Махабхарата
Бхишма-парва, глава 1146.114.1-13
5930 / 15823
Махабхарата · 6.114.1-13
Деванагари

संजय उवाच
एवं ते पण्डवाः सर्वे पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ॥
विव्यधुः समरे भीष्मं परिवार्य समन्ततः ॥
शतघ्नीभिः सुघोराभिः पट्टिशैः सपरश्वधैः ॥
मुद्गरैर् मुसलैः प्रासैः क्षेपणीभिश् च सर्वशः ॥
शरैः कनकपुङ्खैश् च शक्तितोमरकम्पनैः ॥
नाराचैर् वत्सदन्तैश् च भुशुण्डीभिश् च भारत ॥
अताडयन् रणे भीष्मं सहिताः सर्वसृञ्जयाः ॥
स विशीर्णतनुत्राणः पीडितो बहुभिस् तदा ॥
विव्यथे नैव गाङ्गेयो भिद्यमानेषु मर्मसु ॥
स दीप्तशरचापार्चिर् अस्त्रप्रसृतमारुतः ॥
नेमिनिर्ह्रादसंनादो महास्त्रोदयपावकः ॥
चित्रचापमहाज्वालो वीरक्षयमहेन्धनः ॥
युगान्ताग्निसमो भीष्मः परेषां समपद्यत ॥
निपत्य रथसंघानाम् अन्तरेण विनिःसृतः ॥
दृश्यते स्म नरेन्द्राणां पुनर् मध्यगतश् चरन् ॥
ततः पाञ्चालराजं च धृष्टकेतुम् अतीत्य च ॥
पाण्डवानीकिनीमध्यम् आससाद स वेगितः ॥
ततः सात्यकिभीमौ च पाण्डवं च धनंजयम् ॥
द्रुपदं च विराटं च धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ॥
भीमघोषैर् महावेगैर् वैरिवारणभेदिभिः ॥
षड् एतान् षड्भिर् आनर्छद् भास्करप्रतिमैः शरैः ॥
तस्य ते निशितान् बाणान् संनिवार्य महारथाः ॥
दशभिर् दशभिर् भीष्मम् अर्दयाम् आसुर् ओजसा ॥
शिखण्डी तु रणे बाणान् यान् मुमोच महाव्रते ॥
ते भीष्मं विविशुस् तूर्णं स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः ॥
ततः किरीटी संरब्धो भीष्मम् एवाभ्यवर्तत ॥
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश् चास्य समाच्छिनत् ॥

Транслитерация (IAST)

saṃjaya uvāca
evaṃ te paṇḍavāḥ sarve puraskṛtya śikhaṇḍinam ||
vivyadhuḥ samare bhīṣmaṃ parivārya samantataḥ ||
śataghnībhiḥ sughorābhiḥ paṭṭiśaiḥ saparaśvadhaiḥ ||
mudgarair musalaiḥ prāsaiḥ kṣepaṇībhiś ca sarvaśaḥ ||
śaraiḥ kanakapuṅkhaiś ca śaktitomarakampanaiḥ ||
nārācair vatsadantaiś ca bhuśuṇḍībhiś ca bhārata ||
atāḍayan raṇe bhīṣmaṃ sahitāḥ sarvasṛñjayāḥ ||
sa viśīrṇatanutrāṇaḥ pīḍito bahubhis tadā ||
vivyathe naiva gāṅgeyo bhidyamāneṣu marmasu ||
sa dīptaśaracāpārcir astraprasṛtamārutaḥ ||
neminirhrādasaṃnādo mahāstrodayapāvakaḥ ||
citracāpamahājvālo vīrakṣayamahendhanaḥ ||
yugāntāgnisamo bhīṣmaḥ pareṣāṃ samapadyata ||
nipatya rathasaṃghānām antareṇa viniḥsṛtaḥ ||
dṛśyate sma narendrāṇāṃ punar madhyagataś caran ||
tataḥ pāñcālarājaṃ ca dhṛṣṭaketum atītya ca ||
pāṇḍavānīkinīmadhyam āsasāda sa vegitaḥ ||
tataḥ sātyakibhīmau ca pāṇḍavaṃ ca dhanaṃjayam ||
drupadaṃ ca virāṭaṃ ca dhṛṣṭadyumnaṃ ca pārṣatam ||
bhīmaghoṣair mahāvegair vairivāraṇabhedibhiḥ ||
ṣaḍ etān ṣaḍbhir ānarchad bhāskarapratimaiḥ śaraiḥ ||
tasya te niśitān bāṇān saṃnivārya mahārathāḥ ||
daśabhir daśabhir bhīṣmam ardayām āsur ojasā ||
śikhaṇḍī tu raṇe bāṇān yān mumoca mahāvrate ||
te bhīṣmaṃ viviśus tūrṇaṃ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ ||
tataḥ kirīṭī saṃrabdho bhīṣmam evābhyavartata ||
śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya dhanuś cāsya samācchinat ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
एवम् ते पाण्डवाः सर्वेevam te pāṇḍavāḥ sarveтак те Пандавы все; так все сыновья Панду
पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्puraskṛtya śikhaṇḍinamпоставив Шикханди впереди; выдвинув Шикханди
विव्यधुः समरे भीष्मम्vivyadhuḥ samare bhīṣmamпронзали в бою Бхишму; поражали Бхишму
परिवार्य समन्ततःparivārya samantataḥокружив со всех сторон; обступив кругом
शतघ्नीभिः सुघोराभिःśataghnībhiḥ sughorābhiḥстрашными шатагхни; ужасными многобойными орудиями
पट्टिशैः सपरश्वधैःpaṭṭiśaiḥ saparaśvadhaiḥпаттишами с топорами; копьями и секирами
मुद्गरैः मुसलैः प्रासैःmudgaraiḥ musalaiḥ prāsaiḥмолотами, пестами, дротиками; дубинами, палицами, прасами
क्षेपणीभिः च सर्वशःkṣepaṇībhiḥ ca sarvaśaḥи метательными орудиями повсюду; со всеми метательными
शरैः कनकपुङ्खैः चśaraiḥ kanakapuṅkhaiḥ caи стрелами с золотыми перьями; золотопёрыми стрелами
शक्तितोमरकम्पनैःśaktitomarakampanaiḥшакти, томарами, кампанами; копьями, дротиками, копьями
नाराचैः वत्सदन्तैः चnārācaiḥ vatsadantaiḥ caнарачами и ватсадантами; железными и зубчатыми стрелами
भुशुण्डीभिः च भारतbhuśuṇḍībhiḥ ca bhārataи бхушунди, Бхарата; также метательными бхушунди
अताडयन् रणे भीष्मम्atāḍayan raṇe bhīṣmamударяли в бою Бхишму; поражали Бхишму
सहिताः सर्वसृञ्जयाःsahitāḥ sarvasṛñjayāḥсоединённые все Сринджаи; все Сринджаи вместе
सः विशीर्णतनुत्राणःsaḥ viśīrṇatanutrāṇaḥон с разорванной бронёй; с рассечённым защитным покровом
पीडितः बहुभिः तदाpīḍitaḥ bahubhiḥ tadāтеснимый многими тогда; измученный множеством ударов
विव्यथे न एव गाङ्गेयःvivyathe na eva gāṅgeyaḥГангея вовсе не дрогнул; сын Ганги не содрогнулся
भिद्यमानेषु मर्मसुbhidyamāneṣu marmasuкогда пробивались уязвимые места; при рассечении марм
सः दीप्तशरचापार्चिःsaḥ dīptaśaracāpārciḥон с пламенем стрел и лука; с горящими стрелами-луком
अस्त्रप्रसृतमारुतःastraprasṛtamārutaḥс ветром выпущенных астр; с ветром метаемого оружия
नेमिनिर्ह्रादसंनादःneminirhrādasaṃnādaḥс грохотом колёсных ободов; звучащий шумом колёс
महास्त्रोदयपावकःmahāstrodayapāvakaḥогонь восхода великих астр; пожар поднятого оружия
चित्रचापमहाज्वालःcitracāpamahājvālaḥс великим пламенем пёстрого лука; огненный ярким луком
वीरक्षयमहेन्धनःvīrakṣayamahendhanaḥс гибелью героев как топливом; питаемый гибелью воинов
युगान्ताग्निसमः भीष्मःyugāntāgnisamaḥ bhīṣmaḥБхишма подобный огню конца века; как пожар конца юги
परेषाम् समपद्यतpareṣām samapadyataдля врагов становился; оказался для противников
निपत्य रथसंघानाम्nipatya rathasaṃghānāmобрушившись среди скоплений колесниц; врезавшись между ратхами
अन्तरेण विनिःसृतःantareṇa viniḥsṛtaḥчерез промежутки выходил; вырывался между ними
दृश्यते स्म नरेन्द्राणाम्dṛśyate sma narendrāṇāmвиден был царям; показывался владыкам
पुनः मध्यगतः चरन्punaḥ madhyagataḥ caranснова внутри двигаясь; опять ходя посреди
ततः पाञ्चालराजम् चtataḥ pāñcālarājam caзатем царя Панчалов и; после этого Друпаду
धृष्टकेतुम् अतीत्य चdhṛṣṭaketum atītya caи Дхриштакету пройдя; миновав Дхриштакету
पाण्डवानीकिनीमध्यम्pāṇḍavānīkinīmadhyamсередину Пандавского войска; центр армии Пандавов
आससाद सः वेगितःāsasāda saḥ vegitaḥон быстро достиг; он стремительно достиг
ततः सात्यकिभीमौ चtataḥ sātyakibhīmau caзатем Сатьяки и Бхиму; после этого Сатьяки-Бхиму
पाण्डवम् च धनंजयम्pāṇḍavam ca dhanaṃjayamи Пандаву Дхананджаю; и Арджуну
द्रुपदम् च विराटम् चdrupadam ca virāṭam caи Друпаду, и Вирату; Друпаду с Виратой
धृष्टद्युम्नम् च पार्षतम्dhṛṣṭadyumnam ca pārṣatamи Дхриштадьюмну Паршату; сына Пришаты
भीमघोषैः महावेगैःbhīmaghoṣaiḥ mahāvegaiḥс грозным свистом, великоскорыми; страшнозвучными быстрыми
वैरिवारणभेदिभिःvairivāraṇabhedibhiḥпробивающими вражеских слонов; разящими слонов врага
षट् एतान् षड्भिः आनर्छत्ṣaṭ etān ṣaḍbhiḥ ānarchatэтих шестерых шестью поразил; шестерых ударил шестью
भास्करप्रतिमैः शरैःbhāskarapratimaiḥ śaraiḥсолнцеподобными стрелами; стрелами как солнце
तस्य ते निशितान् बाणान्tasya te niśitān bāṇānего те острые стрелы; эти его отточенные стрелы
संनिवार्य महारथाःsaṃnivārya mahārathāḥотразив, махаратхи; сдержав, великие ратхины
दशभिः दशभिः भीष्मम्daśabhiḥ daśabhiḥ bhīṣmamпо десятью Бхишму; каждый десятью Бхишму
अर्दयाम् आसुः ओजसाardayām āsuḥ ojasāстали теснить силой; мощно поразили
शिखण्डी तु रणे बाणान्śikhaṇḍī tu raṇe bāṇānШикханди же в бою стрелы; Шикханди на поле стрелы
यान् मुमोच महाव्रतेyān mumoca mahāvrateкоторые выпустил в великого обетника; пущенные в Бхишму
ते भीष्मम् विविशुः तूर्णम्te bhīṣmam viviśuḥ tūrṇamони Бхишму быстро вошли; они проникли в Бхишму
स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताःsvarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥзолотопёрые, на камне отточенные; с золотыми перьями
ततः किरीटी संरब्धःtataḥ kirīṭī saṃrabdhaḥзатем Киритин разгневанный; после этого Арджуна
भीष्मम् एव अभ्यवर्ततbhīṣmam eva abhyavartataименно на Бхишму двинулся; устремился прямо на Бхишму
शिखण्डिनम् पुरस्कृत्यśikhaṇḍinam puraskṛtyaпоставив Шикханди впереди; выдвинув Шикханди
धनुः च अस्य समाच्छिनत्dhanuḥ ca asya samācchinatи его лук рассёк; разрубил его лук
Литературный перевод

Санджая сказал: «Так все Пандавы, поставив Шикханди впереди, окружили Бхишму со всех сторон и стали пронзать его в бою. Все Сринджаи вместе поражали Бхишму страшными шатагхни, паттишами, секирами, молотами, палицами, прасами, всевозможными метательными орудиями, золотопёрыми стрелами, шакти, томарами, кампанами, нарачами, ватсадантами и бхушунди, о Бхарата. Тогда сын Ганги, хотя его броня была разорвана, хотя множество воинов теснило его и уязвимые места его тела рассекались, вовсе не дрогнул. Для врагов Бхишма стал подобен огню конца юги: стрелы и лук были его пламенем, выпущенные астры - ветром, грохот колёс - его звуком, великие астры - восходом пожара, яркий лук - огромным языком пламени, а гибель героев - топливом. Врезаясь в скопления колесниц, он вырывался между ними; цари снова видели, как он движется внутри строя. Затем, миновав царя Панчалов и Дхриштакету, он стремительно достиг середины Пандавского войска. Сатьяки, Бхиму, Пандаву Дхананджаю, Друпаду, Вирату и Дхриштадьюмну Паршату он поразил - каждого одной из шести солнцеподобных стрел, грозно звучащих, быстрых и пробивающих вражеских слонов. Эти махаратхи отразили его острые стрелы и каждый десятью стрелами мощно стали теснить Бхишму. А стрелы, которые Шикханди выпустил в великого обетника, быстро вошли в Бхишму: они были золотопёрыми и отточенными на камне. Тогда разгневанный Киритин, поставив впереди Шикханди, двинулся прямо на Бхишму и рассёк его лук».

Версия

2f3649ba2a02 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 22:03:50 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами