Махабхарата
Бхишма-парва, глава 1146.114.64-81
5935 / 15823
Махабхарата · 6.114.64-81
Деванагари

चर्माथादत्त गाङ्गेयो जातरूपपरिष्कृतम् ॥
खड्गं चान्यतरं प्रेप्सुर् मृत्योर् अग्रे जयाय वा ॥
तस्य तच् छतधा चर्म व्यधमद् दंशितात्मनः ॥
रथाद् अनवरूढस्य तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥
विनद्योच्चैः सिंह इव स्वान्य् अनीकान्य् अचोदयत् ॥
अभिद्रवत गाङ्गेयं मां वो ऽस्तु भयम् अण्व् अपि ॥
अथ ते तोमरैः प्रासैर् बाणौघैश् च समन्ततः ॥
पट्टिशैश् च सनिस्त्रिंशैर् नानाप्रहरणैस् तथा ॥
वत्सदन्तैश् च भल्लैश् च तम् एकम् अभिदुद्रुवुः ॥
सिंहनादस् ततो घोरः पाण्डवानाम् अजायत ॥
तथैव तव पुत्राश् च राजन् भीष्मजयैषिणः ॥
तम् एकम् अभ्यवर्तन्त सिंहनादांश् च नेदिरे ॥
तत्रासीत् तुमुलं युद्धं तावकानां परैः सह ॥
दशमे ऽहनि राजेन्द्र भीष्मार्जुनसमागमे ॥
आसीद् गाङ्ग इवावर्तो मुहूर्तम् उदधेर् इव ॥
सैन्यानां युध्यमानानां निघ्नताम् इतरेतरम् ॥
अगम्यरूपा पृथिवी शोणिताक्ता तदाभवत् ॥
समं च विषमं चैव न प्राज्ञायत किं चन ॥
योधानाम् अयुतं हत्वा तस्मिन् स दशमे ऽहनि ॥
अतिष्ठद् आहवे भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ॥
ततः सेनामुखे तस्मिन् स्थितः पार्थो धनंजयः ॥
मध्येन कुरुसैन्यानां द्रावयाम् आस वाहिनीम् ॥
वयं श्वेतहयाद् भीताः कुन्तीपुत्राद् धनंजयात् ॥
पीड्यमानाः शितैः शस्त्रैः प्रद्रवाम महारणात् ॥
सौवीराः कितवाः प्राच्याः प्रतीच्योदीच्यमालवाः ॥
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयो ऽथ वसातयः ॥
शाल्वाश्रयास् त्रिगर्ताश् च अम्बष्ठाः केकयैः सह ॥
द्वादशैते जनपदाः शरार्ता व्रणपीडिताः ॥
संग्रामे न जहुर् भीष्मं युध्यमानं किरीटिना ॥
ततस् तम् एकं बहवः परिवार्य समन्ततः ॥
परिकाल्य कुरून् सर्वाञ् शरवर्षैर् अवाकिरन् ॥
निपातयत गृह्णीत विध्यताथ च कर्षत ॥
इत्य् आसीत् तुमुलः शब्दो राजन् भीष्मरथं प्रति ॥
अभिहत्य शरौघैस् तं शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
न तस्यासीद् अनिर्भिन्नं गात्रेष्व् अङ्गुलमात्रकम् ॥
एवं विभो तव पिता शरैर् विशकलीकृतः ॥
शिताग्रैः फल्गुनेनाजौ प्राक्शिराः प्रापतद् रथात् ॥
किंचिच्छेषे दिनकरे पुत्राणां तव पश्यताम् ॥

Транслитерация (IAST)

carmāthādatta gāṅgeyo jātarūpapariṣkṛtam ||
khaḍgaṃ cānyataraṃ prepsur mṛtyor agre jayāya vā ||
tasya tac chatadhā carma vyadhamad daṃśitātmanaḥ ||
rathād anavarūḍhasya tad adbhutam ivābhavat ||
vinadyoccaiḥ siṃha iva svāny anīkāny acodayat ||
abhidravata gāṅgeyaṃ māṃ vo 'stu bhayam aṇv api ||
atha te tomaraiḥ prāsair bāṇaughaiś ca samantataḥ ||
paṭṭiśaiś ca sanistriṃśair nānāpraharaṇais tathā ||
vatsadantaiś ca bhallaiś ca tam ekam abhidudruvuḥ ||
siṃhanādas tato ghoraḥ pāṇḍavānām ajāyata ||
tathaiva tava putrāś ca rājan bhīṣmajayaiṣiṇaḥ ||
tam ekam abhyavartanta siṃhanādāṃś ca nedire ||
tatrāsīt tumulaṃ yuddhaṃ tāvakānāṃ paraiḥ saha ||
daśame 'hani rājendra bhīṣmārjunasamāgame ||
āsīd gāṅga ivāvarto muhūrtam udadher iva ||
sainyānāṃ yudhyamānānāṃ nighnatām itaretaram ||
agamyarūpā pṛthivī śoṇitāktā tadābhavat ||
samaṃ ca viṣamaṃ caiva na prājñāyata kiṃ cana ||
yodhānām ayutaṃ hatvā tasmin sa daśame 'hani ||
atiṣṭhad āhave bhīṣmo bhidyamāneṣu marmasu ||
tataḥ senāmukhe tasmin sthitaḥ pārtho dhanaṃjayaḥ ||
madhyena kurusainyānāṃ drāvayām āsa vāhinīm ||
vayaṃ śvetahayād bhītāḥ kuntīputrād dhanaṃjayāt ||
pīḍyamānāḥ śitaiḥ śastraiḥ pradravāma mahāraṇāt ||
sauvīrāḥ kitavāḥ prācyāḥ pratīcyodīcyamālavāḥ ||
abhīṣāhāḥ śūrasenāḥ śibayo 'tha vasātayaḥ ||
śālvāśrayās trigartāś ca ambaṣṭhāḥ kekayaiḥ saha ||
dvādaśaite janapadāḥ śarārtā vraṇapīḍitāḥ ||
saṃgrāme na jahur bhīṣmaṃ yudhyamānaṃ kirīṭinā ||
tatas tam ekaṃ bahavaḥ parivārya samantataḥ ||
parikālya kurūn sarvāñ śaravarṣair avākiran ||
nipātayata gṛhṇīta vidhyatātha ca karṣata ||
ity āsīt tumulaḥ śabdo rājan bhīṣmarathaṃ prati ||
abhihatya śaraughais taṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
na tasyāsīd anirbhinnaṃ gātreṣv aṅgulamātrakam ||
evaṃ vibho tava pitā śarair viśakalīkṛtaḥ ||
śitāgraiḥ phalgunenājau prākśirāḥ prāpatad rathāt ||
kiṃciccheṣe dinakare putrāṇāṃ tava paśyatām ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
चर्म अथ आदत्त गाङ्गेयःcarma atha ādatta gāṅgeyaḥщит затем взял Гангея; сын Ганги взял щит
जातरूपपरिष्कृतम्jātarūpapariṣkṛtamзолотом украшенный; отделанный чистым золотом
खड्गम् च अन्यतरम् प्रेप्सुःkhaḍgam ca anyataram prepsuḥи меч один желая взять; стремясь схватить меч
मृत्योः अग्रे जयाय वाmṛtyoḥ agre jayāya vāперед смертью или для победы; к смерти или победе
तस्य तत् शतधा चर्मtasya tat śatadhā carmaего тот щит на сто частей; этот щит на сотни частей
व्यधमत् दंशितात्मनःvyadhamat daṃśitātmanaḥразбил облачённого в броню; разметал у вооружённого
रथात् अनवरूढस्यrathāt anavarūḍhasyaещё не сошедшего с колесницы; не спустившегося с ратхи
तत् अद्भुतम् इव अभवत्tat adbhutam iva abhavatэто было словно чудо; то казалось удивительным
विनद्य उच्चैः सिंहः इवvinadya uccaiḥ siṃhaḥ ivaзаревев громко как лев; вскричав как лев
स्वानि अनीकानि अचोदयत्svāni anīkāni acodayatсвои войска побудил; свои отряды поднял
अभिद्रवत गाङ्गेयम्abhidravata gāṅgeyamнападайте на Гангею; устремляйтесь на Бхишму
मा वो अस्तु भयम्mā vo astu bhayamпусть у вас не будет страха; не бойтесь
अणु अपिaṇu apiдаже малого; нисколько
अथ ते तोमरैः प्रासैःatha te tomaraiḥ prāsaiḥзатем они томарами, прасами; после этого копьями
बाणौघैः च समन्ततःbāṇaughaiḥ ca samantataḥи потоками стрел со всех сторон; ливнями стрел кругом
पट्टिशैः च सनिस्त्रिंशैःpaṭṭiśaiḥ ca sanistriṃśaiḥи паттишами с мечами; копьями и клинками
नानाप्रहरणैः तथाnānāpraharaṇaiḥ tathāи разными оружиями также; многообразным оружием
वत्सदन्तैः च भल्लैः चvatsadantaiḥ ca bhallaiḥ caи ватсадантами, и бхаллами; зубчатыми и широкими стрелами
तम् एकम् अभिदुद्रुवुःtam ekam abhidudruvuḥна него одного напали; устремились на него одного
सिंहनादः ततः घोरःsiṃhanādaḥ tataḥ ghoraḥльвиный клич затем страшный; после этого грозный рёв
पाण्डवानाम् अजायतpāṇḍavānām ajāyataу Пандавов возник; поднялся у Пандавов
तथा एव तव पुत्राः चtathā eva tava putrāḥ caтак же и твои сыновья; и твои сыновья
राजन् भीष्मजयैषिणःrājan bhīṣmajayaiṣiṇaḥцарь, желающие победы Бхишмы; ищущие победы для Бхишмы
तम् एकम् अभ्यवर्तन्तtam ekam abhyavartantaна него одного двинулись; выступили к нему одному
सिंहनादान् च नेदिरेsiṃhanādān ca nedireи львиные кличи издали; заревели боевыми криками
तत्र आसीत् तुमुलम् युद्धम्tatra āsīt tumulam yuddhamтам была бурная битва; там возникло смятенное сражение
तावकानाम् परैः सहtāvakānām paraiḥ sahaтвоих с врагами; твоих воинов с противниками
दशमे अहनि राजेन्द्रdaśame ahani rājendraна десятый день, царь царей; в день десятый
भीष्मार्जुनसमागमेbhīṣmārjunasamāgameпри встрече Бхишмы и Арджуны; в схождении Бхишмы с Арджуной
आसीत् गाङ्गः इव आवर्तःāsīt gāṅgaḥ iva āvartaḥбыл словно гангский водоворот; как вихрь Ганги
मुहूर्तम् उदधेः इवmuhūrtam udadheḥ ivaна мгновение словно океана; как океанский водоворот
सैन्यानाम् युध्यमानानाम्sainyānām yudhyamānānāmвойск сражающихся; армий, ведущих бой
निघ्नताम् इतरेतरम्nighnatām itaretaramубивающих друг друга; взаимно поражающих
अगम्यरूपा पृथिवीagamyarūpā pṛthivīнедоступного вида земля; земля стала непроходимой
शोणिताक्ता तदा अभवत्śoṇitāktā tadā abhavatкровью смоченная тогда была; тогда залитая кровью
समम् च विषमम् च एवsamam ca viṣamam ca evaровное и неровное также; гладкое и ямистое
न प्राज्ञायत किं चनna prājñāyata kiṃ canaничто не различалось; невозможно было распознать
योधानाम् अयुतम् हत्वाyodhānām ayutam hatvāдесять тысяч воинов убив; сразив мириаду бойцов
तस्मिन् सः दशमे अहनिtasmin saḥ daśame ahaniв тот десятый день он; на том десятом дне
अतिष्ठत् आहवे भीष्मःatiṣṭhat āhave bhīṣmaḥстоял в битве Бхишма; Бхишма держался
भिद्यमानेषु मर्मसुbhidyamāneṣu marmasuпри пробиваемых мармах; когда уязвимые места рассекались
ततः सेनामुखे तस्मिन्tataḥ senāmukhe tasminзатем в переднем строю том; на этом фронте
स्थितः पार्थः धनंजयःsthitaḥ pārthaḥ dhanaṃjayaḥстоящий Партха Дхананджая; Арджуна, занявший место
मध्येन कुरुसैन्यानाम्madhyena kurusainyānāmчерез середину войск Куру; посреди армии Куру
द्रावयाम् आस वाहिनीम्drāvayām āsa vāhinīmзаставил бежать войско; обратил армию в бегство
वयम् श्वेतहयात् भीताःvayam śvetahayāt bhītāḥмы, белоконного испугавшись; страшась Арджуны
कुन्तीपुत्रात् धनंजयात्kuntīputrāt dhanaṃjayātсына Кунти Дхананджаи; Партхи, сына Кунти
पीड्यमानाः शितैः शस्त्रैःpīḍyamānāḥ śitaiḥ śastraiḥтеснимые острым оружием; мучимые резкими стрелами
प्रद्रवाम महारणात्pradravāma mahāraṇātпобежали из великой битвы; бежали с поля
सौवीराः कितवाः प्राच्याःsauvīrāḥ kitavāḥ prācyāḥСаувиры, Китавы, восточные; Саувиры, Китавы
प्रतीच्योदीच्यमालवाःpratīcyodīcyamālavāḥзападные, северные, Малавы; западно-северные Малавы
अभीषाहाः शूरसेनाःabhīṣāhāḥ śūrasenāḥАбхишахи, Шурасены; племена Абхишаха и Шурасена
शिबयः अथ वसातयःśibayaḥ atha vasātayaḥШибии затем Васатии; Шибы и Васати
शाल्वाश्रयाः त्रिगर्ताः चśālvāśrayāḥ trigartāḥ caсторонники Шальвы и Тригарты; Шальва-сторонники, Тригарты
अम्बष्ठाः केकयैः सहambaṣṭhāḥ kekayaiḥ sahaАмбаштхи вместе с Кекаями; Амбаштхи с Кекаями
द्वादश एते जनपदाःdvādaśa ete janapadāḥэти двенадцать народов; эти 12 областей
शरार्ताः व्रणपीडिताःśarārtāḥ vraṇapīḍitāḥстрелами измученные, ранами терзаемые; страдающие от ран
संग्रामे न जहुः भीष्मम्saṃgrāme na jahuḥ bhīṣmamв битве не оставили Бхишму; не покинули питамаху
युध्यमानम् किरीटिनाyudhyamānam kirīṭināсражающегося с Киритиным; бившегося с Арджуной
ततः तम् एकम् बहवःtataḥ tam ekam bahavaḥзатем его одного многие; после этого многие
परिवार्य समन्ततःparivārya samantataḥокружив со всех сторон; обступив кругом
परिकाल्य कुरून् सर्वान्parikālya kurūn sarvānоттеснив всех Куру; отогнав Куру
शरवर्षैः अवाकिरन्śaravarṣaiḥ avākiranдождями стрел осыпали; засыпали ливнями
निपातयत गृह्णीतnipātayata gṛhṇītaповергайте, хватайте; сбивайте, берите
विध्यत अथ च कर्षतvidhyata atha ca karṣataпронзайте и тащите; бейте и влеките
इति आसीत् तुमुलः शब्दःiti āsīt tumulaḥ śabdaḥтакой был бурный шум; такой поднялся гомон
राजन् भीष्मरथम् प्रतिrājan bhīṣmaratham pratiцарь, к колеснице Бхишмы; у ратхи питамахи
अभिहत्य शरौघैः तम्abhihatya śaraughaiḥ tamпоразив потоками стрел его; избив его ливнями
शतशः अथ सहस्रशःśataśaḥ atha sahasraśaḥсотнями и тысячами; по сотням и тысячам
न तस्य आसीत् अनिर्भिन्नंna tasya āsīt anirbhinnaṃу него не было непробитого; не осталось непоражённого
गात्रेषु अङ्गुलमात्रकम्gātreṣu aṅgulamātrakamна членах даже пальцемерного; места размером с палец
एवम् विभो तव पिताevam vibho tava pitāтак, владыка, твой отец; так твой предок
शरैः विशकलीकृतःśaraiḥ viśakalīkṛtaḥстрелами рассечённый на части; расщеплённый стрелами
शिताग्रैः फल्गुनेन आजौśitāgraiḥ phalgunena ājauостроконечными Фалгуной в бою; отточенными стрелами Арджуны
प्राक्शिराः प्रापतत् रथात्prākśirāḥ prāpatat rathātголовой на восток упал с колесницы; с ратхи пал
किंचित् शेषे दिनकरेkiṃcit śeṣe dinakareкогда немного оставалось солнцу; при остатке дня
पुत्राणाम् तव पश्यताम्putrāṇām tava paśyatāmна глазах твоих сыновей; пока сыновья смотрели
Литературный перевод

Затем Гангея взял щит, украшенный чистым золотом, и захотел схватить меч - навстречу смерти или ради победы. Но ещё прежде, чем он сошёл с колесницы, Арджуна разбил этот щит на сотни частей у вооружённого Бхишмы; это было словно чудо. Громко заревев, как лев, Арджуна поднял свои войска: «Нападайте на Гангею! Пусть у вас не будет ни малейшего страха!» Тогда они со всех сторон устремились на него одного томарами, прасами, потоками стрел, паттишами, мечами, разным оружием, ватсадантами и бхаллами. У Пандавов поднялся страшный львиный клич. И твои сыновья, о царь, желая победы Бхишмы, тоже двинулись к нему одному и издали львиные крики. Там, на десятый день, при встрече Бхишмы и Арджуны, возникла бурная битва твоих воинов с противниками, о царь царей. Среди взаимно убивавших друг друга войск на мгновение возник водоворот, словно в Ганге, словно в океане. Земля, залитая кровью, стала непроходимой; невозможно было отличить ровное место от неровного. Убив десять тысяч воинов в тот десятый день, Бхишма стоял в битве, хотя его уязвимые места были пробиты. Тогда Дхананджая, стоя на переднем краю, через середину войск Куру обратил армию в бегство. Мы, испугавшись белоконного сына Кунти Дхананджаи и теснимые острым оружием, побежали с великого поля боя. Саувиры, Китавы, восточные, западные и северные Малавы, Абхишахи, Шурасены, Шибии, Васатии, сторонники Шальвы, Тригарты, Амбаштхи вместе с Кекаями - эти двенадцать народов, измученные стрелами и ранами, не оставили Бхишму, сражавшегося с Киритиным. Тогда многие, окружив Бхишму со всех сторон и оттеснив всех Куру, осыпали его одного дождями стрел. «Повергайте! Хватайте! Пронзайте! Тащите!» - такой бурный шум стоял вокруг колесницы Бхишмы, о царь. Поразив его потоками стрел, сотнями и тысячами, они не оставили на его теле ни одного непробитого места даже размером с палец. Так, о владыка, твой предок, рассечённый в бою острыми стрелами Фалгуны, на глазах твоих сыновей упал с колесницы головой на восток, когда солнцу оставалось ещё немного до заката».

Версия

de4ebadc084b · опубликовано 17 июл. 2026 г., 22:03:50 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами