Махабхарата
Бхишма-парва: поединок Бхишмы и Арджуны6.48.2-11
5598 / 15823
Махабхарата · 6.48.2-11
Деванагари

संजय उवाच
समं व्यूढेष्व् अनीकेषु संनद्धा रुचिरध्वजाः ॥
अपारम् इव संदृश्य सागरप्रतिमं बलम् ॥
तेषां मध्ये स्थितो राजा पुत्रो दुर्योधनस् तव ॥
अब्रवीत् तावकान् सर्वान् युध्यध्वम् इति दंशिताः ॥
ते मनः क्रूरम् आस्थाय समभित्यक्तजीविताः ॥
पाण्डवान् अभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः ॥
ततो युद्धं समभवत् तुमुलं लोमहर्षणम् ॥
तावकानां परेषां च व्यतिषक्तरथद्विपम् ॥
मुक्तास् तु रथिभिर् बाणा रुक्मपुङ्खाः सुतेजनाः ॥
संनिपेतुर् अकुण्ठाग्रा नागेषु च हयेषु च ॥
तथा प्रवृत्ते संग्रामे धनुर् उद्यम्य दंशितः ॥
अभिपत्य महाबाहुर् भीष्मो भीमपराक्रमः ॥
सौभद्रे भीमसेने च शैनेये च महारथे ॥
केकये च विराटे च धृष्टद्युम्ने च पार्षते ॥
एतेषु नरवीरेषु चेदिमत्स्येषु चाभितः ॥
ववर्ष शरवर्षाणि वृद्धः कुरुपितामहः ॥
प्राकम्पत महाव्यूहस् तस्मिन् वीरसमागमे ॥
सर्वेषाम् एव सैन्यानाम् आसीद् व्यतिकरो महान् ॥
सादितध्वजनागाश् च हतप्रवरवाजिनः ॥
विप्रयातरथानीकाः समपद्यन्त पाण्डवाः ॥

Транслитерация (IAST)

saṃjaya uvāca
samaṃ vyūḍheṣv anīkeṣu saṃnaddhā ruciradhvajāḥ ||
apāram iva saṃdṛśya sāgarapratimaṃ balam ||
teṣāṃ madhye sthito rājā putro duryodhanas tava ||
abravīt tāvakān sarvān yudhyadhvam iti daṃśitāḥ ||
te manaḥ krūram āsthāya samabhityaktajīvitāḥ ||
pāṇḍavān abhyavartanta sarva evocchritadhvajāḥ ||
tato yuddhaṃ samabhavat tumulaṃ lomaharṣaṇam ||
tāvakānāṃ pareṣāṃ ca vyatiṣaktarathadvipam ||
muktās tu rathibhir bāṇā rukmapuṅkhāḥ sutejanāḥ ||
saṃnipetur akuṇṭhāgrā nāgeṣu ca hayeṣu ca ||
tathā pravṛtte saṃgrāme dhanur udyamya daṃśitaḥ ||
abhipatya mahābāhur bhīṣmo bhīmaparākramaḥ ||
saubhadre bhīmasene ca śaineye ca mahārathe ||
kekaye ca virāṭe ca dhṛṣṭadyumne ca pārṣate ||
eteṣu naravīreṣu cedimatsyeṣu cābhitaḥ ||
vavarṣa śaravarṣāṇi vṛddhaḥ kurupitāmahaḥ ||
prākampata mahāvyūhas tasmin vīrasamāgame ||
sarveṣām eva sainyānām āsīd vyatikaro mahān ||
sāditadhvajanāgāś ca hatapravaravājinaḥ ||
viprayātarathānīkāḥ samapadyanta pāṇḍavāḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
समम् व्यूढेषु अनीकेषुsamam vyūḍheṣu anīkeṣuкогда войска ровно выстроены; при одинаково расположенных армиях
संनद्धाः रुचिरध्वजाःsaṃnaddhāḥ ruciradhvajāḥснаряжённые с прекрасными стягами; вооружённые, с красивыми знамёнами
अपारम् इव संदृश्यapāram iva saṃdṛśyaкак безбрежную увидев; видя словно беспредельную
सागरप्रतिमम् बलम्sāgarapratimam balamсилу, подобную океану; армию, равную морю
तेषाम् मध्ये स्थितः राजाteṣām madhye sthitaḥ rājāсреди них стоял царь; в их середине находился правитель
पुत्रः दुर्योधनः तवputraḥ duryodhanaḥ tavaсын твой Дурьодхана; твой сын, Дурьодхана
अब्रवीत् तावकान् सर्वान्abravīt tāvakān sarvānсказал всем твоим; обратился ко всем твоим воинам
युध्यध्वम् इति दंशिताःyudhyadhvam iti daṃśitāḥсражайтесь, вооружённые; бейтесь, облачённые в доспехи
ते मनः क्रूरम् आस्थायte manaḥ krūram āsthāyaони приняв жестокий ум; они, настроив сердце сурово
समभित्यक्तजीविताःsamabhityaktajīvitāḥполностью оставив жизнь; отказавшись от жизни
पाण्डवान् अभ्यवर्तन्तpāṇḍavān abhyavartantaна Пандавов двинулись; пошли против сыновей Панду
सर्वे एव उच्छ्रितध्वजाःsarve eva ucchritadhvajāḥвсе с поднятыми стягами; все с вознесёнными знамёнами
ततः युद्धम् समभवत्tataḥ yuddham samabhavatзатем битва возникла; после этого началось сражение
तुमुलम् लोमहर्षणम्tumulam lomaharṣaṇamоглушительное, волосоподъёмное; страшное, заставляющее содрогнуться
तावकानाम् परेषाम् चtāvakānām pareṣām caтвоих и врагов; твоей стороны и противников
व्यतिषक्तरथद्विपम्vyatiṣaktarathadvipamсо смешавшимися колесницами и слонами; где переплелись ратхи и слоны
मुक्ताः तु रथिभिः बाणाःmuktāḥ tu rathibhiḥ bāṇāḥвыпущенные колесничими стрелы; стрелы, пущенные ратхинами
रुक्मपुङ्खाः सुतेजनाःrukmapuṅkhāḥ sutejanāḥс золотыми оперениями, острые; златопёрые и хорошо заострённые
संनिपेतुः अकुण्ठाग्राःsaṃnipetuḥ akuṇṭhāgrāḥслетались с непотупленными остриями; падали не затупленные
नागेषु च हयेषु चnāgeṣu ca hayeṣu caна слонов и коней; в слонов и скакунов
तथा प्रवृत्ते संग्रामेtathā pravṛtte saṃgrāmeкогда так началась битва; при таком ходе сражения
धनुः उद्यम्य दंशितःdhanuḥ udyamya daṃśitaḥлук подняв, вооружённый; облачённый, подняв лук
अभिपत्य महाबाहुःabhipatya mahābāhuḥринувшись, сильнорукий; напав, сильнорукий
भीष्मः भीमपराक्रमःbhīṣmaḥ bhīmaparākramaḥБхишма страшной доблести; Бхишма с ужасной силой
सौभद्रे भीमसेने चsaubhadre bhīmasene caна Саубхадру и Бхимасену; против Абхиманью и Бхимы
शैनेये च महारथेśaineye ca mahāratheи на Шайнею махаратху; и на великого ратхина Сатьяки
केकये च विराटे चkekaye ca virāṭe caи на кекая, и Вирату; на Кекая и Вирату
धृष्टद्युम्ने च पार्षतेdhṛṣṭadyumne ca pārṣateи Дхриштадьюмну Паршату; и сына Пришаты Дхриштадьюмну
एतेषु नरवीरेषुeteṣu naravīreṣuна этих героях среди людей; против этих мужей-героев
चेदिमत्स्येषु च अभितःcedimatsyeṣu ca abhitaḥи чеди-матсьях вокруг; и вокруг против чеди, матсьев
ववर्ष शरवर्षाणिvavarṣa śaravarṣāṇiпролил ливни стрел; излил дожди стрел
वृद्धः कुरुपितामहःvṛddhaḥ kurupitāmahaḥстарец, дед Куру; престарелый праотец Куру
प्राकम्पत महाव्यूहःprākampata mahāvyūhaḥзадрожал великий строй; большая вьюха заколебалась
तस्मिन् वीरसमागमेtasmin vīrasamāgameв той встрече героев; при этом сходе воинов
सर्वेषाम् एव सैन्यानाम्sarveṣām eva sainyānāmу всех именно войск; во всех армиях
आसीत् व्यतिकरः महान्āsīt vyatikaraḥ mahānбыло великое смешение; возникла сильная сумятица
सादितध्वजनागाः चsāditadhvajanāgāḥ caсо сбитыми стягами и слонами; чьи знамёна и слоны повалены
हतप्रवरवाजिनःhatapravaravājinaḥс убитыми лучшими конями; лишённые превосходных скакунов
विप्रयातरथानीकाःviprayātarathānīkāḥс разошедшимися рядами колесниц; с расстроенными колесничими строями
समपद्यन्त पाण्डवाःsamapadyanta pāṇḍavāḥоказались Пандавы; таковыми стали Пандавы
Литературный перевод

Санджая сказал: «Когда войска были ровно выстроены, вооружённые и с прекрасными стягами, и сила, подобная океану, казалась безбрежной, царь Дурьодхана, твой сын, стоя среди них, сказал всем твоим воинам: “Сражайтесь, вооружённые!” Тогда они, настроив сердце сурово и словно отказавшись от жизни, все с поднятыми знамёнами двинулись на Пандавов. После этого началась страшная, оглушительная битва между твоими и врагами, где смешались колесницы и слоны. Стрелы с золотыми оперениями, острые и с не затуплёнными наконечниками, выпущенные колесничими, слетались на слонов и коней. Когда сражение так разгорелось, сильнорукий Бхишма страшной доблести, подняв лук, ринулся вперёд и пролил ливни стрел на Саубхадру, Бхимасену, великого ратхина Шайнею, Кекая, Вирату, Дхриштадьюмну Паршату и вокруг — на героев-чеди и матсьев. Тогда великий строй задрожал в этой встрече героев, и во всех войсках возникла сильная сумятица. У Пандавов были сбиты стяги и слоны, убиты лучшие кони, а колесничие ряды расстроились».

Версия

fc345fc56cef · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:12:34 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами