विष्णुपुराण
Māriṣā and the Line of Dakṣa1.15.60-67
255 / 1027
विष्णुपुराण · 1.15.60-67
देवनागरी

इमं स्तवं यः पठति शृणुयाद्वापिनित्यशः । स कामदेषैर् अशिलैर् मुक्तः प्राप्रोति वाञ्छितम् ।
इयं च मारिषा पूर्वम् आसीद् या तां ब्रवीमि वः कार्यगौरवम् एतस्याः कथने फलदायि वः ।
अपुत्रा प्राग् इयं विष्णुं मृते भर्तरि सत्तमाः भूपपत्नी महाभागा तोषयाम् आस भक्तितः ।
आराधितस् तया विष्णुः प्राह प्रत्यक्षतां गतः वरं वृणीष्वेति शुभां सा च प्राहात्मवाञ्छितम् ।
भगवन् बालवैधव्याद् वृथाजन्माहम् ईदृशी मन्दभाग्या समुद्भूता विफला च जगत्पते ।
भवन्तु पतयः श्लाघ्या मम जन्मनि जन्मनि त्वत्प्रसादात् तथा पुत्रः प्रजापतिसमो ऽस्तु मे ।
कुलं शीलं वयः सत्यं दाक्षिण्यं क्षिप्रकारिता । अविसंवादिता सत्त्वं वृद्धसेवा कृतज्ञता ।
रूपसंपत्समायुक्ता सर्वस्य प्रियदर्शना अयोनिजा च जायेयं त्वत्प्रसादाद् अधोक्षज ।

लिप्यंतरण (IAST)

imaṃ stavaṃ yaḥ paṭhati śṛṇuyādvāpinityaśaḥ / sa kāmadeṣair aśilair muktaḥ prāproti vāñchitam /
iyaṃ ca māriṣā pūrvam āsīd yā tāṃ bravīmi vaḥ kāryagauravam etasyāḥ kathane phaladāyi vaḥ /
aputrā prāg iyaṃ viṣṇuṃ mṛte bhartari sattamāḥ bhūpapatnī mahābhāgā toṣayām āsa bhaktitaḥ /
ārādhitas tayā viṣṇuḥ prāha pratyakṣatāṃ gataḥ varaṃ vṛṇīṣveti śubhāṃ sā ca prāhātmavāñchitam /
bhagavan bālavaidhavyād vṛthājanmāham īdṛśī mandabhāgyā samudbhūtā viphalā ca jagatpate /
bhavantu patayaḥ ślāghyā mama janmani janmani tvatprasādāt tathā putraḥ prajāpatisamo 'stu me /
kulaṃ śīlaṃ vayaḥ satyaṃ dākṣiṇyaṃ kṣiprakāritā / avisaṃvāditā sattvaṃ vṛddhasevā kṛtajñatā /
rūpasaṃpatsamāyuktā sarvasya priyadarśanā ayonijā ca jāyeyaṃ tvatprasādād adhokṣaja /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इमम्imamэту
स्तवम्stavamхвалу
यःyaḥкто
पठतिpaṭhatiчитает
शृणुयात्śṛṇuyātслушает
वाили
अपिapiи
नित्यशःnityaśaḥпостоянно
सःsaḥтот
काम-दोषैःkāma-doṣaiḥот пороков страсти
अशिलैःaśilaiḥот дурного нрава
मुक्तःmuktaḥизбавленный
प्राप्नोतिprāpnotiобретает
वाञ्छितम्vāñchitamжелаемое
इयम्iyamэта
caи
मारिषाmāriṣāМариша
पूर्वम्pūrvamпрежде
आसीत्āsītбыла
याкоторою
ताम्tāmто
ब्रवीमिbravīmiскажу
वःvaḥвам
कार्य-गौरवम्kārya-gauravamважность дела
एतस्याःetasyāḥу неё
कथनेkathaneв рассказе
फल-दायिphala-dāyiплодоносно
वःvaḥвам
अपुत्राaputrāбездетная
प्राक्prākпрежде
इयम्iyamона
विष्णुम्viṣṇumВишну
मृतेmṛteкогда умер
भर्तरिbhartariмуж
सत्तमाःsattamāḥо добрейшие
भूप-पत्नीbhūpa-patnīцарская супруга
महा-भागाmahā-bhāgāмногосчастливая
तोषयाम्toṣayāmублажить
आसāsaсумела
भक्तितःbhaktitaḥпреданностью
आराधितःārādhitaḥпочтённый
तयाtayāею
विष्णुःviṣṇuḥВишну
प्राहprāhaсказал
प्रत्यक्षताम्pratyakṣatāmзримость
गतःgataḥпринявший
वरम्varamдар
वृणीष्वvṛṇīṣvaизбери
इतिitiтак
शुभाम्śubhāmпрекрасной
साона
caи
प्राहprāhaсказала
आत्म-वाञ्छितम्ātma-vāñchitamжелаемое ею
भगवन्bhagavanо владыка
बाल-वैधव्यात्bāla-vaidhavyātот раннего вдовства
वृथा-जन्माvṛthā-janmāс бесплодным рождением
अहम्ahamя
ईदृशीīdṛśīтакова
मन्द-भाग्याmanda-bhāgyāзлосчастная
समुद्भूताsamudbhūtāявилась
विफलाviphalāбесплодная
caи
जगत्-पतेjagat-pateо владыка мира
भवन्तुbhavantuда будут
पतयःpatayaḥмужья
श्लाघ्याःślāghyāḥдостохвальные
ममmamaу меня
जन्मनिjanmaniв рождении
जन्मनिjanmaniза рождением
त्वत्-प्रसादात्tvat-prasādātпо твоей милости
तथाtathāтакже
पुत्रःputraḥсын
प्रजापति-समःprajāpati-samaḥравный владыке потомства
अस्तुastuда будет
मेmeу меня
कुलम्kulamрод
शीलम्śīlamнрав
वयःvayaḥвозраст
सत्यम्satyamправдивость
दाक्षिण्यम्dākṣiṇyamприветливость
क्षिप्र-कारिताkṣipra-kāritāрасторопность
अविसंवादिताavisaṃvāditāверность слову
सत्त्वम्sattvamкрепость
वृद्ध-सेवाvṛddha-sevāпочтение к старшим
कृत-ज्ञताkṛta-jñatāблагодарность
रूप-संपत्-समायुक्ताrūpa-saṃpat-samāyuktāнаделённая красотою
सर्वस्यsarvasyaвсякому
प्रिय-दर्शनाpriya-darśanāприятная видом
अयोनि-जाayoni-jāне из чрева рождённая
caи
जायेयम्jāyeyamда рожусь я
त्वत्-प्रसादात्tvat-prasādātпо твоей милости
अधोक्षजadhokṣajaо Адхокшаджа
अनुवाद

Кто постоянно читает или слушает эту хвалу, тот, избавленный от пороков страсти и дурного нрава, обретает желаемое.

А кем была эта Мариша прежде, о том скажу вам: важность дела в рассказе о ней плодоносна для вас. Прежде, о добрейшие, она была бездетной царскою супругой, и, когда муж её умер, преданностью сумела она ублажить Вишну. Почтённый ею Вишну принял зримость и сказал прекрасной: «Избери дар». И она сказала желаемое ею:

«О владыка, от раннего вдовства рождение моё бесплодно; такова я, злосчастная, явилась бесплодной, о владыка мира. Да будут у меня по твоей милости в рождении за рождением достохвальные мужья, и сын, равный владыке потомства; и род, нрав, возраст, правдивость, приветливость, расторопность, верность слову, крепость, почтение к старшим, благодарность; и да буду я наделена красотою, приятна видом всякому и рождена не из чрева, по твоей милости, о Адхокшаджа».

संस्करण

6ca299483d14 · प्रकाशित 21 अग॰ 2026, 11:47:36 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से