Нарада-пурана
Шикша: наука о звуке и о пении саманов50.73-84
517 / 1701
LinuxЛистать
Нарада-пурана · 50.73-84

Sanandana

Деванагари

सोमेन गीतो गांधारो विष्णुना मध्यमः स्वरः ॥ पंचमस्तु स्वरो गीतस्त्वयैवेति निधारय
धैवतश्च निषादश्च गीतौ तुंबुरुणा स्वरौ ॥ आद्यंस्य दैवतं ब्रह्मा षङ्जस्याप्युच्यते बुधैः
तीक्ष्णदीप्तप्रकाशत्वादृषभस्य हुताशनः ॥ गावः प्रणीते तुष्यंति गांधारस्तेन हेतुना
श्रुत्वा चैवोपतिष्टंति सौरभेया न संशयः ॥ सोमस्तु पंचमस्यापि दैवतं ब्रह्मराट्स्मृतम्
निह्रासो यस्य वृद्धिश्च ग्राममासाद्य सोमवत् ॥ अतिसंधीयते यस्मादेतान्पूर्वोत्थितान्स्वरान्
तस्मादस्य स्वरस्यापि धैवतत्वं विधीयते ॥ निषीदंति स्वरा यस्मान्निषादस्तेन हेतुना
सर्वांश्चाभिभवत्येष यदादित्योऽस्य दैवतम्
दारवी गात्रवीणा च द्वे वीणे गानजातिषु
सामनी गात्रवीणा तु तस्यास्त्वं श्रृणु लक्षणम् ॥ गात्रवीणा तु सा प्रोक्ता यस्यां गायंति सामगाः
स्वरव्यंजनसंयुक्ता अंगुल्यंगुष्ठरंजिता ॥ हस्तौ तु संयतौ धार्यौ जानुभ्यामुपरिस्थितौ
गुरोरनुकृतिं कुर्याद्यथान्या न मतिर्भवेत् ॥ प्रणवं प्राक्प्रयुंजीत व्याहृतीस्तदनंतरम्
सावित्रीं चानुवचनं ततो वै गानमारभेत् ॥ प्रसार्य चांगुलीः सर्वा रोपयेत्स्वरमंडलम्

Транслитерация (IAST)

somena gīto gāṃdhāro viṣṇunā madhyamaḥ svaraḥ || paṃcamastu svaro gītastvayaiveti nidhāraya
dhaivataśca niṣādaśca gītau tuṃburuṇā svarau || ādyaṃsya daivataṃ brahmā ṣaṅjasyāpyucyate budhaiḥ
tīkṣṇadīptaprakāśatvādṛṣabhasya hutāśanaḥ || gāvaḥ praṇīte tuṣyaṃti gāṃdhārastena hetunā
śrutvā caivopatiṣṭaṃti saurabheyā na saṃśayaḥ || somastu paṃcamasyāpi daivataṃ brahmarāṭsmṛtam
nihrāso yasya vṛddhiśca grāmamāsādya somavat || atisaṃdhīyate yasmādetānpūrvotthitānsvarān
tasmādasya svarasyāpi dhaivatatvaṃ vidhīyate || niṣīdaṃti svarā yasmānniṣādastena hetunā
sarvāṃścābhibhavatyeṣa yadādityo'sya daivatam
dāravī gātravīṇā ca dve vīṇe gānajātiṣu
sāmanī gātravīṇā tu tasyāstvaṃ śrṛṇu lakṣaṇam || gātravīṇā tu sā proktā yasyāṃ gāyaṃti sāmagāḥ
svaravyaṃjanasaṃyuktā aṃgulyaṃguṣṭharaṃjitā || hastau tu saṃyatau dhāryau jānubhyāmuparisthitau
guroranukṛtiṃ kuryādyathānyā na matirbhavet || praṇavaṃ prākprayuṃjīta vyāhṛtīstadanaṃtaram
sāvitrīṃ cānuvacanaṃ tato vai gānamārabhet || prasārya cāṃgulīḥ sarvā ropayetsvaramaṃḍalam

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
सोमेनsomenaСомою
गीतोgītoпропет
गांधारोgāṃdhāroгандхара
विष्णुनाviṣṇunāВишну
मध्यमःmadhyamaḥмадхьяма
स्वरःsvaraḥтон
पंचमस्तुpaṃcamastuпанчама же
स्वरोsvaroтон
गीतस्त्वयैवेतिgītastvayaivetiпропет тобою же — так
निधारयnidhārayaсодержи в уме
धैवतश्चdhaivataścaи дхайвата
निषादश्चniṣādaścaи нишада
गीतौgītauпропеты
तुंबुरुणाtuṃburuṇāТумбуру
स्वरौsvarauдва тона
आद्यंस्यādyaṃsyaпервого его
दैवतंdaivataṃбожество
ब्रह्माbrahmāБрахма
षङ्जस्याप्युच्यतेṣaṅjasyāpyucyateи шаджи называется
बुधैःbudhaiḥмудрыми
तीक्ष्णदीप्तप्रकाशत्वादृषभस्यtīkṣṇadīptaprakāśatvādṛṣabhasyaот резкости, пылкости и яркости у ришабхи
हुताशनःhutāśanaḥХуташана
गावःgāvaḥкоровы
प्रणीतेpraṇīteкогда исполнен
तुष्यंतिtuṣyaṃtiрадуются
गांधारस्तेनgāṃdhārastenaгандхара по той
हेतुनाhetunāпричине
श्रुत्वाśrutvāуслышав
चैवोपतिष्टंतिcaivopatiṣṭaṃtiи подходят
सौरभेयाsaurabheyāпотомки Сурабхи
naнет
संशयःsaṃśayaḥсомнения
सोमस्तुsomastuСома же
पंचमस्यापिpaṃcamasyāpiи панчамы
दैवतंdaivataṃбожество
ब्रह्मराट्स्मृतम्brahmarāṭsmṛtamцарём Брахмы признан
निह्रासोnihrāsoубывание
यस्यyasyaу кого
वृद्धिश्चvṛddhiścaи возрастание
ग्राममासाद्यgrāmamāsādyaграму достигнув
सोमवत्somavatкак у Сомы
अतिसंधीयतेatisaṃdhīyateпревосходит
यस्मादेतान्पूर्वोत्थितान्स्वरान्yasmādetānpūrvotthitānsvarānибо эти прежде поднявшиеся тоны
तस्मादस्यtasmādasyaоттого у него
स्वरस्यापिsvarasyāpiи у тона
धैवतत्वंdhaivatatvaṃдхайватовость
विधीयतेvidhīyateустанавливается
निषीदंतिniṣīdaṃtiоседают
स्वराsvarāтоны
यस्मान्निषादस्तेनyasmānniṣādastenaибо; нишада по той
हेतुनाhetunāпричине
सर्वांश्चाभिभवत्येषsarvāṃścābhibhavatyeṣaи всех одолевает он
यदादित्योऽस्यyadādityo'syaкогда Адитья его
दैवतम्daivatamбожество
दारवीdāravīдеревянная
गात्रवीणाgātravīṇāи телесная вина
caи
द्वेdveдве
वीणेvīṇeвины
गानजातिषुgānajātiṣuв родах пения
सामनीsāmanīсаманная
गात्रवीणाgātravīṇāтелесная вина
तुtuже
तस्यास्त्वंtasyāstvaṃеё ты
श्रृणुśrṛṇuслушай
लक्षणम्lakṣaṇamпризнак
गात्रवीणाgātravīṇāтелесною виною
तुtuже
साона
प्रोक्ताproktāназвана
यस्यांyasyāṃв которой
गायंतिgāyaṃtiпоют
सामगाःsāmagāḥпевцы саманов
स्वरव्यंजनसंयुक्ताsvaravyaṃjanasaṃyuktāс тонами и согласными соединённая
अंगुल्यंगुष्ठरंजिताaṃgulyaṃguṣṭharaṃjitāпальцами и большим пальцем расцвеченная
हस्तौhastauруки
तुtuже
संयतौsaṃyatauсдержанные
धार्यौdhāryauдолжно держать
जानुभ्यामुपरिस्थितौjānubhyāmuparisthitauнад коленями стоящие
गुरोरनुकृतिंguroranukṛtiṃподражание учителю
कुर्याद्यथान्याkuryādyathānyāда творит, чтобы иная
naне
मतिर्भवेत्matirbhavetмысль была
प्रणवंpraṇavaṃпранаву
प्राक्प्रयुंजीतprākprayuṃjītaпрежде да применит
व्याहृतीस्तदनंतरम्vyāhṛtīstadanaṃtaramвьяхрити сразу затем
सावित्रींsāvitrīṃсавитри
चानुवचनंcānuvacanaṃи произнесение
ततोtatoзатем
वैvaiименно
गानमारभेत्gānamārabhetпение да начнёт
प्रसार्यprasāryaпростерев
चांगुलीःcāṃgulīḥи пальцы
सर्वाsarvāвсе
रोपयेत्स्वरमंडलम्ropayetsvaramaṃḍalamда возведёт круг тонов
Литературный перевод

Санандана: «Сомою пропет гандхара, Вишну — тон мадхьяма, а тон панчама пропет тобою же — то содержи в уме. Дхайвата и нишада — два тона, пропетые Тумбуру. Божеством первого его и шаджи мудрые называют Брахму. От резкости, пылкости и яркости у ришабхи — Хуташана. Когда он исполнен, коровы радуются, — гандхара по той причине; услышав, подходят потомки Сурабхи, нет сомнения. Сома же и панчамы божество, царём Брахмы признан. У кого убывание и возрастание, как у Сомы, по достижении грамы превосходит прежде поднявшиеся тоны, — оттого у того тона устанавливается дхайватовость. Оседают тоны — оттого нишада по той причине; и он одолевает всех, когда божество его — Адитья. Деревянная и телесная — две вины в родах пения. Телесная вина — саманная; слушай её признак: телесною виною названа та, в которой поют певцы саманов. Соединённая с тонами и согласными, расцвеченная пальцами и большим пальцем; руки же должно держать сдержанными, стоящими над коленями. Да творит он подражание учителю так, чтобы иной мысли не было; прежде да применит пранаву, сразу затем — вьяхрити, савитри и произнесение, и затем да начнёт пение; и, простерев все пальцы, да возведёт круг тонов».

Версия

2acf38af4fad · опубликовано 5 сент. 2026 г., 04:52:34 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами