Махабхарата
Бхишма-парва, глава 1166.116.1-8
5948 / 15823
Махабхарата · 6.116.1-8
Деванагари

संजय उवाच
व्युष्टायां तु महाराज रजन्यां सर्वपार्थिवाः ॥
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश् च अभिजग्मुः पितामहम् ॥
तं वीरशयने वीरं शयानं कुरुसत्तमम् ॥
अभिवाद्योपतस्थुर् वै क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम् ॥
कन्याश् चन्दनचूर्णैश् च लाजैर् माल्यैश् च सर्वशः ॥
स्त्रियो बालास् तथा वृद्धाः प्रेक्षकाश् च पृथग्जनाः ॥
समभ्ययुः शांतनवं भूतानीव तमोनुदम् ॥
तूर्याणि गणिका वारास् तथैव नटनर्तकाः ॥
उपानृत्यञ् जगुश् चैव वृद्धं कुरुपितामहम् ॥
उपारम्य च युद्धेभ्यः संनाहान् विप्रमुच्य च ॥
आयुधानि च निक्षिप्य सहिताः कुरुपाण्डवाः ॥
अन्वासत दुराधर्षं देवव्रतम् अरिंदमम् ॥
अन्योन्यं प्रीतिमन्तस् ते यथापूर्वं यथावयः ॥
सा पार्थिवशताकीर्णा समितिर् भीष्मशोभिता ॥
शुशुभे भारती दीप्ता दिवीवादित्यमण्डलम् ॥
विबभौ च नृपाणां सा पितामहम् उपासताम् ॥
देवानाम् इव देवेशं पितामहम् उपासताम् ॥

Транслитерация (IAST)

saṃjaya uvāca
vyuṣṭāyāṃ tu mahārāja rajanyāṃ sarvapārthivāḥ ||
pāṇḍavā dhārtarāṣṭrāś ca abhijagmuḥ pitāmaham ||
taṃ vīraśayane vīraṃ śayānaṃ kurusattamam ||
abhivādyopatasthur vai kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabham ||
kanyāś candanacūrṇaiś ca lājair mālyaiś ca sarvaśaḥ ||
striyo bālās tathā vṛddhāḥ prekṣakāś ca pṛthagjanāḥ ||
samabhyayuḥ śāṃtanavaṃ bhūtānīva tamonudam ||
tūryāṇi gaṇikā vārās tathaiva naṭanartakāḥ ||
upānṛtyañ jaguś caiva vṛddhaṃ kurupitāmaham ||
upāramya ca yuddhebhyaḥ saṃnāhān vipramucya ca ||
āyudhāni ca nikṣipya sahitāḥ kurupāṇḍavāḥ ||
anvāsata durādharṣaṃ devavratam ariṃdamam ||
anyonyaṃ prītimantas te yathāpūrvaṃ yathāvayaḥ ||
sā pārthivaśatākīrṇā samitir bhīṣmaśobhitā ||
śuśubhe bhāratī dīptā divīvādityamaṇḍalam ||
vibabhau ca nṛpāṇāṃ sā pitāmaham upāsatām ||
devānām iva deveśaṃ pitāmaham upāsatām ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
व्युष्टायाम् तु महाराजvyuṣṭāyām tu mahārājaкогда ночь прошла, великий царь; на рассвете, о царь
रजन्याम् सर्वपार्थिवाःrajanyām sarvapārthivāḥпосле ночи все цари; все владыки земли
पाण्डवाः धार्तराष्ट्राः चpāṇḍavāḥ dhārtarāṣṭrāḥ caПандавы и Дхартраштры; сыновья Панду и Дхритараштры
अभिजग्मुः पितामहम्abhijagmuḥ pitāmahamпришли к питамахе; направились к деду
तम् वीरशयने वीरम्tam vīraśayane vīramтого героя на героическом ложе; воина на ложе героя
शयानम् कुरुसत्तमम्śayānam kurusattamamлежащего лучшего из Куру; покоящегося превосходного Куру
अभिवाद्य उपतस्थुः वैabhivādya upatasthuḥ vaiпоклонившись, предстали же; почтив, приблизились
क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम्kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabhamкшатрии к быку кшатриев; воины к лучшему воину
कन्याः चन्दनचूर्णैः चkanyāḥ candanacūrṇaiḥ caдевушки с сандаловым порошком; девы с сандальной пудрой
लाजैः माल्यैः च सर्वशःlājaiḥ mālyaiḥ ca sarvaśaḥс жареным зерном и гирляндами; со всех сторон с венками
स्त्रियः बालाः तथा वृद्धाःstriyaḥ bālāḥ tathā vṛddhāḥженщины, дети и старики; женщины, юные и старые
प्रेक्षकाः च पृथग्जनाःprekṣakāḥ ca pṛthagjanāḥи зрители, простые люди; и народные толпы
समभ्ययुः शांतनवम्samabhyayuḥ śāṃtanavamсошлись к Шантанаве; пришли к сыну Шантану
भूतानि इव तमोनुदम्bhūtāni iva tamonudamкак существа к рассеивателю тьмы; словно живые к солнцу
तूर्याणि गणिकाः वाराःtūryāṇi gaṇikāḥ vārāḥинструменты, певицы и избранницы; музыка, артистки и женщины
तथा एव नटनर्तकाःtathā eva naṭanartakāḥтакже актёры и танцоры; и точно так же плясуны
उपानृत्यन् जगुः च एवupānṛtyan jaguḥ ca evaплясали рядом и пели; танцевали и воспевали
वृद्धम् कुरुपितामहम्vṛddham kurupitāmahamстарого питамаху Куру; древнего деда рода Куру
उपारम्य च युद्धेभ्यःupāramya ca yuddhebhyaḥпрекратив же сражения; отступив от битв
संनाहान् विप्रमुच्य चsaṃnāhān vipramucya caи сняв боевые доспехи; освободившись от брони
आयुधानि च निक्षिप्यāyudhāni ca nikṣipyaи сложив оружие; положив оружие
सहिताः कुरुपाण्डवाःsahitāḥ kurupāṇḍavāḥвместе Куру и Пандавы; соединённые Кауравы и Пандавы
अन्वासत दुराधर्षम्anvāsata durādharṣamуселись вокруг неприступного; пребывали около грозного
देवव्रतम् अरिंदमम्devavratam ariṃdamamДевавраты, губителя врагов; Девавраты, покорителя недругов
अन्योन्यं प्रीतिमन्तः तेanyonyaṃ prītimantaḥ teдруг к другу расположенные они; между собой дружелюбные
यथापूर्वम् यथावयःyathāpūrvam yathāvayaḥкак прежде, по старшинству; по прежнему порядку и возрасту
सा पार्थिवशताकीर्णाsā pārthivaśatākīrṇāто собрание сотнями царей наполненное; та встреча, полная владык
समितिः भीष्मशोभिताsamitiḥ bhīṣmaśobhitāсобрание, украшенное Бхишмой; совет, сиявший Бхишмой
शुशुभे भारती दीप्ताśuśubhe bhāratī dīptāсияло бхаратово, блистательное; блистало собрание Бхаратов
दिवि इव आदित्यमण्डलम्divi iva ādityamaṇḍalamкак солнечный круг в небе; словно солнце на небе
विबभौ च नृपाणाम् साvibabhau ca nṛpāṇām sāи сияло оно среди царей; та собрание владык блистало
पितामहम् उपासताम्pitāmaham upāsatāmпоклонявшихся питамахе; служивших деду
देवानाम् इव देवेशम्devānām iva deveśamкак у богов владыку богов; словно у небожителей Индру
पितामहम् उपासताम्pitāmaham upāsatāmпочитающих питамаху; сидящих у прародителя
Литературный перевод

Санджая сказал: «Когда ночь прошла, о великий царь, все владыки земли - Пандавы и Дхартраштры - пришли к питамахе. Кшатрии поклонились лучшему из Куру, герою, лежавшему на героическом ложе, и предстали перед этим быком кшатриев. Девушки с сандаловым порошком, жареным зерном и гирляндами, женщины, дети, старики, зрители и простой народ со всех сторон сходились к Шантанаве, словно существа к солнцу, рассеивающему тьму. Звучали инструменты; певицы, артистки, актёры и танцоры плясали и пели перед древним питамахой Куру. Прекратив сражения, сняв доспехи и сложив оружие, Куру и Пандавы вместе сидели вокруг неприступного Девавраты, губителя врагов. Они были расположены друг к другу, как прежде, и расселись по старшинству и возрасту. То собрание Бхаратов, наполненное сотнями царей и украшенное Бхишмой, сияло, как солнечный круг в небе. Среди царей, почитавших питамаху, оно блистало, словно собрание богов вокруг владыки богов».

Версия

b98f76752baf · опубликовано 17 июл. 2026 г., 22:03:51 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами