एवम् उक्त्वा महाबाहुस् तथा चक्रे धनंजयः ॥
व्यूह्य तानि बलान्य् आशु प्रययौ फल्गुनस् तदा ॥
संप्रयातान् कुरून् दृष्ट्वा पाण्डवानां महाचमूः ॥
गङ्गेव पूर्णा स्तिमिता स्यन्दमाना व्यदृश्यत ॥
भीमसेनो ऽग्रणीस् तेषां धृष्टद्युम्नश् च पार्षतः ॥
नकुलः सहदेवश् च धृष्टकेतुश् च वीर्यवान् ॥
समुद्योज्य ततः पश्चाद् राजाप्य् अक्षौहिणीवृतः ॥
भ्रातृभिः सह पुत्रैश् च सो ऽभ्यरक्षत पृष्ठतः ॥
चक्ररक्षौ तु भीमस्य माद्रीपुत्रौ महाद्युती ॥
द्रौपदेयाः ससौभद्राः पृष्ठगोपास् तरस्विनः ॥
धृष्टद्युम्नश् च पाञ्चाल्यस् तेषां गोप्ता महारथः ॥
सहितः पृतनाशूरै रथमुख्यैः प्रभद्रकैः ॥
शिखण्डी तु ततः पश्चाद् अर्जुनेनाभिरक्षितः ॥
यत्तो भीष्मविनाशाय प्रययौ भरतर्षभ ॥
पृष्ठगोपो ऽर्जुनस्यापि युयुधानो महारथः ॥
चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ ॥
evam uktvā mahābāhus tathā cakre dhanaṃjayaḥ ||
vyūhya tāni balāny āśu prayayau phalgunas tadā ||
saṃprayātān kurūn dṛṣṭvā pāṇḍavānāṃ mahācamūḥ ||
gaṅgeva pūrṇā stimitā syandamānā vyadṛśyata ||
bhīmaseno 'graṇīs teṣāṃ dhṛṣṭadyumnaś ca pārṣataḥ ||
nakulaḥ sahadevaś ca dhṛṣṭaketuś ca vīryavān ||
samudyojya tataḥ paścād rājāpy akṣauhiṇīvṛtaḥ ||
bhrātṛbhiḥ saha putraiś ca so 'bhyarakṣata pṛṣṭhataḥ ||
cakrarakṣau tu bhīmasya mādrīputrau mahādyutī ||
draupadeyāḥ sasaubhadrāḥ pṛṣṭhagopās tarasvinaḥ ||
dhṛṣṭadyumnaś ca pāñcālyas teṣāṃ goptā mahārathaḥ ||
sahitaḥ pṛtanāśūrai rathamukhyaiḥ prabhadrakaiḥ ||
śikhaṇḍī tu tataḥ paścād arjunenābhirakṣitaḥ ||
yatto bhīṣmavināśāya prayayau bharatarṣabha ||
pṛṣṭhagopo 'rjunasyāpi yuyudhāno mahārathaḥ ||
cakrarakṣau tu pāñcālyau yudhāmanyūttamaujasau ||
Сказав так, сильнорукий Дхананджая именно так и поступил: быстро выстроив войска, Пхалгуна выступил. Увидев, что Куру двинулись вперёд, великая армия Пандавов казалась полной и спокойной Гангой, плавно текущей в своём русле. Впереди у них стояли Бхимасена, Дхриштадьюмна, сын Пришаты, Накула, Сахадева и доблестный Дхришткету. Позади царь Юдхиштхира, окружённый акшаухини, вместе с братьями и сыновьями охранял тыл. Великосияющие сыновья Мадри были защитниками колёс Бхимы; стремительные сыновья Драупади вместе с Абхиманью охраняли задние ряды. Панчалиец Дхриштадьюмна, великий ратник, был их защитником вместе с героями войска и лучшими колесничими Прабхадраками. Шикхандин, охраняемый Арджуной, собранно выступил ради гибели Бхишмы, о бык Бхаратов. Тыл Арджуны охранял великий ратник Ююдхана, а его колёса защищали два панчалийца — Юдхаманью и Уттамауджас.
42ea39cef008 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 20:47:28 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Пандавский строй описан как осмысленное распределение ответственности. Бхима ведёт перед, Юдхиштхира удерживает центр и тыл, Арджуна защищает Шикхандина ради решающей задачи против Бхишмы. Это не просто военная геометрия, а порядок доверия между героями.