विद्यमानमंतरिक्षं वायुस्तेजो जलं मही । शब्दः स्पर्शश्च रूपंच रसोगंधस्तथैव च
विकृतश्च विकारश्च यच्चान्यत्कारणं महत् । ऋग्यजुः समाथर्वाख्या वेदाश्चत्वार एव च
शब्दः शिक्षानिरुक्तं च कल्पशछंद: समन्विताः । आयुर्वेदधनुर्वेदौ मीमांसा गणितं तथा
हस्त्यश्चज्ञानसहिता इतिहाससमन्विताः । एतैरंगैरुपांगैश्च वेदाः सर्वे विभूषिताः
उपासते महात्मानं सहोंकारं पितामहम् । तपश्च क्रतवश्चैव संकल्पः प्राण एव च
एते चान्ये च बहवः पितामहमुपस्थिताः । अर्थो धर्मश्च कामश्च द्वेषो हर्षश्च सर्वदा
शुक्रो बृहस्पतिश्चैव संवर्तो बुध एव च । शनैश्चरश्च राहुश्च ग्रहाः सर्वे तथैव च
मरुतो विश्वकर्मा च पितरश्चापि भारत । दिवाकरश्च सोमश्च ब्रह्माणं पर्युपासते
गायत्री दुर्गतरणी वाणी सप्तविधा तथा । अक्षराणि च सर्वाणि नक्षत्राणि तथैव च
भाष्याणि सर्वशास्त्राणि देहवन्ति विशांपते । क्षणा लवा मुहूर्ताश्च दिनं रात्रिस्तथैव च
अर्द्धमासाश्च मासाश्च ऋतवः सर्व एव च । उपसते महात्मानं ब्रह्माणं दैवतैः सह
अन्याश्च देव्यः प्रवरा ह्रीः कीर्तिर्द्युतिरेव च । प्रभा धृतिः क्षमा भूतिर्नीतिर्विद्या मतिस्तथा
श्रुतिः स्मृतिस्तथा क्षांतिः शांतिः पुष्टिस्तथा क्रिया । सर्वाश्चाप्सरसो दिव्या नृत्यगीतविशारदाः
vidyamānamaṃtarikṣaṃ vāyustejo jalaṃ mahī | śabdaḥ sparśaśca rūpaṃca rasogaṃdhastathaiva ca
vikṛtaśca vikāraśca yaccānyatkāraṇaṃ mahat | ṛgyajuḥ samātharvākhyā vedāścatvāra eva ca
śabdaḥ śikṣāniruktaṃ ca kalpaśachaṃda: samanvitāḥ | āyurvedadhanurvedau mīmāṃsā gaṇitaṃ tathā
hastyaścajñānasahitā itihāsasamanvitāḥ | etairaṃgairupāṃgaiśca vedāḥ sarve vibhūṣitāḥ
upāsate mahātmānaṃ sahoṃkāraṃ pitāmaham | tapaśca kratavaścaiva saṃkalpaḥ prāṇa eva ca
ete cānye ca bahavaḥ pitāmahamupasthitāḥ | artho dharmaśca kāmaśca dveṣo harṣaśca sarvadā
śukro bṛhaspatiścaiva saṃvarto budha eva ca | śanaiścaraśca rāhuśca grahāḥ sarve tathaiva ca
maruto viśvakarmā ca pitaraścāpi bhārata | divākaraśca somaśca brahmāṇaṃ paryupāsate
gāyatrī durgataraṇī vāṇī saptavidhā tathā | akṣarāṇi ca sarvāṇi nakṣatrāṇi tathaiva ca
bhāṣyāṇi sarvaśāstrāṇi dehavanti viśāṃpate | kṣaṇā lavā muhūrtāśca dinaṃ rātristathaiva ca
arddhamāsāśca māsāśca ṛtavaḥ sarva eva ca | upasate mahātmānaṃ brahmāṇaṃ daivataiḥ saha
anyāśca devyaḥ pravarā hrīḥ kīrtirdyutireva ca | prabhā dhṛtiḥ kṣamā bhūtirnītirvidyā matistathā
śrutiḥ smṛtistathā kṣāṃtiḥ śāṃtiḥ puṣṭistathā kriyā | sarvāścāpsaraso divyā nṛtyagītaviśāradāḥ
«Сущее воздушное пространство, ветер, огонь, вода и земля; звук, касание, вид, вкус и запах; изменённое и изменение, и что ни есть иное — великая причина; четыре Веды, зовущиеся Риг, Яджус, Саман и Атхарван, сопряжённые с шикшею, нируктой, кальпой и чхандасом; аюрведа и дханурведа, миманса и счёт, со знанием слонов и коней, сопряжённые с итихасой, — этими членами и придатками украшены все Веды; и они вместе с Омкарой служат великому духом прародителю. Подвиг, обряды, решение и дыхание, и многие иные предстояли прародителю: артха, дхарма и кама, ненависть и веселье — всегда. Шукра и Брихаспати, Самварта и Будха, Шанайшчара и Раху, и все планеты; Маруты, Вишвакарман и праотцы, о Бхарата; солнце и месяц служат Брахме. Гаятри, переправляющая через беду, Речь семивидная, все слоги и созвездия, толкования и все шастры, воплощённые, о владыка народов; кшаны, лавы и мухурты, день и ночь, полумесяцы, месяцы и все времена года служат великому духом Брахме вместе с божествами. И иные первейшие богини — Хри, Кирти и Дьюти, Прабха, Дхрити, Кшама, Бхути, Нити, Видья и Мати, Шрути, Смрити, Кшанти, Шанти, Пушти и Крия; и все дивные апсары, искусные в пляске и пении…»
18e2f63717c4 · опубликовано 3 сент. 2026 г., 04:13:27 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Служат Брахме не только боги, но и стихии, науки, части суток и сами Веды — всё названо как лица, стоящие в собрании. Пурана не различает здесь вещь и её божество: время в этом чертоге не идёт, а прислуживает.
В один ряд поставлены дхарма, артха, кама — и ненависть с весельем. Собрание вбирает и то, чего человек стыдится; ничто не оставлено за оградой.
И среди наук — счёт, врачевание, стрельба из лука, уход за конями и слонами. Веда украшена ими, как украшениями; учёность мирская здесь не ниже священной, а её убор.