ननु,न हानिं न ग्लानिं न निजगृहकृत्यं व्यसनितंन घोरं नोद्घूर्णं न किल कदनं वेत्ति किम् अपि ।वराङ्गीभिः स्वाङ्गीकृतसुहृदनङ्गाभिर् अभितोहरिर् वृन्दारण्ये परम् अनिशम् उच्चैर् विहरति ॥इत्यादिभ्य एव श्रीवृन्दावनेश्वर्यादिप्रेमविलासमुग्धस्य श्रीव्रजेन्द्रसूनोर् न क्वापि अन्यत्रावधानसम्भव इत्य् अवसीयते ।तथा सति नानादिग्देशवर्तिभिर् अनन्तरागानुगीयभक्तैः क्रियमाणं परिचर्यादिकं केन स्वीकर्तव्यं ?विज्ञाप्तिस्तवपठादिकं च केन श्रोतव्यम् ?तदंशेन परमात्मा नैवांशांशिनोर् ऐक्याद् इति चेत् समाधिर् अयं सम्यग् आधिर् एव तादृशकृष्णानुरागिभक्तानाम् ।तर्हि का गतिः? साक्षात् श्रीमदुद्धवोक्तिर् एव ।सा च यथा—मन्त्रेषु मां वा उपहूय यत् त्वम्अकुण्ठिताखण्डसदात्मबोधः ।पृच्छेः प्रभो मुग्ध इवाप्रमत्तस्तन् नो मनो मोहयतीव देव ॥अस्यार्थःमन्त्रेषु जरासन्धवधराजसूयाद्यर्थगमनविचारादिना प्रस्तुतेषु मां वै निश्चितम् उपहूय यत् पृच्छेः—"उद्धव त्वम् अत्र किं कर्तव्यं, तद् ब्रूहि” इत्य् अपृच्छः ।अकुण्ठितः कलादिना अखण्डः परिपूर्णः सदा सार्वदिक एव आत्मनो बोधः संविच्छक्तिर् यस्य, स मुग्ध इव यथान्यो मुग्धो जनः पृच्छति, तथेत्य् अर्थः ।तत् तव युगपद् एव मौग्ध्यं सार्वज्ञ्यं च मोहयतीव मोहयत्य् एव ।अत्र मुग्ध इव त्वं, न तु मुग्ध इति, मोहयतीव न तु मोहयतीति व्याख्यायां सङ्गत्यभावात् ।असङ्गत्या एषु कर्मण्य् अनीहस्य भावोऽभावस्येत्य् आदिवाक्येषु मध्ये एतद्वाक्यस्योपन्यासो व्यर्थः स्याद् इत्य् अतस् तथा न व्याख्येयम् ।ततश् च द्वारकालीलायां सत्य् अपि सार्वज्ञ्ये यथा मौग्ध्यं, तथैव वृन्दावनलीलायाम् अपि सत्य् अपि मौग्ध्ये सार्वज्ञ्यं तस्याचिन्त्यशक्तिसिद्धम् एव मन्तव्यम् ।अत एव वर्णितं श्रीलीलाशुकचरणैः—सार्वज्ञ्यत्वे च मौग्ध्ये च सार्वभौमम् इदं महः इति
nanu,na hāniṁ na glāniṁ na nija-gṛha-kṛtyaṁ vyasanitaṁna ghoraṁ nodghūrṇaṁ na kila kadanaṁ vetti kim api |varāṅgībhiḥ svāṅgīkṛta-suhṛd-anaṅgābhir abhitoharir vṛndāraṇye param aniśam uccair viharati ||ity-ādibhya eva śrī-vṛndāvaneśvary-ādi-prema-vilāsa-mugdhasya śrī-vrajendra-sūnor na kvāpi anyatrāvadhāna-sambhava ity avasīyate |tathā sati nānā-dig-deśa-vartibhir ananta-rāgānugīya-bhaktaiḥ kriyamāṇaṁ paricaryādikaṁ kena svīkartavyaṁ ?vijñāpti-stava-paṭhādikaṁ ca kena śrotavyam ?tad-aṁśena paramātmā naivāṁśāṁśinor aikyād iti cet samādhir ayaṁ samyag ādhir eva tādṛśa-kṛṣṇānurāgi-bhaktānām |tarhi kā gatiḥ? sākṣāt śrīmad-uddhavoktir eva |sā ca yathā—mantreṣu māṁ vā upahūya yat tvamakuṇṭhitākhaṇḍa-sadātma-bodhaḥ |pṛccheḥ prabho mugdha ivāpramattastan no mano mohayatīva deva ||asyārthaḥ--mantreṣu jarāsandha-vadha-rājasūyādy-artha-gamana-vicārādinā prastuteṣu māṁ vai niścitam upahūya yat pṛccheḥ—"uddhava tvam atra kiṁ kartavyaṁ, tad brūhi” ity apṛcchaḥ |akuṇṭhitaḥ kalādinā akhaṇḍaḥ paripūrṇaḥ sadā sārvadika eva ātmano bodhaḥ saṁvic-chaktir yasya, sa mugdha iva yathānyo mugdho janaḥ pṛcchati, tathety arthaḥ |tat tava yugapad eva maugdhyaṁ sārvajñyaṁ ca mohayatīva mohayaty eva |atra mugdha iva tvaṁ, na tu mugdha iti, mohayatīva na tu mohayatīti vyākhyāyāṁ saṅgaty-abhāvāt |asaṅgatyā eṣu karmaṇy anīhasya bhāvo'bhāvasyety ādi-vākyeṣu madhye etad-vākyasyopanyāso vyarthaḥ syād ity atas tathā na vyākhyeyam |tataś ca dvārakā-līlāyāṁ saty api sārvajñye yathā maugdhyaṁ, tathaiva vṛndāvana-līlāyām api saty api maugdhye sārvajñyaṁ tasyācintya-śakti-siddham eva mantavyam |ata eva varṇitaṁ śrī-līlā-śuka-caraṇaiḥ—sārvajñyatve ca maugdhye ca sārvabhaumam idaṁ mahaḥ iti
размер не определён
Но ведь сказано: «Хари непрестанно и пылко играет во Вриндаване с прекрасными девами, что со всех сторон приняли в друзья бога любви, и ничего не знает — ни ущерба, ни усталости, ни домашних дел, ни бед, ни страшного, ни тревожного, ни мучений». Из таких слов выходит, что сын царя Враджа, очарованный любовными играми владычицы Вриндавана и других, не может обращать внимание ни на что иное. Если так, кто примет служение, которое совершают бесчисленные рагануга-бхакты в разных краях? Кто выслушает их мольбы, гимны, чтение? Если скажут: «Его часть — Параматма, ведь часть и целое едины», — то такое «разрешение» (samādhi) для влюблённых в Кришну бхактов — поистине мука (ādhi).
Каков же выход? Сами слова Шри Уддхавы: «Господь, то, что Ты, обладая неущербным, цельным, вечным знанием и никогда не ошибаясь, звал меня на совещания и спрашивал, будто несведущий, — это смущает наш ум, о Бог». Смысл: при обсуждении похода ради убийства Джарасандхи, раджасуи и прочего Ты непременно звал меня и спрашивал: «Уддхава, скажи, что здесь следует делать?» Ты, чьё знание — сила сознания — неущербно временем, цельно, то есть полно, и вечно, спрашивал, как спрашивает несведущий человек. Это Твоё одновременное неведение и всеведение смущает воистину. Толковать здесь «Ты будто несведущ, но не несведущ», «будто смущает, но не смущает» нельзя: тогда нет связи, и упоминать этот стих среди таких, как «деяния бездеятельного», «рождение нерождённого», было бы бессмысленно.
Значит, как в играх Двараки при всеведении есть неведение, так и в играх Вриндавана при неведении есть всеведение — это явлено Его непостижимой силой. Потому досточтимый Шри Лилашука и описал: «И во всеведении, и в неведении это сияние — владыка всего».
38627c2b1853 · опубликовано 28 сент. 2026 г., 20:58:04 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Цитаты — «Бхагаватам» 3.4.16–17 (Уддхава) и «Кришна-карнамрита» 83 (Лилашука — Билвамангала). Вопрос раздела — сердечный, а не праздный: если Кришна во Врадже весь поглощён Радхой, доходит ли до Него служение садхаки? Ответ «его примет Параматма» Вишванатха отвергает каламбуром: samādhi («разрешение») для влюблённого — ādhi («мука»), ведь он служит не Параматме, а Кришне Враджа.
Разрешение другое: в Кришне одновременно и по-настоящему есть и неведение, и всеведение. В Двараке Он всеведущ, но по-человечески советуется с Уддхавой; во Врадже Он поглощён игрой, но всё знает — и служение каждого бхакты доходит до Него самого. Это не противоречие, а свойство Его непостижимой силы (acintya-śakti).