Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
गोविन्दभाष्य
Пада 4.44.4.13
549 / 558
गोविन्दभाष्य · 4.4.13
॥
देवनागरी

तन्व्-अभावे सन्ध्यवद् उपपत्तेः

लिप्यंतरण (IAST)

tanv-abhāve sandhyavad upapatteḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तनु-अभावेtanu-abhāveпри отсутствии тела; tanu «тело» + a-bhāva, местный падеж; бестелесному
सन्ध्य-वत्sandhya-vatкак во сне; sandhya «промежуточное» + -vat; радости являются как в сновидении — без плоти
उपपत्तेःupapatteḥпо сообразности; upapatti, отложительный падеж; всё стройно
अनुवाद

БЕЗ ТЕЛА [вкушение] — как во СНЕ: складно [— и без орудий вкушают].

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
देवनागरी

भोग-हेतवो धर्मा दिव्य-देह-योगाश् च निरूपिताः । भोगश् च सोऽश्नुते सर्वान् कामान् [तै.उ. 2.1.1] इत्य्-आदि-श्रुति-सिद्धः । स चोभयथापि स्याद् इति वक्तुं प्रारम्भः । तत्रैवं संशयः—मुक्तस्य भोगः सम्भवेन् न वेति । देहेन्द्रियादि-विरहात् न सम्भवेत् यद्य् अयं भोगी मन्तव्यस् तदाप्य् आनन्द-पूर्णस्य तस्य तत्-तृष्णानुदयात्, न स युक्त इति प्राप्ते—

तन्व्-अभावे सन्ध्यवद्-उपपत्तेः ॥

न च विग्रह-भावे भोगासम्भवः । तत्र सन्ध्यवत् तस्योपपत्तेः । सन्ध्यं स्वप्नः । तत्र यथा तनुं विनापि भोग एवम् अपि स उच्यते ॥13॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhoga-hetavo dharmā divya-deha-yogāś ca nirūpitāḥ | bhogaś ca so'śnute sarvān kāmān [tai.u. 2.1.1] ity-ādi-śruti-siddhaḥ | sa cobhayathāpi syād iti vaktuṁ prārambhaḥ | tatraivaṁ saṁśayaḥ—muktasya bhogaḥ sambhaven na veti | dehendriyādi-virahāt na sambhavet yady ayaṁ bhogī mantavyas tadāpy ānanda-pūrṇasya tasya tat-tṛṣṇānudayāt, na sa yukta iti prāpte—

tanv-abhāve sandhyavad-upapatteḥ ||

na ca vigraha-bhāve bhogāsambhavaḥ | tatra sandhyavat tasyopapatteḥ | sandhyaṁ svapnaḥ | tatra yathā tanuṁ vināpi bhoga evam api sa ucyate ||13||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भोग-हेतवः धर्माः दिव्य-देह-योगाः च निरूपिताःbhoga-hetavaḥ dharmāḥ divya-deha-yogāḥ ca nirūpitāḥвыписаны причины вкушения — качества и тела; nirūpita
भोगः चbhogaḥ caсамо же вкушение —; bhoga
सः अश्नुते सर्वान् कामान् इति आदि-श्रुति-सिद्धःsaḥ aśnute sarvān kāmān iti ādi-śruti-siddhaḥ«вкушает все желанья» — утверждено шрути; aśnute
सः च उभयथा अपि स्यात् इति वक्तुम् प्रारम्भःsaḥ ca ubhayathā api syāt iti vaktum prārambhaḥи оно — ПРИ ОБОИХ [ладах]: к тому зачин; ubhayathā
तत्र एवम् संशयःtatra evam saṁśayaḥсомнение:; saṁśaya
मुक्तस्य भोगः सम्भवेत् न वा इतिmuktasya bhogaḥ sambhavet na vā itiвозможно ли свободному вкушение?; sambhava
देह-इन्द्रिय-आदि-विरहात् न सम्भवेत्deha-indriya-ādi-virahāt na sambhavet«без тела и чувств — нет;; viraha
यदि अयम् भोगी मन्तव्यःyadi ayam bhogī mantavyaḥа сочти его вкушающим —; bhogin (OCR исправлен)
तदा अपि आनन्द-पूर्णस्य तस्य तत्-तृष्णा-अनुदयात्tadā api ānanda-pūrṇasya tasya tat-tṛṣṇā-anudayātу полного блаженством ЖАЖДЕ не взойти:; tṛṣṇā
न सः युक्तः इति प्राप्तेna saḥ yuktaḥ iti prāpteнескладно»; при полученном; prāpta
तनु-अभावे सन्ध्यवत् उपपत्तेःtanu-abhāve sandhyavat upapatteḥ«при отсутствии тела — как в сумеречном: по складности»; сутра 4.4.13
न च विग्रह-अभावे भोग-असम्भवःna ca vigraha-abhāve bhoga-asambhavaḥи БЕЗ тела вкушение возможно:; na asambhava
तत्र सन्ध्यवत् तस्य उपपत्तेःtatra sandhyavat tasya upapatteḥтам оно складно КАК В СУМЕРЕЧНОМ:; sandhya!
सन्ध्यम् स्वप्नःsandhyam svapnaḥ«сумеречное» — СОН:; svapna!
तत्र यथा तनुम् विना अपि भोगःtatra yathā tanum vinā api bhogaḥкак во сне вкушают БЕЗ ТЕЛА,; vinā
एवम् अपि सः उच्यतेevam api saḥ ucyateтак и здесь; evam
भाष्य का अनुवाद

Возможно ли вкушение (без тела нечем; полному блаженством — нечего желать)? При полученном —

«При отсутствии тела — как в сумеречном: по складности».

Без тела — КАК ВО СНЕ: и там вкушают без орудий.

संस्करण

ea4cddac326b · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:41:38 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 4.4.12

श्लोक बदलें इन कुंजियों से