Рага-вартма-чандрика
Свет второй: сладость и цель2.6Вишванатха Чакраварти
20 / 23
Linux
Листать
Рага-вартма-чандрика · 2.6
॥
Деванагари

ननु, पुरे वसुदेवनन्दनः श्रीकृष्णोऽयम् “अहम् ईश्वर एव” इति नरलीलात्वेऽपि जानात्य् एव यथा तथैव नन्दनन्दनः कृष्णः स्वम् ईश्वरत्वेन व्रजे जानाति न वा ?यदि जानाति, तदा दामबन्धनादिलीलायां मातृभीतिहेतुकाश्रुपातादिकं न घटते ।तदादिकम् अनुकरणम् एवेति व्याख्या तु मन्दमतीनाम् एव, न त्व् अभिज्ञभक्तानाम् ।तथा व्याख्यानस्याभिज्ञत्वसम्मतत्वे—गोप्य् आददे त्वयि कृतागसि दाम तावद्या ते दशाश्रुकलिलाञ्जनसम्भ्रमाक्षम् ।वक्त्रं निनीय भयभावनया स्थितस्यसा मां विमोहयति भीर् अपि यद् बिभेति ॥इत्य् उक्तवत्यां कुन्त्यां मोहो नैव वर्ण्येत ।तथा हि भीर् अपि यद् बिभेति इत्य् उक्त्यैव कुन्त्या अत्रैश्वर्यज्ञानं व्यक्तीभूतं भयभावनया स्थितस्य इत्य् अन्तर्भयस्य च तया सत्यत्वम् एवाभिमतम् ।अनुकरणमात्रत्वे ज्ञाते तस्य मोहो न सम्भवेद् इति ज्ञेयम् ।यदि च स्वयम् ईश्वरत्वेन न जानाति, तदा तस्य नित्यज्ञानानन्दघनस्य नित्यज्ञानावरणं केन कृतम् ? इति ।अत्रोच्यते, यथा संसारबन्धे निपात्य दुःखम् एवानुभावयितुं मायावृत्तिर् अविद्या जीवानां ज्ञानम् आवृणोति,यथा च महामधुरश्रीकृष्णलीलासुखम् अनुभावयितुं गुणातीतानां श्रीकृष्णपरिवाराणां व्रजेश्वर्यादीनां ज्ञानं चिच्छक्तिवृत्तिर् योगमायैवावृणोति,तथैव श्रीकृष्णम् आनन्दस्वरूपम् अप्य् आनन्दातिशयम् अनुभावयितुं चिच्छक्तिसारवृत्तिः प्रेमैव तस्य ज्ञानम् आवृणोति ।प्रेम्णस् तु तत्स्वरूपशक्तित्वात् तेन तस्य व्याप्तेर् न दोषः ।यथा ह्य् अविद्यास्ववृत्त्या ममतया जीवं दुःखयितुम् एव बध्नाति,तथा दण्डनीयजनस्य गात्रबन्धनं रज्जुनिगडादिना माननीयजनस्यापि गात्रबन्धनम् अनर्घसुगन्धसूक्ष्मकञ्चुकोष्णीषादिना,इत्य् अविद्याधीनो जीवो दुःखी, प्रेमाधीनः श्रीकृष्णोऽतिसुखी ।कृष्णस्य प्रेमावरणस्वरूपः सुखविशेषभोग एव मन्तव्यः, यथा भृङ्गस्य कमलकोषावरणरूपः ।अत एवोक्तं नापैषि नाथ हृदयाम्बुरुहात् स्वपुंसाम् इति, प्रणयरशनया धृताङ्घ्रिपद्मः इति च ।किं च, यथैवाविद्यया स्वतारतम्येन ज्ञानावरणतारतम्यात् जीवस्य पञ्चविधक्लेशतारतम्यं विधीयते,तथैव प्रेम्णापि स्वतारतम्येन ज्ञानैश्वर्याद्यावरणतारतम्यात् स्वविषयाश्रययोर् अनन्तप्रकारं सुखतारतम्यं विधीयते इति ।तत्र केवलप्रेमा श्रीयशोदादिनिष्ठः स्वविषयाश्रयौ ममतारशनया निबद्ध्य परस्परवशीभूतौ विधाय ज्ञानैश्वर्यादिकम् आवृत्य यथाधिकं सुखयति, न तथा देवक्यादिनिष्ठो ज्ञानैश्वर्यमिश्र इति ।तस्मात् तासां व्रजेश्वर्यादीनां सन्निधौ तद्वात्सल्यादिप्रेममुग्धः श्रीकृष्णः स्वम् ईश्वरत्वेन नैव जानाति ।यत् तु नानादानवदवानलाद्युत्पातागमकाले तस्य सार्वज्ञ्यं दृष्टं तत् खलु तत्तत्प्रेमपरिजनपालनप्रयोजनिकया लीलाशक्त्यैव स्फुरितं ज्ञेयम् ।किं च, मौग्ध्यसमयेऽपि तस्य साधकभक्तपरिचर्यादिग्रहणे सार्वज्ञ्यम् अचिन्त्यशक्तिसिद्धम् इति प्राक् प्रतिपादितम् ।तद् एवं विधिमार्गरागमार्गयोर् विवेक ऐश्वर्यमाधुर्ययोर् विवेक ऐश्वर्यज्ञानमाधुर्यज्ञानयोर् विवेकश् च दर्शितः ।स्वकीयापरकीयात्वयोर् विवेकस् तु उज्ज्वलनीलमणिव्याख्यायां विस्तारित एव ।अत्र विधिमार्गेण राधाकृष्णयोर् भजने महावैकुण्ठस्थगोलोके खल्व् अविविक्तस्वकीयापरकीयाभावम् ऐश्वर्यज्ञानं प्राप्नोति ।मधुरभावलोभित्वे सति विधिमार्गेण भजने द्वारकायां श्रीराधासत्यभामयोर् ऐक्यात् सत्यभामापरिकरत्वेन स्वकीयाभावम् ऐश्वर्यज्ञानमिश्रमाधुर्यज्ञानं प्राप्नोति ।रागमार्गेण भजने व्रजभूमौ श्रीराधापरिकरत्वेन परकीयाभावं शुद्धमाधुर्यज्ञानं प्राप्नोति ।यद्यपि श्रीराधिका श्रीकृष्णस्य स्वरूपभूता ह्लादिनी शक्तिः तस्या अपि श्रीकृष्ण एव तद् अपि तयोर् लीलासहितयोर् एवोपास्यात्वं न तु लीलारहितयोः ।लीलायां तु तयोर् व्रजभूमौ क्वाप्य् आर्षशास्त्रे दाम्पत्यं न प्रतिपादितम् इति श्रीराधा हि प्रकटाप्रकटप्रकाशयोः परकीयैव इति सर्वार्थनिष्कर्षसङ्क्षेपः

Транслитерация (IAST)

nanu, pure vasudeva-nandanaḥ śrī-kṛṣṇo'yam “aham īśvara eva” iti nara-līlātve'pi jānāty eva yathā tathaiva nanda-nandanaḥ kṛṣṇaḥ svam īśvaratvena vraje jānāti na vā ?yadi jānāti, tadā dāma-bandhanādi-līlāyāṁ mātṛ-bhīti-hetukāśru-pātādikaṁ na ghaṭate |tad-ādikam anukaraṇam eveti vyākhyā tu manda-matīnām eva, na tv abhijña-bhaktānām |tathā vyākhyānasyābhijñatva-sammatatve—gopy ādade tvayi kṛtāgasi dāma tāvadyā te daśāśru-kalilāñjana-sambhramākṣam |vaktraṁ ninīya bhaya-bhāvanayā sthitasyasā māṁ vimohayati bhīr api yad bibheti ||ity uktavatyāṁ kuntyāṁ moho naiva varṇyeta |tathā hi bhīr api yad bibheti ity uktyaiva kuntyā atraiśvarya-jñānaṁ vyaktī-bhūtaṁ bhaya-bhāvanayā sthitasya ity antar-bhayasya ca tayā satyatvam evābhimatam |anukaraṇa-mātratve jñāte tasya moho na sambhaved iti jñeyam |yadi ca svayam īśvaratvena na jānāti, tadā tasya nitya-jñānānanda-ghanasya nitya-jñānāvaraṇaṁ kena kṛtam ? iti |atrocyate, yathā saṁsāra-bandhe nipātya duḥkham evānubhāvayituṁ māyā-vṛttir avidyā jīvānāṁ jñānam āvṛṇoti,yathā ca mahā-madhura-śrī-kṛṣṇa-līlā-sukham anubhāvayituṁ guṇātītānāṁ śrī-kṛṣṇa-parivārāṇāṁ vrajeśvary-ādīnāṁ jñānaṁ cic-chakti-vṛttir yoga-māyaivāvṛṇoti,tathaiva śrī-kṛṣṇam ānanda-svarūpam apy ānandātiśayam anubhāvayituṁ cic-chakti-sāra-vṛttiḥ premaiva tasya jñānam āvṛṇoti |premṇas tu tat-svarūpa-śaktitvāt tena tasya vyāpter na doṣaḥ |yathā hy avidyā-sva-vṛttyā mamatayā jīvaṁ duḥkhayitum eva badhnāti,tathā daṇḍanīya-janasya gātra-bandhanaṁ rajju-nigaḍādinā mānanīya-janasyāpi gātra-bandhanam anargha-sugandha-sūkṣma-kañcukoṣṇīṣādinā,ity avidyādhīno jīvo duḥkhī, premādhīnaḥ śrī-kṛṣṇo'tisukhī |kṛṣṇasya premāvaraṇa-svarūpaḥ sukha-viśeṣa-bhoga eva mantavyaḥ, yathā bhṛṅgasya kamala-koṣāvaraṇa-rūpaḥ |ata evoktaṁ nāpaiṣi nātha hṛdayāmburuhāt sva-puṁsām iti, praṇaya-raśanayā dhṛtāṅghri-padmaḥ iti ca |kiṁ ca, yathaivāvidyayā sva-tāratamyena jñānāvaraṇa-tāratamyāt jīvasya pañca-vidha-kleśa-tāratamyaṁ vidhīyate,tathaiva premṇāpi sva-tāratamyena jñānaiśvaryādy-āvaraṇa-tāratamyāt sva-viṣayāśrayayor ananta-prakāraṁ sukha-tāratamyaṁ vidhīyate iti |tatra kevala-premā śrī-yaśodādi-niṣṭhaḥ sva-viṣayāśrayau mamatā-raśanayā nibaddhya paraspara-vaśībhūtau vidhāya jñānaiśvaryādikam āvṛtya yathādhikaṁ sukhayati, na tathā devaky-ādi-niṣṭho jñānaiśvarya-miśra iti |tasmāt tāsāṁ vrajeśvary-ādīnāṁ sannidhau tad-vātsalyādi-prema-mugdhaḥ śrī-kṛṣṇaḥ svam īśvaratvena naiva jānāti |yat tu nānā-dānava-davānalādy-utpātāgama-kāle tasya sārvajñyaṁ dṛṣṭaṁ tat khalu tat-tat-prema-parijana-pālana-prayojanikayā līlā-śaktyaiva sphuritaṁ jñeyam |kiṁ ca, maugdhya-samaye'pi tasya sādhaka-bhakta-paricaryādi-grahaṇe sārvajñyam acintya-śakti-siddham iti prāk pratipāditam |tad evaṁ vidhi-mārga-rāga-mārgayor viveka aiśvarya-mādhuryayor viveka aiśvarya-jñāna-mādhurya-jñānayor vivekaś ca darśitaḥ |svakīyā-parakīyātvayor vivekas tu ujjvala-nīlamaṇi-vyākhyāyāṁ vistārita eva |atra vidhi-mārgeṇa rādhā-kṛṣṇayor bhajane mahā-vaikuṇṭha-stha-goloke khalv avivikta-svakīyā-parakīyā-bhāvam aiśvarya-jñānaṁ prāpnoti |madhura-bhāva-lobhitve sati vidhi-mārgeṇa bhajane dvārakāyāṁ śrī-rādhā-satyabhāmayor aikyāt satyabhāmā-parikaratvena svakīyā-bhāvam aiśvarya-jñāna-miśra-mādhurya-jñānaṁ prāpnoti |rāga-mārgeṇa bhajane vraja-bhūmau śrī-rādhā-parikaratvena parakīyā-bhāvaṁ śuddha-mādhurya-jñānaṁ prāpnoti |yadyapi śrī-rādhikā śrī-kṛṣṇasya svarūpa-bhūtā hlādinī śaktiḥ tasyā api śrī-kṛṣṇa eva tad api tayor līlā-sahitayor evopāsyātvaṁ na tu līlā-rahitayoḥ |līlāyāṁ tu tayor vraja-bhūmau kvāpy ārṣa-śāstre dāmpatyaṁ na pratipāditam iti śrī-rādhā hi prakaṭāprakaṭa-prakāśayoḥ parakīyaiva iti sarvārtha-niṣkarṣa-saṅkṣepaḥ

размер не определён

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
ननुnanuно
पुरे वसुदेव-नन्दनः श्री-कृष्णोऽयम्pure vasudeva-nandanaḥ śrī-kṛṣṇo'yamКришна, сын Васудевы, в городе
अहम् ईश्वर एव इतिaham īśvara eva iti«Я — Бог»
नर-लीलात्वेऽपि जानात्य् एवnara-līlātve'pi jānāty evaзнает и в человеческой игре
यथा तथैवyathā tathaivaтак же ли
नन्द-नन्दनः कृष्णःnanda-nandanaḥ kṛṣṇaḥКришна, сын Нанды,
स्वम् ईश्वरत्वेन व्रजेsvam īśvaratvena vrajeсебя как Бога во Врадже
जानाति न वाjānāti na vāзнает или нет?
यदि जानातिyadi jānātiесли знает
तदा दाम-बन्धनादि-लीलायांtadā dāma-bandhanādi-līlāyāṁто в игре, когда Его связывают верёвкой,
मातृ-भीति-हेतुकाश्रु-पातादिकंmātṛ-bhīti-hetukāśru-pātādikaṁслёзы от страха перед матерью и прочее
न घटतेna ghaṭateневозможны
तद्-आदिकम् अनुकरणम् एवेतिtad-ādikam anukaraṇam eveti«это лишь подражание» —
व्याख्या तु मन्द-मतीनाम् एवvyākhyā tu manda-matīnām evaтакое толкование — удел неразумных
न त्व् अभिज्ञ-भक्तानाम्na tv abhijña-bhaktānāmа не сведущих бхактов
तथा व्याख्यानस्याभिज्ञत्व-सम्मतत्वेtathā vyākhyānasyābhijñatva-sammatatveесли бы такое толкование считалось сведущим
गोप्य् आददेgopy ādade«пастушка взяла
त्वयि कृतागसिtvayi kṛtāgasiкогда Ты провинился,
दाम तावद्dāma tāvadверёвку — и тогда
या ते दशाश्रु-कलिलाञ्जन-सम्भ्रमाक्षम्yā te daśāśru-kalilāñjana-sambhramākṣamто, что Твоё лицо, с глазами в слезах, в размытой сурьме,
वक्त्रं निनीयvaktraṁ ninīyaсклонилось,
भय-भावनया स्थितस्यbhaya-bhāvanayā sthitasyaкогда Ты стоял, охваченный страхом, —
सा मां विमोहयतिsā māṁ vimohayatiэто смущает меня:
भीर् अपि यद् बिभेतिbhīr api yad bibhetiбоится Тот, кого боится сам страх»
इत्य् उक्तवत्यां कुन्त्यांity uktavatyāṁ kuntyāṁто у сказавшей так Кунти
मोहो नैव वर्ण्येतmoho naiva varṇyetaсмущения не было бы описано
तथा हिtathā hiведь
भीर् अपि यद् बिभेतिbhīr api yad bibheti«боится Тот, кого боится страх» —
इत्य् उक्त्यैवity uktyaivaэтими словами
कुन्त्या अत्रैश्वर्य-ज्ञानं व्यक्ती-भूतंkuntyā atraiśvarya-jñānaṁ vyaktī-bhūtaṁКунти выразила знание величия
भय-भावनया स्थितस्य इत्य्bhaya-bhāvanayā sthitasya ityа словами «охваченный страхом»
अन्तर्-भयस्य चantar-bhayasya caи внутренний страх
तया सत्यत्वम् एवाभिमतम्tayā satyatvam evābhimatamпризнала настоящим
अनुकरण-मात्रत्वे ज्ञातेanukaraṇa-mātratve jñāteзнай она, что это лишь подражание,
तस्य मोहो न सम्भवेद्tasya moho na sambhavedсмущения не могло бы быть
इति ज्ञेयम्iti jñeyamтак следует понимать
यदि चyadi caа если
स्वयम् ईश्वरत्वेन न जानातिsvayam īśvaratvena na jānātiОн не знает себя Богом
तदा तस्यtadā tasyaто у Него,
नित्य-ज्ञानानन्द-घनस्यnitya-jñānānanda-ghanasyaвечного сгустка знания и блаженства,
नित्य-ज्ञानावरणं केन कृतम् इतिnitya-jñānāvaraṇaṁ kena kṛtam itiкто покрыл вечное знание?
अत्रोच्यतेatrocyateна это отвечают
यथा संसार-बन्धे निपात्यyathā saṁsāra-bandhe nipātyaкак, ввергнув в оковы круговорота
दुःखम् एवानुभावयितुंduḥkham evānubhāvayituṁчтобы дать пережить страдание,
माया-वृत्तिर् अविद्याmāyā-vṛttir avidyāневедение, действие майи,
जीवानां ज्ञानम् आवृणोतिjīvānāṁ jñānam āvṛṇotiпокрывает знание душ
यथा चyathā caи как
महा-मधुर-श्री-कृष्ण-लीला-सुखम् अनुभावयितुंmahā-madhura-śrī-kṛṣṇa-līlā-sukham anubhāvayituṁчтобы дать пережить счастье сладчайших игр Кришны
गुणातीतानां श्री-कृष्ण-परिवाराणांguṇātītānāṁ śrī-kṛṣṇa-parivārāṇāṁу стоящих выше гун спутников Кришны
व्रजेश्वर्य्-आदीनां ज्ञानंvrajeśvary-ādīnāṁ jñānaṁцарицы Враджа и других знание
चिच्-छक्ति-वृत्तिर् योग-मायैवावृणोतिcic-chakti-vṛttir yoga-māyaivāvṛṇotiпокрывает йогамайя, действие силы сознания
तथैवtathaivaтак же
श्री-कृष्णम् आनन्द-स्वरूपम् अप्य्śrī-kṛṣṇam ānanda-svarūpam apyи Кришне, самому блаженству,
आनन्दातिशयम् अनुभावयितुंānandātiśayam anubhāvayituṁчтобы дать пережить избыток блаженства,
चिच्-छक्ति-सार-वृत्तिः प्रेमैवcic-chakti-sāra-vṛttiḥ premaivaпрема, суть силы сознания,
तस्य ज्ञानम् आवृणोतिtasya jñānam āvṛṇotiпокрывает Его знание
प्रेम्णस् तु तत्-स्वरूप-शक्तित्वात्premṇas tu tat-svarūpa-śaktitvātа раз према — Его собственная сила,
तेन तस्य व्याप्तेर् न दोषःtena tasya vyāpter na doṣaḥв том, что она Его охватывает, нет изъяна
यथा ह्य्yathā hyведь как
अविद्या-स्व-वृत्त्या ममतयाavidyā-sva-vṛttyā mamatayāневедение своим действием — чувством «моё» —
जीवं दुःखयितुम् एव बध्नातिjīvaṁ duḥkhayitum eva badhnātiсвязывает душу, чтобы мучить,
तथाtathāтак
दण्डनीय-जनस्य गात्र-बन्धनंdaṇḍanīya-janasya gātra-bandhanaṁтело наказуемого связывают
रज्जु-निगडादिनाrajju-nigaḍādināверёвками и кандалами,
माननीय-जनस्यापि गात्र-बन्धनम्mānanīya-janasyāpi gātra-bandhanamи тело почитаемого «связывают»
अनर्घ-सुगन्ध-सूक्ष्म-कञ्चुकोष्णीषादिनाanargha-sugandha-sūkṣma-kañcukoṣṇīṣādināбесценными, душистыми, тонкими одеждами и тюрбаном
इत्य् अविद्याधीनो जीवो दुःखीity avidyādhīno jīvo duḥkhīтак душа, подвластная неведению, страдает,
प्रेमाधीनः श्री-कृष्णोऽतिसुखीpremādhīnaḥ śrī-kṛṣṇo'tisukhīа Кришна, подвластный преме, счастлив сверх меры
कृष्णस्य प्रेमावरण-स्वरूपःkṛṣṇasya premāvaraṇa-svarūpaḥпокров премы для Кришны —
सुख-विशेष-भोग एव मन्तव्यःsukha-viśeṣa-bhoga eva mantavyaḥособое наслаждение счастьем
यथा भृङ्गस्यyathā bhṛṅgasyaкак для шмеля
कमल-कोषावरण-रूपःkamala-koṣāvaraṇa-rūpaḥпокров чашечки лотоса
अत एवोक्तंata evoktaṁпотому сказано
नापैषि नाथnāpaiṣi nātha«Ты не уходишь, владыка,
हृदयाम्बुरुहात् स्व-पुंसाम् इतिhṛdayāmburuhāt sva-puṁsām itiиз лотоса сердца своих»,
प्रणय-रशनयाpraṇaya-raśanayāи «верёвкой любви
धृताङ्घ्रि-पद्मः इति चdhṛtāṅghri-padmaḥ iti caудержаны Его стопы-лотосы»
किं चkiṁ caи ещё
यथैवाविद्यया स्व-तारतम्येनyathaivāvidyayā sva-tāratamyenaкак неведение по своей степени,
ज्ञानावरण-तारतम्यात्jñānāvaraṇa-tāratamyātпо степени покрова знания,
जीवस्य पञ्च-विध-क्लेश-तारतम्यं विधीयतेjīvasya pañca-vidha-kleśa-tāratamyaṁ vidhīyateдаёт душе разные степени пяти видов страданий,
तथैव प्रेम्णापि स्व-तारतम्येनtathaiva premṇāpi sva-tāratamyenaтак и према по своей степени,
ज्ञानैश्वर्याद्य्-आवरण-तारतम्यात्jñānaiśvaryādy-āvaraṇa-tāratamyātпо степени покрова знания, величия и прочего,
स्व-विषयाश्रययोर्sva-viṣayāśrayayorсвоему предмету и носителю
अनन्त-प्रकारं सुख-तारतम्यं विधीयते इतिananta-prakāraṁ sukha-tāratamyaṁ vidhīyate itiдаёт бесчисленные степени счастья
तत्रtatraиз этого
केवल-प्रेमा श्री-यशोदादि-निष्ठःkevala-premā śrī-yaśodādi-niṣṭhaḥчистая према в Шри Яшоде и других
स्व-विषयाश्रयौsva-viṣayāśrayauсвой предмет и носителя
ममता-रशनया निबद्ध्यmamatā-raśanayā nibaddhyaсвязав верёвкой «моё»
परस्पर-वशीभूतौ विधायparaspara-vaśībhūtau vidhāyaи сделав подвластными друг другу,
ज्ञानैश्वर्यादिकम् आवृत्यjñānaiśvaryādikam āvṛtyaпокрыв знание, величие и прочее,
यथाधिकं सुखयतिyathādhikaṁ sukhayatiнасколько больше даёт счастья,
न तथा देवक्य्-आदि-निष्ठोna tathā devaky-ādi-niṣṭhoнастолько не даёт (према) в Деваки и других,
ज्ञानैश्वर्य-मिश्र इतिjñānaiśvarya-miśra itiсмешанная со знанием и величием
तस्मात्tasmātпоэтому
तासां व्रजेश्वर्य्-आदीनां सन्निधौtāsāṁ vrajeśvary-ādīnāṁ sannidhauрядом с царицей Враджа и другими
तद्-वात्सल्यादि-प्रेम-मुग्धः श्री-कृष्णःtad-vātsalyādi-prema-mugdhaḥ śrī-kṛṣṇaḥКришна, очарованный их родительской и иной любовью,
स्वम् ईश्वरत्वेन नैव जानातिsvam īśvaratvena naiva jānātiвовсе не знает себя Богом
यत् तुyat tuа то, что
नाना-दानव-दवानलाद्य्-उत्पातागम-कालेnānā-dānava-davānalādy-utpātāgama-kāleкогда приходят беды — демоны, лесной пожар и прочее,
तस्य सार्वज्ञ्यं दृष्टंtasya sārvajñyaṁ dṛṣṭaṁвидно Его всеведение,
तत् खलुtat khaluто оно
तत्-तत्-प्रेम-परिजन-पालन-प्रयोजनिकयाtat-tat-prema-parijana-pālana-prayojanikayāради защиты любящих спутников
लीला-शक्त्यैव स्फुरितं ज्ञेयम्līlā-śaktyaiva sphuritaṁ jñeyamвспыхивает силой игры
किं चkiṁ caи ещё
मौग्ध्य-समयेऽपिmaugdhya-samaye'piдаже в пору неведения
तस्य साधक-भक्त-परिचर्यादि-ग्रहणेtasya sādhaka-bhakta-paricaryādi-grahaṇeв принятии служения садхака-бхактов
सार्वज्ञ्यम् अचिन्त्य-शक्ति-सिद्धम् इतिsārvajñyam acintya-śakti-siddham itiЕго всеведение явлено непостижимой силой —
प्राक् प्रतिपादितम्prāk pratipāditamэто доказано раньше
तद् एवंtad evaṁтак
विधि-मार्ग-राग-मार्गयोर् विवेकvidhi-mārga-rāga-mārgayor vivekaразличие путей предписания и влечения,
ऐश्वर्य-माधुर्ययोर् विवेकaiśvarya-mādhuryayor vivekaразличие величия и сладости
ऐश्वर्य-ज्ञान-माधुर्य-ज्ञानयोर् विवेकश् चaiśvarya-jñāna-mādhurya-jñānayor vivekaś caи различие знаний о них
दर्शितःdarśitaḥпоказаны
स्वकीया-परकीयात्वयोर् विवेकस् तुsvakīyā-parakīyātvayor vivekas tuа различие «своей» и «чужой» жены
उज्ज्वल-नीलमणि-व्याख्यायांujjvala-nīlamaṇi-vyākhyāyāṁв толковании на «Удджвала-ниламани»
विस्तारित एवvistārita evaуже изложено подробно
अत्रatraздесь
विधि-मार्गेण राधा-कृष्णयोर् भजनेvidhi-mārgeṇa rādhā-kṛṣṇayor bhajaneпочитая Радху и Кришну путём предписаний
महा-वैकुण्ठ-स्थ-गोलोके खल्व्mahā-vaikuṇṭha-stha-goloke khalvна Голоке, в великой Вайкунтхе,
अविविक्त-स्वकीया-परकीया-भावम्avivikta-svakīyā-parakīyā-bhāvamгде «своя» и «чужая» не различены,
ऐश्वर्य-ज्ञानं प्राप्नोतिaiśvarya-jñānaṁ prāpnotiобретают знание величия
मधुर-भाव-लोभित्वे सतिmadhura-bhāva-lobhitve satiесли есть жажда сладостного чувства,
विधि-मार्गेण भजनेvidhi-mārgeṇa bhajaneно почитают путём предписаний,
द्वारकायांdvārakāyāṁто в Двараке,
श्री-राधा-सत्यभामयोर् ऐक्यात्śrī-rādhā-satyabhāmayor aikyātтак как Радха и Сатьябхама едины,
सत्यभामा-परिकरत्वेनsatyabhāmā-parikaratvenaв свите Сатьябхамы
स्वकीया-भावम्svakīyā-bhāvamобретают чувство «своей» жены —
ऐश्वर्य-ज्ञान-मिश्र-माधुर्य-ज्ञानं प्राप्नोतिaiśvarya-jñāna-miśra-mādhurya-jñānaṁ prāpnotiзнание сладости, смешанное со знанием величия
राग-मार्गेण भजनेrāga-mārgeṇa bhajaneпочитая путём влечения,
व्रज-भूमौvraja-bhūmauна земле Враджа,
श्री-राधा-परिकरत्वेनśrī-rādhā-parikaratvenaв свите Шри Радхи,
परकीया-भावंparakīyā-bhāvaṁобретают чувство «чужой» жены —
शुद्ध-माधुर्य-ज्ञानं प्राप्नोतिśuddha-mādhurya-jñānaṁ prāpnotiчистое знание сладости
यद्यपि श्री-राधिकाyadyapi śrī-rādhikāхотя Шри Радхика —
श्री-कृष्णस्य स्वरूप-भूताśrī-kṛṣṇasya svarūpa-bhūtāсобственная (сила) Шри Кришны,
ह्लादिनी शक्तिःhlādinī śaktiḥсила блаженства,
तस्या अपि श्री-कृष्ण एवtasyā api śrī-kṛṣṇa evaи у неё (супруг) — сам Шри Кришна,
तद् अपिtad apiвсё же
तयोर् लीला-सहितयोर् एवोपास्यात्वंtayor līlā-sahitayor evopāsyātvaṁих почитают лишь вместе с их играми,
न तु लीला-रहितयोःna tu līlā-rahitayoḥа не без игр
लीलायां तु तयोर् व्रज-भूमौlīlāyāṁ tu tayor vraja-bhūmauа в их играх на земле Враджа
क्वाप्य् आर्ष-शास्त्रेkvāpy ārṣa-śāstreни в одной священной шастре
दाम्पत्यं न प्रतिपादितम्dāmpatyaṁ na pratipāditamих супружество не утверждается
इति श्री-राधा हिiti śrī-rādhā hiпоэтому Шри Радха
प्रकटाप्रकट-प्रकाशयोःprakaṭāprakaṭa-prakāśayoḥи в явленных, и в неявленных играх
परकीयैवparakīyaivaтолько «чужая жена»
इति सर्वार्थ-निष्कर्ष-सङ्क्षेपःiti sarvārtha-niṣkarṣa-saṅkṣepaḥтаков краткий итог всего
Литературный перевод

Но: Кришна, сын Васудевы, в городе и в человеческой игре знает: «Я — Бог». Знает ли так же себя Богом Кришна, сын Нанды, во Врадже? Если знает, то в игре, когда Его связывают верёвкой, невозможны слёзы от страха перед матерью и прочее. Толковать же «это лишь подражание» — удел неразумных, а не сведущих бхактов. Считайся такое толкование сведущим, Кунти не описывала бы своего смущения: «Когда Ты провинился и пастушка взяла верёвку, Ты стоял, охваченный страхом, склонив лицо с глазами в слезах и размытой сурьмой, — это смущает меня: боится Тот, кого боится сам страх». Словами «боится Тот, кого боится страх» Кунти выразила знание величия, а словами «охваченный страхом» признала, что внутренний страх был настоящим. Знай она, что это лишь подражание, смущения не могло бы быть.

А если Он не знает себя Богом, то кто покрыл вечное знание у Него, вечного сгустка знания и блаженства? Ответ: как неведение, действие майи, покрывает знание душ, чтобы, ввергнув их в оковы круговорота, дать им пережить страдание; и как йогамайя, действие силы сознания, покрывает знание царицы Враджа и других спутников Кришны, стоящих выше гун, чтобы дать им пережить счастье сладчайших игр Кришны, — так и према, суть силы сознания, покрывает знание самого Кришны, чтобы дать Ему, самому блаженству, пережить избыток блаженства. А раз према — Его собственная сила, в том, что она Его охватывает, нет изъяна. Неведение своим действием — чувством «моё» — связывает душу, чтобы мучить; но ведь и наказуемого связывают верёвками и кандалами, и почитаемого «связывают» бесценными, душистыми, тонкими одеждами и тюрбаном. Так душа, подвластная неведению, страдает, а Кришна, подвластный преме, счастлив сверх меры. Покров премы для Кришны — особое наслаждение счастьем, как для шмеля — покров чашечки лотоса. Потому и сказано: «Ты не уходишь, владыка, из лотоса сердца своих», и: «Верёвкой любви удержаны Его стопы-лотосы».

И ещё: как неведение по своей степени — по степени покрова знания — даёт душе разные степени пяти видов страданий, так и према по своей степени — по степени покрова знания, величия и прочего — даёт своему предмету и носителю бесчисленные степени счастья. Чистая према в Шри Яшоде и других связывает свой предмет и носителя верёвкой «моё», делает их подвластными друг другу, покрывает знание, величие и прочее — и даёт гораздо больше счастья, чем према в Деваки и других, смешанная со знанием и величием. Поэтому рядом с царицей Враджа и другими Кришна, очарованный их родительской и иной любовью, вовсе не знает себя Богом. А то, что, когда приходят беды — демоны, лесной пожар и прочее, — видно Его всеведение, — оно вспыхивает силой игры, ради защиты любящих спутников. И уже доказано, что даже в пору неведения Его всеведение в принятии служения садхака-бхактов явлено непостижимой силой.

Так показаны различие путей предписания и влечения, различие величия и сладости и различие знаний о них. А различие «своей» и «чужой» жены уже подробно изложено в толковании на «Удджвала-ниламани».

Итак, почитая Радху и Кришну путём предписаний, обретают знание величия — на Голоке, в великой Вайкунтхе, где чувства «своей» и «чужой» жены не различены. Если есть жажда сладостного чувства, но почитают путём предписаний, — обретают в Двараке, в свите Сатьябхамы (ведь Радха и Сатьябхама едины), чувство «своей» жены — знание сладости, смешанное со знанием величия. А почитая путём влечения, обретают на земле Враджа, в свите Шри Радхи, чувство «чужой» жены — чистое знание сладости. Хотя Шри Радхика — собственная сила Шри Кришны, сила блаженства, и её супруг — сам Шри Кришна, всё же их почитают лишь вместе с их играми, а не без игр; а в их играх на земле Враджа ни одна священная шастра не утверждает их супружества. Поэтому Шри Радха и в явленных, и в неявленных играх — только «чужая жена» (parakīyā). Таков краткий итог всего.

Версия

3ee7725525f2 · опубликовано 28 сент. 2026 г., 20:58:04 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами