Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
गोविन्दभाष्य
Пада 4.44.4.2
538 / 558
गोविन्दभाष्य · 4.4.2
॥
देवनागरी

मुक्तः प्रतिज्ञानात्

लिप्यंतरण (IAST)

muktaḥ pratijñānāt

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
मुक्तःmuktaḥосвобождённый; mukta «освободившийся»; тогда он свободен
प्रतिज्ञानात्pratijñānātпо заявленному; pratijñāna «обещание», отложительный падеж; так обещано в беседе Праджапати
अनुवाद

[Восставший в своём образе —] СВОБОДЕН: по обещанию [Праджапати растолковать именно свободного Атмана].

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
देवनागरी

ननु परं ज्योतिर् उपसम्पन्नस्य मुक्तिः कस्माद् अवगम्यते ? तत्राह—

मुक्तः प्रतिज्ञानात् ॥

स्वरूपाभिनिष्पन्नोऽयं मुक्त एव । कुतः ? प्रतिज्ञानात् । पूर्वत्र य आत्मेति प्रकृतस्य जीवस्य एतं त्व् एव ते भूयोऽनुव्याख्यास्यामि [छा.उ. 8.9.3] इत्य्-आदिभिर् जागराद्य्-अवस्था-त्रय-विनिर्मुक्ततया प्रियाप्रिय-हेतु-भूत-कर्म-निर्मित-शरीर-विनिर्मुक्ततया च व्याख्यातुं प्रजापतिना प्रतिज्ञातत्वात् । तस्मात् कर्म-सम्बन्ध-तन्-निर्मित-शरीरादि-विनिर्मुक्त-स्वाभाविक-स्वरूपावस्थितिर् इह स्वरूपाभिनिष्पत्तिः सैव मुक्तिर् इति ॥2॥

लिप्यंतरण (IAST)

nanu paraṁ jyotir upasampannasya muktiḥ kasmād avagamyate ? tatrāha—

muktaḥ pratijñānāt ||

svarūpābhiniṣpanno'yaṁ mukta eva | kutaḥ ? pratijñānāt | pūrvatra ya ātmeti prakṛtasya jīvasya etaṁ tv eva te bhūyo'nuvyākhyāsyāmi [chā.u. 8.9.3] ity-ādibhir jāgarādy-avasthā-traya-vinirmuktatayā priyāpriya-hetu-bhūta-karma-nirmita-śarīra-vinirmuktatayā ca vyākhyātuṁ prajāpatinā pratijñātatvāt | tasmāt karma-sambandha-tan-nirmita-śarīrādi-vinirmukta-svābhāvika-svarūpāvasthitir iha svarūpābhiniṣpattiḥ saiva muktir iti ||2||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ननुnanuно [спросят]; nanu
परम् ज्योतिः उपसम्पन्नस्य मुक्तिः कस्मात् अवगम्यतेparam jyotiḥ upasampannasya muktiḥ kasmāt avagamyateоткуда [ясно], что достигший света — В МУКТИ?; mukti
तत्र आहtatra āhaна это говорит; āha
मुक्तः प्रतिज्ञानात्muktaḥ pratijñānāt«свободен: по обещанию»; сутра 4.4.2
स्वरूप-अभिनिष्पन्नः अयम् मुक्तः एवsvarūpa-abhiniṣpannaḥ ayam muktaḥ evaвосставший в сущности — именно СВОБОДЕН; mukta!
कुतः प्रतिज्ञानात्kutaḥ pratijñānātпочему? — по обещанию; pratijñāna
पूर्वत्र यः आत्मा इति प्रकृतस्य जीवस्यpūrvatra yaḥ ātmā iti prakṛtasya jīvasyaзачатого «тот Атман…» дживу; prakṛta
एतम् तु एव ते भूयः अनुव्याख्यास्यामि इति आदिभिःetam tu eva te bhūyaḥ anuvyākhyāsyāmi iti ādibhiḥ«ЕГО я тебе растолкую ДАЛЕЕ…»; anuvyākhyāsyāmi (Чхандогья 8.9.3)
जागर-आदि-अवस्था-त्रय-विनिर्मुक्ततयाjāgara-ādi-avasthā-traya-vinirmuktatayāкак свободного от ТРЁХ СОСТОЯНИЙ — яви и прочих —; avasthā-traya!
प्रिय-अप्रिय-हेतु-भूत-कर्म-निर्मित-शरीर-विनिर्मुक्ततया चpriya-apriya-hetu-bhūta-karma-nirmita-śarīra-vinirmuktatayā caи от тела, деланного кармой, причины милого-немилого,; śarīra
व्याख्यातुम् प्रजापतिना प्रतिज्ञातत्वात्vyākhyātum prajāpatinā pratijñātatvātрастолковать ОБЕЩАЛ Праджапати; pratijñāta
तस्मात्tasmātпотому; tasmāt
कर्म-सम्बन्ध-तत्-निर्मित-शरीर-आदि-विनिर्मुक्त-karma-sambandha-tat-nirmita-śarīra-ādi-vinirmukta-свободная от связи с кармой и её тел; vinirmukta
स्वाभाविक-स्वरूप-अवस्थितिःsvābhāvika-svarūpa-avasthitiḥустоя в прирождённой сущности —; avasthiti
इह स्वरूप-अभिनिष्पत्तिः सा एव मुक्तिः इतिiha svarūpa-abhiniṣpattiḥ sā eva muktiḥ itiвот «восстание в своём»: ОНО И ЕСТЬ МУКТИ; saiva muktiḥ
भाष्य का अनुवाद

Откуда [ясно], что это — мукти? —

«Свободен: по обещанию».

Праджапати ОБЕЩАЛ растолковать Атмана, свободного от трёх состояний и от тел, деланных кармой: устоя в прирождённой сущности — она и есть мукти.

संस्करण

dd961a48dde1 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 5:41:38 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 4.4.1

श्लोक बदलें इन कुंजियों से