशोऽयम् आत्मेति तस्माद् वाक्याद् एव सुव्यक्तेः । न चेदृशेऽपि जीवे वाक्यान्तरावगतस्य तस्य गुणाष्टकस्य सम्बन्धो विरुध्यते । यथा कार्त्स्न्येन रस-घनेऽपि सैन्धव-घने दृग्-आदि-ग्राह्या रूप-काठिन्यादयो न विरुध्येरन्न् इति । तस्माद् अपहत-पाप्मत्वादिना गुणाष्टकेन वक्ष्यमाणो ज्ञान-स्वरूपो जीव आविर्भवतीति ॥7॥

लिप्यंतरण (IAST)

atha sva-matam āha—

evam apy upanyāsāt pūrva-bhāvād avirodhaṁ bādarāyaṇaḥ ||

evam api cin-mātra-svarūpatva-nirūpaṇe saty api tasmiṁs tasya guṇāṣṭakasyāvirodhaṁ bhagavān bādarāyaṇo manyate | kutaḥ ? upanyāsādeḥ | prajāpati-vākyaṁ tad-upanyāsāt pramānāt tasya pūrvasya jaiminy-uktasyāpi tatra sattvāt | śrutitvāviśeṣeṇobhayor vākyayoḥ sama-prāmāṇyād ubhaya-vidha-rūpatvaṁ muktasyeti siddhāntaḥ | atra prajñāna-ghana eveti śruter nirguṇa-cin-mātraṁ jīva-svarūpam ity artho bādarāyaṇasyābhimataḥ | evam apy avirodham ity ukteḥ | na caivam avadhāraṇa-bādhaḥ | sarvāṁśena jaḍa-vyāvṛtta-svaprakāśo'yam ātmeti tasmād vākyād eva suvyakteḥ | na cedṛśe'pi jīve vākyāntarāvagatasya tasya guṇāṣṭakasya sambandho virudhyate | yathā kārtsnyena rasa-ghane'pi saindhava-ghane dṛg-ādi-grāhyā rūpa-kāṭhinyādayo na virudhyerann iti | tasmād apahata-pāpmatvādinā guṇāṣṭakena vakṣyamāṇo jñāna-svarūpo jīva āvirbhavatīti ||7||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथ स्व-मतम् आहatha sva-matam āhaтеперь — своё мнение:; sva-mata
एवम् अपि उपन्यासात् पूर्व-भावात् अविरोधम् बादरायणःevam api upanyāsāt pūrva-bhāvāt avirodham bādarāyaṇaḥ«и при том — по изложению, по бытию прежнего — непротиворечие: Бадараяна»; сутра 4.4.7
एवम् अपि चित्-मात्र-स्वरूपत्व-निरूपणे सति अपिevam api cit-mātra-svarūpatva-nirūpaṇe sati apiи при выписке «одно сознание»; evam api
तस्मिन् तस्य गुण-अष्टकस्य अविरोधम्tasmin tasya guṇa-aṣṭakasya avirodhamВОСЬМЕРИЦЕ КАЧЕСТВ в нём НЕ противоречие:; guṇāṣṭaka!
भगवान् बादरायणः मन्यतेbhagavān bādarāyaṇaḥ manyateмыслит Бхагаван БАДАРАЯНА; Bādarāyaṇa!
कुतः उपन्यास-आदेःkutaḥ upanyāsa-ādeḥпочему? — по изложению:; upanyāsa
प्रजापति-वाक्यम् तत्-उपन्यासात् प्रमाणम्prajāpati-vākyam tat-upanyāsāt pramāṇamслово Праджапати — мерило,; pramāṇa
तस्य पूर्वस्य जैमिनि-उक्तस्य अपि तत्र सत्त्वात्tasya pūrvasya jaimini-uktasya api tatra sattvātи прежнее, Джаймини реченное, — в силе; pūrva
श्रुतित्व-अविशेषेणśrutitva-aviśeṣeṇaоба речения РАВНО шрути:; aviśeṣa
उभयोः वाक्ययोः सम-प्रामाण्यात्ubhayoḥ vākyayoḥ sama-prāmāṇyātравномерны —; sama-prāmāṇya!
उभय-विध-रूपत्वम् मुक्तस्य इति सिद्धान्तःubhaya-vidha-rūpatvam muktasya iti siddhāntaḥсвободный ОБОЯКОГО лада: сиддханта; ubhaya-vidha!
अत्रatraздесь; atra
प्रज्ञान-घनः एव इति श्रुतेःprajñāna-ghanaḥ eva iti śruteḥиз «сплошь ком познания»; śruti
निर्गुण-चित्-मात्रम् जीव-स्वरूपम् इति अर्थः बादरायणस्य अभिमतःnirguṇa-cit-mātram jīva-svarūpam iti arthaḥ bādarāyaṇasya abhimataḥ«суть дживы — чистое сознание» Бадараяне ЛЮБО:; abhimata
एवम् अपि अविरोधम् इति उक्तेःevam api avirodham iti ukteḥсказано ведь «И ПРИ ТОМ — непротиворечие»; evam api
न च एवम् अवधारण-बाधःna ca evam avadhāraṇa-bādhaḥи ограничитель [«сплошь»] не обижен:; na bādha
सर्व-अंशेन जड-व्यावृत्त-स्व-प्रकाशः अयम् आत्मा इतिsarva-aṁśena jaḍa-vyāvṛtta-sva-prakāśaḥ ayam ātmā iti«Атман ВСЕМ СОБОЙ само-светел, отстранён от косного» —; sva-prakāśa! (OCR исправлен)
तस्मात् वाक्यात् एव सु-व्यक्तेःtasmāt vākyāt eva su-vyakteḥиз того же речения ясно; vyakti
न चna caи не; na ca
ईदृशे अपि जीवेīdṛśe api jīveв таком дживе; jīva
वाक्य-अन्तर-अवगतस्य तस्य गुण-अष्टकस्य सम्बन्धः विरुध्यतेvākya-antara-avagatasya tasya guṇa-aṣṭakasya sambandhaḥ virudhyateсвязь с восьмерицей из иного речения не спорит:; sambandha (OCR исправлен)
यथा कार्त्स्न्येन रस-घने अपि सैन्धव-घनेyathā kārtsnyena rasa-ghane api saindhava-ghaneкак В КОМЕ СОЛИ — сплошь коме вкуса —; saindhava
दृक्-आदि-ग्राह्याः रूप-काठिन्य-आदयः न विरुध्येरन् इतिdṛk-ādi-grāhyāḥ rūpa-kāṭhinya-ādayaḥ na virudhyeran itiне спорят [с ним] зримые ЦВЕТ И ТВЁРДОСТЬ; rūpa-kāṭhinya!!
तस्मात्tasmātпотому; tasmāt
अपहत-पाप्मत्व-आदिना गुण-अष्टकेनapahata-pāpmatva-ādinā guṇa-aṣṭakenaс восьмерицей — от безгрешности —; guṇāṣṭaka
वक्ष्यमाणः ज्ञान-स्वरूपः जीवः आविर्भवति इतिvakṣyamāṇaḥ jñāna-svarūpaḥ jīvaḥ āvirbhavati itiджива, сущий знанием, ЯВЛЯЕТСЯ; āvirbhavati
भाष्य का अनुवाद

Своё мнение:

«И при том — по изложению, по бытию прежнего — непротиворечие: Бадараяна».

И при «одном сознании» ВОСЬМЕРИЦА КАЧЕСТВ не в споре: оба речения — РАВНО шрути; свободный — обоякого лада. «Сплошь ком познания» Бадараяне любо («Атман всем собой само-светел») — но как В КОМЕ СОЛИ, сплошь коме вкуса, не спорят с ним зримые ЦВЕТ И ТВЁРДОСТЬ, так в дживе-знании — восьмерица качеств.

संस्करण

7be2219d4ad0 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:41:38 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 4.4.6

श्लोक बदलें इन कुंजियों से