Нарада-пурана
Шикша: наука о звуке и о пении саманов50.61-72
516 / 1701
LinuxЛистать
Нарада-пурана · 50.61-72

Sanandana

Деванагари

चतुर्थः षङ्ज इत्याहुः पंचमो धैवतो भवेत् ॥ षष्ठो निषादो विज्ञेयः सप्तमः पंचमः स्मृतः
षङ्जं मयूरो वदति गावो रंभंति चर्षभम् ॥ अजाविके तु गांधारं क्रौंचो वदति मध्यमम्
पुष्पसाधारणे काले कोकिला वक्ति पञ्चमम् ॥ अश्वस्तु धैवतं वक्ति निषादं वक्ति कुंजरः
कंठादुत्तिष्ठते षङ्जः शिरसस्त्वृषभः स्मृतः ॥ गांधारस्त्वनुनासिक्य उरसो मध्यमः स्वरः
उरसः शिरसः कंठादुत्थितः पंचमः स्वरः ॥ ललाटाद्धैवतं विद्यान्निषादं सर्वसन्धिजम्
नासा कंठमुरस्तालुजिह्वादन्तांश्च संश्रितः ॥ षङ्भिः सं जायते यस्मात्तस्मात्षङ्ज इति स्मृतः
वायुः समुत्थितो नाभेः कंठशीर्षसमाहतः ॥ नर्दत्यृषभवद्यस्मात्तस्मादृषभ उच्यते
वायुः समुत्थितो नाभेः कंठशीर्षसमाहतः ॥ वाति गंधवहः पुण्यो गांधारस्तेन हेतुना
वायुः समुत्थितो नाभेरुरौ हृदि समाहतः ॥ नाभिप्राप्तो मध्यवर्ती मध्यमत्वं समश्नुते
वायुः समुत्थितो नाभेरुरोहृत्कंठकाहतः ॥ पंचस्थानोत्थितस्यास्य पंचमत्वं विधीयते
धैवतं च निषादं च वर्जयित्वा तु तावुभौ ॥ शेषान्पंच स्वरांस्त्वन्ये पंचस्थानोत्थितान्विदुः
पंचस्थानस्थितत्वेन सर्वस्थानानि धार्यते ॥ अग्निगीतस्वरः षङ्ज ऋषभो ब्रह्मणोच्यते

Транслитерация (IAST)

caturthaḥ ṣaṅja ityāhuḥ paṃcamo dhaivato bhavet || ṣaṣṭho niṣādo vijñeyaḥ saptamaḥ paṃcamaḥ smṛtaḥ
ṣaṅjaṃ mayūro vadati gāvo raṃbhaṃti carṣabham || ajāvike tu gāṃdhāraṃ krauṃco vadati madhyamam
puṣpasādhāraṇe kāle kokilā vakti pañcamam || aśvastu dhaivataṃ vakti niṣādaṃ vakti kuṃjaraḥ
kaṃṭhāduttiṣṭhate ṣaṅjaḥ śirasastvṛṣabhaḥ smṛtaḥ || gāṃdhārastvanunāsikya uraso madhyamaḥ svaraḥ
urasaḥ śirasaḥ kaṃṭhādutthitaḥ paṃcamaḥ svaraḥ || lalāṭāddhaivataṃ vidyānniṣādaṃ sarvasandhijam
nāsā kaṃṭhamurastālujihvādantāṃśca saṃśritaḥ || ṣaṅbhiḥ saṃ jāyate yasmāttasmātṣaṅja iti smṛtaḥ
vāyuḥ samutthito nābheḥ kaṃṭhaśīrṣasamāhataḥ || nardatyṛṣabhavadyasmāttasmādṛṣabha ucyate
vāyuḥ samutthito nābheḥ kaṃṭhaśīrṣasamāhataḥ || vāti gaṃdhavahaḥ puṇyo gāṃdhārastena hetunā
vāyuḥ samutthito nābherurau hṛdi samāhataḥ || nābhiprāpto madhyavartī madhyamatvaṃ samaśnute
vāyuḥ samutthito nābherurohṛtkaṃṭhakāhataḥ || paṃcasthānotthitasyāsya paṃcamatvaṃ vidhīyate
dhaivataṃ ca niṣādaṃ ca varjayitvā tu tāvubhau || śeṣānpaṃca svarāṃstvanye paṃcasthānotthitānviduḥ
paṃcasthānasthitatvena sarvasthānāni dhāryate || agnigītasvaraḥ ṣaṅja ṛṣabho brahmaṇocyate

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
चतुर्थःcaturthaḥчетвёртый
षङ्जṣaṅjaшаджа
इत्याहुःityāhuḥтак называют
पंचमोpaṃcamoпятый
धैवतोdhaivatoдхайвата
भवेत्bhavetда будет
षष्ठोṣaṣṭhoшестой
निषादोniṣādoнишада
विज्ञेयःvijñeyaḥдолжен быть знаем
सप्तमःsaptamaḥседьмой
पंचमःpaṃcamaḥпанчама
स्मृतःsmṛtaḥпризнан
षङ्जंṣaṅjaṃшаджу
मयूरोmayūroпавлин
वदतिvadatiговорит
गावोgāvoкоровы
रंभंतिraṃbhaṃtiмычат
चर्षभम्carṣabhamи ришабху
अजाविकेajāvikeкозы и овцы
तुtuже
गांधारंgāṃdhāraṃгандхару
क्रौंचोkrauṃcoкраунча
वदतिvadatiговорит
मध्यमम्madhyamamмадхьяму
पुष्पसाधारणेpuṣpasādhāraṇeв общую для цветов
कालेkāleпору
कोकिलाkokilāкукушка
वक्तिvaktiговорит
पञ्चमम्pañcamamпанчаму
अश्वस्तुaśvastuконь же
धैवतंdhaivataṃдхайвату
वक्तिvaktiговорит
निषादंniṣādaṃнишаду
वक्तिvaktiговорит
कुंजरःkuṃjaraḥслон
कंठादुत्तिष्ठतेkaṃṭhāduttiṣṭhateиз горла поднимается
षङ्जःṣaṅjaḥшаджа
शिरसस्त्वृषभःśirasastvṛṣabhaḥиз головы же ришабха
स्मृतःsmṛtaḥпризнан
गांधारस्त्वनुनासिक्यgāṃdhārastvanunāsikyaгандхара же носовой
उरसोurasoиз груди
मध्यमःmadhyamaḥмадхьяма
स्वरःsvaraḥтон
उरसःurasaḥиз груди
शिरसःśirasaḥиз головы
कंठादुत्थितःkaṃṭhādutthitaḥиз горла поднявшийся
पंचमःpaṃcamaḥпанчама
स्वरःsvaraḥтон
ललाटाद्धैवतंlalāṭāddhaivataṃиз чела дхайвату
विद्यान्निषादंvidyānniṣādaṃда знает; нишаду
सर्वसन्धिजम्sarvasandhijamот всех сочленений рождённым
नासाnāsāнос
कंठमुरस्तालुजिह्वादन्तांश्चkaṃṭhamurastālujihvādantāṃścaгорло, грудь, нёбо, язык и зубы
संश्रितःsaṃśritaḥукрывшийся
षङ्भिःṣaṅbhiḥшестью
संsaṃвместе
जायतेjāyateрождается
यस्मात्तस्मात्षङ्जyasmāttasmātṣaṅjaоттого он шаджа
इतिitiтак
स्मृतःsmṛtaḥпризнан
वायुःvāyuḥветер
समुत्थितोsamutthitoподнявшийся
नाभेःnābheḥот пупа
कंठशीर्षसमाहतःkaṃṭhaśīrṣasamāhataḥо горло и голову ударяющийся
नर्दत्यृषभवद्यस्मात्तस्मादृषभnardatyṛṣabhavadyasmāttasmādṛṣabhaревёт, как бык; оттого ришабхою
उच्यतेucyateназывается
वायुःvāyuḥветер
समुत्थितोsamutthitoподнявшийся
नाभेःnābheḥот пупа
कंठशीर्षसमाहतःkaṃṭhaśīrṣasamāhataḥо горло и голову ударяющийся
वातिvātiвеет
गंधवहःgaṃdhavahaḥзапах несущий
पुण्योpuṇyoсвятой
गांधारस्तेनgāṃdhārastenaгандхара по той
हेतुनाhetunāпричине
वायुःvāyuḥветер
समुत्थितोsamutthitoподнявшийся
नाभेरुरौnābherurauот пупа, в груди
हृदिhṛdiв сердце
समाहतःsamāhataḥударяющийся
नाभिप्राप्तोnābhiprāptoпупа достигший
मध्यवर्तीmadhyavartīпосреди пребывающий
मध्यमत्वंmadhyamatvaṃмадхьямовость
समश्नुतेsamaśnuteобретает
वायुःvāyuḥветер
समुत्थितोsamutthitoподнявшийся
नाभेरुरोहृत्कंठकाहतःnābherurohṛtkaṃṭhakāhataḥот пупа, о грудь, сердце и горло ударяющийся
पंचस्थानोत्थितस्यास्यpaṃcasthānotthitasyāsyaиз пяти мест поднявшегося, у него
पंचमत्वंpaṃcamatvaṃпанчамовость
विधीयतेvidhīyateустанавливается
धैवतंdhaivataṃдхайвату
caи
निषादंniṣādaṃнишаду
caи
वर्जयित्वाvarjayitvāисключив
तुtuже
तावुभौtāvubhauтех обоих
शेषान्पंचśeṣānpaṃcaостальные пять
स्वरांस्त्वन्येsvarāṃstvanyeтонов же иные
पंचस्थानोत्थितान्विदुःpaṃcasthānotthitānviduḥиз пяти мест поднявшимися знают
पंचस्थानस्थितत्वेनpaṃcasthānasthitatvenaпребыванием в пяти местах
सर्वस्थानानिsarvasthānāniвсе места
धार्यतेdhāryateдержатся
अग्निगीतस्वरःagnigītasvaraḥАгни пропетый тон
षङ्जṣaṅjaшаджа
ऋषभोṛṣabhoришабха
ब्रह्मणोच्यतेbrahmaṇocyateБрахмою называется
Литературный перевод

Санандана: «Четвёртым называют шаджу, пятым да будет дхайвата, шестым должен быть знаем нишада, а седьмым признан панчама. Шаджу говорит павлин, коровы мычат ришабху, козы и овцы — гандхару, краунча говорит мадхьяму; в пору, общую для цветов, кукушка говорит панчаму, конь говорит дхайвату, а нишаду говорит слон. Из горла поднимается шаджа, из головы признан ришабха, гандхара же носовой, из груди — тон мадхьяма; из груди, из головы и из горла поднявшийся — тон панчама; из чела да знает он дхайвату, а нишаду — рождённым от всех сочленений. Укрывшийся в носе, горле, груди, нёбе, языке и зубах — шестью вместе рождается; оттого он и признан шаджею. Ветер, поднявшийся от пупа, ударяющийся о горло и голову, ревёт, как бык, — оттого называется ришабхою. Ветер, поднявшийся от пупа, ударяющийся о горло и голову, веет, неся запах, святой, — гандхара по той причине. Ветер, поднявшийся от пупа, ударяющийся в груди и в сердце, достигший пупа, пребывающий посреди, — обретает мадхьямовость. Ветер, поднявшийся от пупа, ударяющийся о грудь, сердце и горло, — у него, поднявшегося из пяти мест, устанавливается панчамовость. Исключив дхайвату и нишаду, тех обоих, остальные пять тонов иные знают поднявшимися из пяти мест. Пребыванием в пяти местах держатся все места. Тон, пропетый Агни, — шаджа; ришабха называется Брахмою».

Версия

1ffa39d768c8 · опубликовано 5 сент. 2026 г., 04:52:34 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами