Рага-вартма-чандрика
Свет первый: жажда и путь1.14Вишванатха Чакраварти
14 / 23
Linux
Листать
Рага-вартма-чандрика · 1.14
॥
Деванагари

तत्र दास्यसख्यादीनि स्वाभीष्टभावमयानि साध्यसाधनरूपाणि ।गुरुपादाश्रयतो मन्त्रजपध्यानादीनि साध्यं प्रत्य् उपादानकारणत्वाद् भावसम्बन्धीनि ।जपेन् नित्यम् अनन्यधीः इत्याद्युक्ते नित्यकृत्यानि,जप्यः स्वाभीष्टसंसर्गी कृष्णनाम महामनुः इति गणोद्देशदीपिकोक्तेः सिद्धरूपेणानुगम्यमानानाम् अपि मन्त्रजपदर्शनात् उपादानकारणत्वेन भावसम्बन्धीनि,“गाः सर्वेन्द्रियाणि विन्दन् एव सन् मम गोपस्त्रीजनवल्लभो भवत्य् अभीष्टसंसर्गि कृष्णनाम एव महामनुः सर्वमन्त्रश्रेष्ठः” इत्य् अष्टादशाक्षरो दशाक्षरश् च मन्त्र एव अर्थाद् उक्तो भवतीति गणोद्देशदीपिकावाक्यार्थो ज्ञेयः ।स्वीयभावोचितनामरूपगुणलीलादिस्मरणश्रवणादीनि उपादानकारणत्वाद् भावसम्बन्धीनि ।तथा हि—गीतानि नामानि तदर्थकानि गायन् विलज्जो विचरेद् असङ्गः इति ।शृण्वन्ति गायन्ति गृणन्त्य् अभीक्ष्णशः स्मरन्ति नन्दन्ति तवेहितं जनाः इत्याद्युक्तेर् अभीक्ष्णकृत्यानि ।अत्र रागानुगायां यन् मुख्यस्य तस्यापि स्मरणस्य कीर्तनाधीनत्वम् अवश्यं वक्तव्यम् एव ।कीर्तनस्यैव एतद् युगाधिकारत्वात्, सर्वभक्तिमार्गेषु सर्वशास्त्रैस् तस्यैव सर्वोत्कर्षप्रतिपादनाच् च ।तपांसि श्रद्धया कृत्वा प्रेमाढ्या जज्ञिरे व्रजे इत्य् उज्ज्वलनीलमण्युक्तेर् अनुगम्यमानानां श्रुतीनां प्रेमाणं प्रति तपसां करणत्वावगमात् ।कलाव् अस्मिन् तपोऽन्तरस्य विगीतत्वात्—मदर्थं यद् व्रतं तपः इति भगवदुक्तेर् एकादशीजन्माष्टम्यादिव्रतानि तपोरूपाणि इति निमित्तकारणानि नैमित्तिककृत्यानि ।अकरणे प्रत्यवायश्रवणान् नित्यानि ।तत्रैवैकादशीव्रतस्यान्वये गोविन्दस्मरणं नृणां यद् एकादश्युपोषणम् इति स्मृतेर् उपादानकारणस्मरणस्य लाभात्, अंशेन भावसम्बन्धित्वम् अपि ।व्यतिरेके तु मातृहा पितृहा चैव भ्रातृहा गुरुहा तथा इत्यादिस्कान्दादिवचनेभ्यो गुरुहन्तृत्वादिश्रवणान् नामापराधलाभः,ब्रह्मघ्नस्य सुरापस्य स्तेयिनो गुरुतल्पिनः इति विष्णुधर्मोत्तरोक्तेर् अनपायिपापविशेषलाभश् च इति निन्दाश्रवणाद् अत्यावश्यककृत्यत्वम् ।किं बहुना—परमापदम् आपन्ने हर्षे वा समुपस्थिते ।नैकादशीं त्यजेद् यस् तु तस्य दीक्षास्ति वैष्णवी ।विष्ण्वर्पिताखिलाचारः स हि वैष्णव उच्यते ॥इति स्कान्दवाक्याभ्याम् एकादशीव्रतस्य वैष्णवलक्षणत्वम् एव निर्दिष्टम् ।किं च, वैष्णवानां भगवदनिवेदितभोजननिषेधः—वैष्णवो यदि भुञ्जीत एकादश्यां प्रमादतः इत्य् अत्र भगवन्निवेदितान्नस्यैव भोजननिषेधोऽवगम्यते ।कार्त्तिकव्रतस्य च तपोऽंशेन निमित्तत्वं, श्रवणकीर्तनाद्यंशेन उपादानत्वम् अपि ।श्रीरूपगोस्वामिचरणानाम् असकृद् उक्तौ कार्त्तिकदेवतेति, कार्त्तिकदेवीति, ऊर्जादेवीति, ऊर्जेश्वरीति श्रवणाद् विशेषतः श्रीवृन्दावनेश्वरीप्रापकत्वम् अवगम्यते ।अम्बरीष शुकप्रोक्तं नित्यं भागवतं शृणु इति स्मृतेः क्रमेण श्रीभागवतश्रवणादेर् नित्यकृत्यत्वम् उक्तम् ।कथा इमास् ते कथिता महीयसाम् इत्य् अनन्तरं,यस् तूत्तमश्लोकगुणानुवादःप्रस्तूयते नित्यम् अमङ्गलघ्नः ।तम् एव नित्यं शृणुयाद् अभीक्ष्णंकृष्णेऽमलां भक्तिम् अभीप्समानः ॥इति द्वादशोक्तेर् दशमस्कन्धसम्बन्धिस्वप्रेष्ठश्रीकृष्णचरितश्रवणादेर् यथायोग्यं नित्यकृत्यत्वम् अभीक्ष्णकृत्यत्वं, भावसम्बन्धित्वं च ।निर्माल्यतुलसीगन्धचन्दनमालावासनादिधारणानि भावसम्बन्धीनि ।तुलसीकाष्ठामालागोपीचन्दनादितिलकनाममुद्राचरणचिह्नादिधारणानि वैष्णवचिह्नान्य् अनुकूलानि ।तुलसीसेवनपरिक्रमणप्रणामादीन्य् अप्य् अनुकूलानि ।गवाश्वत्थधात्रीब्राह्मणादिसम्मानानि तद्भावाविरुद्धानि उपकारकाणि ।वैष्णवसेवा तूक्तसमस्तलक्षणवती ज्ञेया ।उक्तान्य् एतानि सर्वाणि कर्तव्याणि ।यथैव पोष्यात् कृष्णाद् अपि सकाशात् तत्पोषकेष्व् आवर्तितदुग्धदधिनवनीतादिषु व्रजेश्वर्या अधिकैवापेक्षा, श्रीकृष्णं स्वस्तन्यपयः पिबन्तं बुभूक्षुम् अप्य् अपहाय तदीयदुग्धोत्तरणार्थं गतत्वात् ।तथैव रागवर्त्मानुगमनरसाभिज्ञभक्तानां पोष्येभ्यः श्रवणकीर्तनादिभ्योऽपि तत्पोषकेष्व् एतेषु सर्वेषु परम् एवापेक्षणं नैवानुचितम् ।अहङ्ग्रहोपासनान्यासमुद्राद्वारकाध्यानमहिष्यर्चनादीन्य् अपकारकाणि न कर्तव्याणि ।पुराणान्तरकथाश्रवणादीनि तटस्थानि ।अत्र भक्तेः सच्चिदानन्दरूपत्वान् निर्विकारत्वेऽपि यद् उपादानत्वादिकं, तत् खलु दुर्वितर्क्यत्वाद् एव भक्तिशास्त्रेषु तत्र प्रेमविलासाः स्युर् भावस्नेहादयस् तु षट् इत्यादिषु विलासशब्देन व्यञ्जितं,यथा रसशास्त्रे विभावादिशब्देनात्र खलु सुखबोधार्थम् एव उपादानादिशब्द एव प्रयुक्त इति क्षन्तव्यं सद्भिः

Транслитерация (IAST)

tatra dāsya-sakhyādīni svābhīṣṭa-bhāva-mayāni sādhya-sādhana-rūpāṇi |guru-pādāśrayato mantra-japa-dhyānādīni sādhyaṁ praty upādāna-kāraṇatvād bhāva-sambandhīni |japen nityam ananya-dhīḥ ity-ādy-ukte nitya-kṛtyāni,japyaḥ svābhīṣṭa-saṁsargī kṛṣṇa-nāma mahā-manuḥ iti gaṇoddeśa-dīpikokteḥ siddha-rūpeṇānugamyamānānām api mantra-japa-darśanāt upādāna-kāraṇatvena bhāva-sambandhīni,“gāḥ sarvendriyāṇi vindan eva san mama gopa-strī-jana-vallabho bhavaty abhīṣṭa-saṁsargi kṛṣṇa-nāma eva mahā-manuḥ sarva-mantra-śreṣṭhaḥ” ity aṣṭādaśākṣaro daśākṣaraś ca mantra eva arthād ukto bhavatīti gaṇoddeśa-dīpikā-vākyārtho jñeyaḥ |svīya-bhāvocita-nāma-rūpa-guṇa-līlādi-smaraṇa-śravaṇādīni upādāna-kāraṇatvād bhāva-sambandhīni |tathā hi—gītāni nāmāni tad-arthakāni gāyan vilajjo vicared asaṅgaḥ iti |śṛṇvanti gāyanti gṛṇanty abhīkṣṇaśaḥ smaranti nandanti tavehitaṁ janāḥ ity-ādy-ukter abhīkṣṇa-kṛtyāni |atra rāgānugāyāṁ yan mukhyasya tasyāpi smaraṇasya kīrtanādhīnatvam avaśyaṁ vaktavyam eva |kīrtanasyaiva etad yugādhikāratvāt, sarva-bhakti-mārgeṣu sarva-śāstrais tasyaiva sarvotkarṣa-pratipādanāc ca |tapāṁsi śraddhayā kṛtvā premāḍhyā jajñire vraje ity ujjvala-nīlamaṇy-ukter anugamyamānānāṁ śrutīnāṁ premāṇaṁ prati tapasāṁ karaṇatvāvagamāt |kalāv asmin tapo'ntarasya vigītatvāt—mad-arthaṁ yad vrataṁ tapaḥ iti bhagavad-ukter ekādaśī-janmāṣṭamy-ādi-vratāni tapo-rūpāṇi iti nimitta-kāraṇāni naimittika-kṛtyāni |akaraṇe pratyavāya-śravaṇān nityāni |tatraivaikādaśī-vratasyānvaye govinda-smaraṇaṁ nṛṇāṁ yad ekādaśy-upoṣaṇam iti smṛter upādāna-kāraṇa-smaraṇasya lābhāt, aṁśena bhāva-sambandhitvam api |vyatireke tu mātṛhā pitṛhā caiva bhrātṛhā guruhā tathā ity-ādi-skāndādi-vacanebhyo guru-hantṛtvādi-śravaṇān nāmāparādha-lābhaḥ,brahmaghnasya surāpasya steyino guru-talpinaḥ iti viṣṇu-dharmottarokter anapāyi-pāpa-viśeṣa-lābhaś ca iti nindā-śravaṇād atyāvaśyaka-kṛtyatvam |kiṁ bahunā—paramāpadam āpanne harṣe vā samupasthite |naikādaśīṁ tyajed yas tu tasya dīkṣāsti vaiṣṇavī |viṣṇv-arpitākhilācāraḥ sa hi vaiṣṇava ucyate ||iti skānda-vākyābhyām ekādaśī-vratasya vaiṣṇava-lakṣaṇatvam eva nirdiṣṭam |kiṁ ca, vaiṣṇavānāṁ bhagavad-anivedita-bhojana-niṣedhaḥ—vaiṣṇavo yadi bhuñjīta ekādaśyāṁ pramādataḥ ity atra bhagavan-niveditānnasyaiva bhojana-niṣedho'vagamyate |kārttika-vratasya ca tapo'ṁśena nimittatvaṁ, śravaṇa-kīrtanādy-aṁśena upādānatvam api |śrī-rūpa-gosvāmi-caraṇānām asakṛd uktau kārttika-devateti, kārttika-devīti, ūrjā-devīti, ūrjeśvarīti śravaṇād viśeṣataḥ śrī-vṛndāvaneśvarī-prāpakatvam avagamyate |ambarīṣa śuka-proktaṁ nityaṁ bhāgavataṁ śṛṇu iti smṛteḥ krameṇa śrī-bhāgavata-śravaṇāder nitya-kṛtyatvam uktam |kathā imās te kathitā mahīyasām ity anantaraṁ,yas tūttama-śloka-guṇānuvādaḥprastūyate nityam amaṅgalaghnaḥ |tam eva nityaṁ śṛṇuyād abhīkṣṇaṁkṛṣṇe'malāṁ bhaktim abhīpsamānaḥ ||iti dvādaśokter daśama-skandha-sambandhi-sva-preṣṭha-śrī-kṛṣṇa-carita-śravaṇāder yathā-yogyaṁ nitya-kṛtyatvam abhīkṣṇa-kṛtyatvaṁ, bhāva-sambandhitvaṁ ca |nirmālya-tulasī-gandha-candana-mālā-vāsanādi-dhāraṇāni bhāva-sambandhīni |tulasī-kāṣṭhā-mālā-gopīcandanādi-tilaka-nāma-mudrā-caraṇa-cihnādi-dhāraṇāni vaiṣṇava-cihnāny anukūlāni |tulasī-sevana-parikramaṇa-praṇāmādīny apy anukūlāni |gavāśvattha-dhātrī-brāhmaṇādi-sammānāni tad-bhāvāviruddhāni upakārakāṇi |vaiṣṇava-sevā tūkta-samasta-lakṣaṇavatī jñeyā |uktāny etāni sarvāṇi kartavyāṇi |yathaiva poṣyāt kṛṣṇād api sakāśāt tat-poṣakeṣv āvartita-dugdha-dadhi-navanītādiṣu vrajeśvaryā adhikaivāpekṣā, śrī-kṛṣṇaṁ sva-stanya-payaḥ pibantaṁ bubhūkṣum apy apahāya tadīya-dugdhottaraṇārthaṁ gatatvāt |tathaiva rāga-vartmānugamana-rasābhijña-bhaktānāṁ poṣyebhyaḥ śravaṇa-kīrtanādibhyo'pi tat-poṣakeṣv eteṣu sarveṣu param evāpekṣaṇaṁ naivānucitam |ahaṅgrahopāsanā-nyāsa-mudrā-dvārakā-dhyāna-mahiṣy-arcanādīny apakārakāṇi na kartavyāṇi |purāṇāntara-kathā-śravaṇādīni taṭasthāni |atra bhakteḥ sac-cid-ānanda-rūpatvān nirvikāratve'pi yad upādānatvādikaṁ, tat khalu durvitarkyatvād eva bhakti-śāstreṣu tatra prema-vilāsāḥ syur bhāva-snehādayas tu ṣaṭ ity-ādiṣu vilāsa-śabdena vyañjitaṁ,yathā rasa-śāstre vibhāvādi-śabdenātra khalu sukha-bodhārtham eva upādānādi-śabda eva prayukta iti kṣantavyaṁ sadbhiḥ

размер не определён

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तत्रtatraиз них
दास्य-सख्यादीनिdāsya-sakhyādīniслужение, дружба и прочие (чувства)
स्वाभीष्ट-भाव-मयानिsvābhīṣṭa-bhāva-mayāniсостоят из желанного чувства
साध्य-साधन-रूपाणिsādhya-sādhana-rūpāṇiони и цель, и средство
गुरु-पादाश्रयतोguru-pādāśrayatoпосле прибежища у стоп гуру
मन्त्र-जप-ध्यानादीनिmantra-japa-dhyānādīniповторение мантры, созерцание и прочее
साध्यं प्रत्य्sādhyaṁ pratyпо отношению к цели
उपादान-कारणत्वाद्upādāna-kāraṇatvādкак материальные причины
भाव-सम्बन्धीनिbhāva-sambandhīniсвязаны с чувством
जपेन् नित्यम् अनन्य-धीःjapen nityam ananya-dhīḥ«пусть повторяет всегда, ни о чём ином не думая»
इत्य्-आद्य्-उक्तेity-ādy-ukteпо таким словам
नित्य-कृत्यानिnitya-kṛtyāniэто ежедневные обязанности
जप्यः स्वाभीष्ट-संसर्गीjapyaḥ svābhīṣṭa-saṁsargī«повторять следует связанную с желанным»
कृष्ण-नाम महा-मनुः इतिkṛṣṇa-nāma mahā-manuḥ iti«великую мантру с именем Кришны» —
गणोद्देश-दीपिकोक्तेःgaṇoddeśa-dīpikokteḥпо словам «Ганоддеша-дипики»
सिद्ध-रूपेणानुगम्यमानानाम् अपिsiddha-rūpeṇānugamyamānānām apiи у тех, кому следуют в облике совершенного
मन्त्र-जप-दर्शनात्mantra-japa-darśanātвидно повторение мантры
उपादान-कारणत्वेनupādāna-kāraṇatvenaкак материальная причина
भाव-सम्बन्धीनिbhāva-sambandhīni(оно) связано с чувством
गाः सर्वेन्द्रियाणिgāḥ sarvendriyāṇi«„го“ — все чувства;
विन्दन् एव सन्vindan eva sanобретая (их),
मम गोप-स्त्री-जन-वल्लभोmama gopa-strī-jana-vallabhoмой возлюбленный пастушек
भवत्य् अभीष्ट-संसर्गिbhavaty abhīṣṭa-saṁsargiстановится; связанное с желанным
कृष्ण-नाम एव महा-मनुःkṛṣṇa-nāma eva mahā-manuḥимя Кришны — вот великая мантра,
सर्व-मन्त्र-श्रेष्ठःsarva-mantra-śreṣṭhaḥлучшая из всех мантр»
इत्य् अष्टादशाक्षरोity aṣṭādaśākṣaroтак восемнадцатисложная
दशाक्षरश् च मन्त्र एवdaśākṣaraś ca mantra evaи десятисложная мантра
अर्थाद् उक्तो भवतीतिarthād ukto bhavatītiпо смыслу и названы — таков
गणोद्देश-दीपिका-वाक्यार्थो ज्ञेयःgaṇoddeśa-dīpikā-vākyārtho jñeyaḥсмысл слов «Ганоддеша-дипики»
स्वीय-भावोचित-नाम-रूप-गुण-लीलादि-स्मरण-श्रवणादीनिsvīya-bhāvocita-nāma-rūpa-guṇa-līlādi-smaraṇa-śravaṇādīniпамятование и слушание имён, облика, качеств и игр по своему чувству
उपादान-कारणत्वाद्upādāna-kāraṇatvādкак материальные причины
भाव-सम्बन्धीनिbhāva-sambandhīniсвязаны с чувством
तथा हिtathā hiведь сказано
गीतानि नामानि तद्-अर्थकानिgītāni nāmāni tad-arthakāni«имена, воспетые, с их смыслом,
गायन् विलज्जोgāyan vilajjoраспевая без стыда,
विचरेद् असङ्गः इतिvicared asaṅgaḥ itiпусть бродит, ни к чему не привязан»
शृण्वन्ति गायन्तिśṛṇvanti gāyanti«слушают, поют,
गृणन्त्य् अभीक्ष्णशःgṛṇanty abhīkṣṇaśaḥславят непрестанно,
स्मरन्ति नन्दन्तिsmaranti nandantiвспоминают, радуются
तवेहितं जनाःtavehitaṁ janāḥТвоим деяниям люди»
इत्य्-आद्य्-उक्तेर्ity-ādy-ukterпо таким словам
अभीक्ष्ण-कृत्यानिabhīkṣṇa-kṛtyāniэто непрестанные обязанности
अत्र रागानुगायांatra rāgānugāyāṁздесь, в рагануге,
यन् मुख्यस्यyan mukhyasyaто, что главного
तस्यापि स्मरणस्यtasyāpi smaraṇasyaдаже того памятования
कीर्तनाधीनत्वम्kīrtanādhīnatvamзависимость от воспевания
अवश्यं वक्तव्यम् एवavaśyaṁ vaktavyam evaнепременно следует назвать
कीर्तनस्यैवkīrtanasyaivaведь именно воспевание
एतद् युगाधिकारत्वात्etad yugādhikāratvātпредписано для этой эпохи
सर्व-भक्ति-मार्गेषुsarva-bhakti-mārgeṣuна всех путях преданности
सर्व-शास्त्रैस्sarva-śāstraisвсеми шастрами
तस्यैव सर्वोत्कर्ष-प्रतिपादनाच् चtasyaiva sarvotkarṣa-pratipādanāc caи провозглашено выше всего
तपांसि श्रद्धया कृत्वाtapāṁsi śraddhayā kṛtvā«совершив с верой подвижничество,
प्रेमाढ्या जज्ञिरे व्रजेpremāḍhyā jajñire vrajeродились во Врадже, богатые любовью» —
इत्य् उज्ज्वल-नीलमण्य्-उक्तेर्ity ujjvala-nīlamaṇy-ukterпо словам «Удджвала-ниламани»
अनुगम्यमानानां श्रुतीनांanugamyamānānāṁ śrutīnāṁу шрути, которым следуют,
प्रेमाणं प्रतिpremāṇaṁ pratiдля премы
तपसां करणत्वावगमात्tapasāṁ karaṇatvāvagamātподвижничество было средством
कलाव् अस्मिन्kalāv asminв этот век Кали
तपोऽन्तरस्य विगीतत्वात्tapo'ntarasya vigītatvātиное подвижничество порицается
मद्-अर्थं यद् व्रतं तपः इतिmad-arthaṁ yad vrataṁ tapaḥ iti«обет ради Меня — вот подвижничество»
भगवद्-उक्तेर्bhagavad-ukterпо словам Господа
एकादशी-जन्माष्टम्य्-आदि-व्रतानिekādaśī-janmāṣṭamy-ādi-vratāniобеты экадаши, Джанмаштами и прочие
तपो-रूपाणि इतिtapo-rūpāṇi itiэто подвижничество, а потому
निमित्त-कारणानिnimitta-kāraṇāniдействующие причины
नैमित्तिक-कृत्यानिnaimittika-kṛtyāniобязанности по случаю
अकरणेakaraṇeпри неисполнении
प्रत्यवाय-श्रवणान्pratyavāya-śravaṇānраз сказано о грехе
नित्यानिnityāni(они и) постоянные
तत्रैवैकादशी-व्रतस्यान्वयेtatraivaikādaśī-vratasyānvayeпри исполнении обета экадаши
गोविन्द-स्मरणं नृणांgovinda-smaraṇaṁ nṛṇāṁ«памятование о Говинде для людей
यद् एकादश्य्-उपोषणम् इतिyad ekādaśy-upoṣaṇam iti— это пост экадаши» —
स्मृतेर्smṛterпо смрити
उपादान-कारण-स्मरणस्य लाभात्upādāna-kāraṇa-smaraṇasya lābhātтак как обретается памятование — материальная причина
अंशेन भाव-सम्बन्धित्वम् अपिaṁśena bhāva-sambandhitvam apiотчасти (он) и связан с чувством
व्यतिरेके तुvyatireke tuа при неисполнении
मातृहा पितृहा चैवmātṛhā pitṛhā caiva«убийца матери, отца
भ्रातृहा गुरुहा तथाbhrātṛhā guruhā tathāбрата и гуру» —
इत्य्-आदि-स्कान्दादि-वचनेभ्योity-ādi-skāndādi-vacanebhyoпо словам «Сканда-пураны» и других
गुरु-हन्तृत्वादि-श्रवणान्guru-hantṛtvādi-śravaṇānраз сказано о равенстве убийце гуру
नामापराध-लाभःnāmāparādha-lābhaḥэто оскорбление имени
ब्रह्मघ्नस्य सुरापस्यbrahmaghnasya surāpasya«убийцы брахмана, пьяницы,
स्तेयिनो गुरु-तल्पिनः इतिsteyino guru-talpinaḥ itiвора, осквернителя ложа гуру» —
विष्णु-धर्मोत्तरोक्तेर्viṣṇu-dharmottarokterпо словам «Вишну-дхармоттары»
अनपायि-पाप-विशेष-लाभश् चanapāyi-pāpa-viśeṣa-lābhaś caи неизбывный особый грех
इति निन्दा-श्रवणाद्iti nindā-śravaṇādиз-за такого порицания
अत्यावश्यक-कृत्यत्वम्atyāvaśyaka-kṛtyatvamобет строго обязателен
किं बहुनाkiṁ bahunāчто тут много говорить
परमापदम् आपन्नेparamāpadam āpanne«даже в великой беде
हर्षे वा समुपस्थितेharṣe vā samupasthiteили в радости
नैकादशीं त्यजेद् यस् तुnaikādaśīṁ tyajed yas tuкто не оставляет экадаши,
तस्य दीक्षास्ति वैष्णवीtasya dīkṣāsti vaiṣṇavīу того посвящение вайшнава;
विष्ण्व्-अर्पिताखिलाचारःviṣṇv-arpitākhilācāraḥкто отдал Вишну всё своё поведение,
स हि वैष्णव उच्यतेsa hi vaiṣṇava ucyateтот зовётся вайшнавом»
इति स्कान्द-वाक्याभ्याम्iti skānda-vākyābhyāmэтими словами «Сканда-пураны»
एकादशी-व्रतस्यekādaśī-vratasyaобет экадаши
वैष्णव-लक्षणत्वम् एव निर्दिष्टम्vaiṣṇava-lakṣaṇatvam eva nirdiṣṭamуказан как признак вайшнава
किं चkiṁ caи ещё
वैष्णवानांvaiṣṇavānāṁвайшнавам
भगवद्-अनिवेदित-भोजन-निषेधःbhagavad-anivedita-bhojana-niṣedhaḥзапрещено есть непредложенное Господу
वैष्णवो यदि भुञ्जीतvaiṣṇavo yadi bhuñjīta«если вайшнав поест
एकादश्यां प्रमादतःekādaśyāṁ pramādataḥв экадаши по небрежности» —
इत्य् अत्रity atraздесь
भगवन्-निवेदितान्नस्यैवbhagavan-niveditānnasyaivaименно предложенной Господу пищи
भोजन-निषेधोऽवगम्यतेbhojana-niṣedho'vagamyateзапрет есть подразумевается
कार्त्तिक-व्रतस्य चkārttika-vratasya caа обет месяца карттика
तपोऽंशेन निमित्तत्वंtapo'ṁśena nimittatvaṁкак подвижничество — действующая причина
श्रवण-कीर्तनाद्य्-अंशेनśravaṇa-kīrtanādy-aṁśenaкак слушание, воспевание и прочее
उपादानत्वम् अपिupādānatvam apiи материальная
श्री-रूप-गोस्वामि-चरणानाम्śrī-rūpa-gosvāmi-caraṇānāmдосточтимым Шри Рупой Госвами
असकृद् उक्तौasakṛd uktauмногократно сказано
कार्त्तिक-देवतेति कार्त्तिक-देवीतिkārttika-devateti kārttika-devīti«божество карттики», «богиня карттики»
ऊर्जा-देवीति ऊर्जेश्वरीतिūrjā-devīti ūrjeśvarīti«богиня урджи», «владычица урджи»
श्रवणाद्śravaṇādиз этих слов
विशेषतःviśeṣataḥособо
श्री-वृन्दावनेश्वरी-प्रापकत्वम् अवगम्यतेśrī-vṛndāvaneśvarī-prāpakatvam avagamyateпонятно, что (обет) приводит к владычице Вриндавана
अम्बरीषambarīṣa«Амбариша,
शुक-प्रोक्तंśuka-proktaṁизречённую Шукой
नित्यं भागवतं शृणु इतिnityaṁ bhāgavataṁ śṛṇu itiвсегда слушай „Бхагаватам“» —
स्मृतेःsmṛteḥпо смрити
क्रमेणkrameṇaпо порядку
श्री-भागवत-श्रवणादेर्śrī-bhāgavata-śravaṇāderслушание «Бхагаватам» и прочее
नित्य-कृत्यत्वम् उक्तम्nitya-kṛtyatvam uktamназвано ежедневной обязанностью
कथा इमास् तेkathā imās te«эти рассказы тебе
कथिता महीयसाम्kathitā mahīyasāmо великих рассказаны» —
इत्य् अनन्तरंity anantaraṁсразу после этого
यस् तूत्तम-श्लोक-गुणानुवादःyas tūttama-śloka-guṇānuvādaḥ«а повесть о качествах Прославленного
प्रस्तूयते नित्यम् अमङ्गलघ्नःprastūyate nityam amaṅgalaghnaḥчто всегда звучит, губя злосчастье, —
तम् एव नित्यं शृणुयाद् अभीक्ष्णंtam eva nityaṁ śṛṇuyād abhīkṣṇaṁеё пусть слушает всегда, непрестанно
कृष्णेऽमलां भक्तिम् अभीप्समानःkṛṣṇe'malāṁ bhaktim abhīpsamānaḥжелающий чистой преданности Кришне»
इति द्वादशोक्तेर्iti dvādaśokterпо этим словам двенадцатой песни
दशम-स्कन्ध-सम्बन्धि-स्व-प्रेष्ठ-श्री-कृष्ण-चरित-श्रवणादेर्daśama-skandha-sambandhi-sva-preṣṭha-śrī-kṛṣṇa-carita-śravaṇāderслушание о деяниях любимого Кришны из десятой песни
यथा-योग्यंyathā-yogyaṁкак подобает
नित्य-कृत्यत्वम् अभीक्ष्ण-कृत्यत्वंnitya-kṛtyatvam abhīkṣṇa-kṛtyatvaṁи ежедневно, и непрестанно
भाव-सम्बन्धित्वं चbhāva-sambandhitvaṁ caи связано с чувством
निर्माल्य-तुलसी-गन्ध-चन्दन-माला-वासनादि-धारणानिnirmālya-tulasī-gandha-candana-mālā-vāsanādi-dhāraṇāniношение остатков подношений — туласи, сандала, гирлянд, одежд
भाव-सम्बन्धीनिbhāva-sambandhīniсвязано с чувством
तुलसी-काष्ठा-माला-गोपीचन्दनादि-तिलक-नाम-मुद्रा-चरण-चिह्नादि-धारणानिtulasī-kāṣṭhā-mālā-gopīcandanādi-tilaka-nāma-mudrā-caraṇa-cihnādi-dhāraṇāniношение чёток из туласи, тилака, имён, знаков стоп
वैष्णव-चिह्नान्य्vaiṣṇava-cihnānyзнаки вайшнава
अनुकूलानिanukūlāniблагоприятны
तुलसी-सेवन-परिक्रमण-प्रणामादीन्य् अप्य्tulasī-sevana-parikramaṇa-praṇāmādīny apyслужение туласи, обход, поклоны
अनुकूलानिanukūlāniтоже благоприятны
गवाश्वत्थ-धात्री-ब्राह्मणादि-सम्मानानिgavāśvattha-dhātrī-brāhmaṇādi-sammānāniпочитание коров, ашваттхи, амалаки, брахманов
तद्-भावाविरुद्धानिtad-bhāvāviruddhāniне противоречат этому чувству
उपकारकाणिupakārakāṇiи помогают
वैष्णव-सेवा तूक्त-समस्त-लक्षणवतीvaiṣṇava-sevā tūkta-samasta-lakṣaṇavatīа служение вайшнавам — со всеми названными признаками
ज्ञेयाjñeyāследует знать
उक्तान्य् एतानि सर्वाणिuktāny etāni sarvāṇiвсё это названное
कर्तव्याणिkartavyāṇiследует совершать
यथैवyathaivaкак
पोष्यात् कृष्णाद् अपि सकाशात्poṣyāt kṛṣṇād api sakāśātдаже больше, чем к питаемому Кришне,
तत्-पोषकेष्व्tat-poṣakeṣvк питающему Его
आवर्तित-दुग्ध-दधि-नवनीतादिषुāvartita-dugdha-dadhi-navanītādiṣuкипящему молоку, простокваше, маслу
व्रजेश्वर्या अधिकैवापेक्षाvrajeśvaryā adhikaivāpekṣāу царицы Враджа забота
श्री-कृष्णं स्व-स्तन्य-पयः पिबन्तंśrī-kṛṣṇaṁ sva-stanya-payaḥ pibantaṁведь Кришну, сосущего её грудь,
बुभूक्षुम् अप्य् अपहायbubhūkṣum apy apahāyaхоть и голодного, оставив
तदीय-दुग्धोत्तरणार्थं गतत्वात्tadīya-dugdhottaraṇārthaṁ gatatvātона ушла снять Его молоко с огня
तथैवtathaivaтак же
राग-वर्त्मानुगमन-रसाभिज्ञ-भक्तानांrāga-vartmānugamana-rasābhijña-bhaktānāṁу бхактов, знающих вкус пути влечения
पोष्येभ्यःpoṣyebhyaḥбольше, чем к питаемым
श्रवण-कीर्तनादिभ्योऽपिśravaṇa-kīrtanādibhyo'piслушанию, воспеванию и прочему
तत्-पोषकेष्व् एतेषु सर्वेषुtat-poṣakeṣv eteṣu sarveṣuко всему этому, что их питает
परम् एवापेक्षणंparam evāpekṣaṇaṁвеликая забота
नैवानुचितम्naivānucitamвовсе не неуместна
अहङ्ग्रहोपासना-न्यास-मुद्रा-द्वारका-ध्यान-महिष्य्-अर्चनादीन्य्ahaṅgrahopāsanā-nyāsa-mudrā-dvārakā-dhyāna-mahiṣy-arcanādīnyпочитание себя как Бога, ньясы, мудры, созерцание Двараки, почитание цариц
अपकारकाणिapakārakāṇiвредят
न कर्तव्याणिna kartavyāṇiих не следует совершать
पुराणान्तर-कथा-श्रवणादीनिpurāṇāntara-kathā-śravaṇādīniслушание рассказов других пуран и прочее
तटस्थानिtaṭasthāniбезразлично
अत्रatraздесь
भक्तेः सच्-चिद्-आनन्द-रूपत्वान्bhakteḥ sac-cid-ānanda-rūpatvānхотя преданность — бытие, сознание и блаженство
निर्विकारत्वेऽपिnirvikāratve'piи потому неизменна
यद् उपादानत्वादिकंyad upādānatvādikaṁа (говорится) о материальной причине и прочем
तत् खलु दुर्वितर्क्यत्वाद् एवtat khalu durvitarkyatvād evaэто оттого, что она непостижима
भक्ति-शास्त्रेषुbhakti-śāstreṣuв шастрах о преданности
तत्र प्रेम-विलासाः स्युर्tatra prema-vilāsāḥ syur«там игры премы —
भाव-स्नेहादयस् तु षट्bhāva-snehādayas tu ṣaṭшесть: чувство, нежность и прочие» —
इत्य्-आदिषुity-ādiṣuв таких словах
विलास-शब्देन व्यञ्जितंvilāsa-śabdena vyañjitaṁвыражено словом «игра»
यथा रस-शास्त्रेyathā rasa-śāstreкак в науке о расе
विभावादि-शब्देनात्रvibhāvādi-śabdenātraсловами «вибхава» и прочими; здесь же
खलुkhaluже
सुख-बोधार्थम् एवsukha-bodhārtham evaлишь для лёгкости понимания
उपादानादि-शब्द एव प्रयुक्त इतिupādānādi-śabda eva prayukta itiупотреблено слово «материальная причина» и прочие
क्षन्तव्यं सद्भिःkṣantavyaṁ sadbhiḥпусть праведные простят
Литературный перевод

Служение, дружба и прочие чувства состоят из желанного чувства: они и цель, и средство.

Повторение мантры, созерцание и прочее, которые начинаются с прибежища у стоп гуру, связаны с чувством как материальные причины цели. По словам «пусть повторяет всегда, ни о чём ином не думая» это ежедневные обязанности. А «Ганоддеша-дипика» говорит: «Повторять следует великую мантру с именем Кришны, связанную с желанным», — ведь и у тех, за кем следуют в облике совершенного, видно повторение мантры; так что оно как материальная причина связано с чувством. Смысл слов «Ганоддеша-дипики» таков: «„Го“ — все чувства; обретая их, он становится моим возлюбленным пастушек; имя Кришны, связанное с желанным, — вот великая мантра, лучшая из всех», — то есть по смыслу названы восемнадцатисложная и десятисложная мантры. Памятование и слушание имён, облика, качеств и игр, отвечающих своему чувству, тоже связаны с ним как материальные причины. Ведь сказано: «Распевая без стыда воспетые имена с их смыслом, пусть бродит, ни к чему не привязан», и: «Люди слушают, поют, славят непрестанно, вспоминают и радуются Твоим деяниям», — это непрестанные обязанности.

Здесь непременно следует сказать, что даже памятование, главное в рагануге, зависит от воспевания: ведь именно воспевание предписано для этой эпохи и на всех путях преданности всеми шастрами провозглашено выше всего.

Из слов «Удджвала-ниламани» «совершив с верой подвижничество, они родились во Врадже, богатые любовью» видно, что для шрути, которым следуют, подвижничество было средством к преме. А в век Кали иное подвижничество порицается, и Господь сказал: «Обет ради Меня — вот подвижничество». Поэтому обеты экадаши, Джанмаштами и прочие — это подвижничество: действующие причины, обязанности по случаю; а раз за их неисполнение назван грех — и постоянные. При исполнении обета экадаши — по смрити «памятование о Говинде для людей — это пост экадаши» — обретается памятование, материальная причина; так что отчасти обет связан и с чувством. А при неисполнении — по словам «Сканда-пураны» и других («убийца матери, отца, брата и гуру») — человек приравнен к убийце гуру, это оскорбление имени; а по «Вишну-дхармоттаре» («убийцы брахмана, пьяницы, вора, осквернителя ложа гуру») — неизбывный особый грех. Из-за такого порицания обет строго обязателен. Что тут много говорить: двумя стихами «Сканда-пураны» — «кто и в великой беде, и в радости не оставляет экадаши, у того посвящение вайшнава; кто отдал Вишну всё своё поведение, тот зовётся вайшнавом» — обет экадаши указан как признак вайшнава. И ещё: вайшнавам запрещено есть непредложенное Господу; а в словах «если вайшнав поест в экадаши по небрежности» подразумевается запрет есть даже предложенную Господу пищу.

Обет месяца карттика — как подвижничество — действующая причина, а как слушание, воспевание и прочее — и материальная. Досточтимый Шри Рупа Госвами многократно называет владычицу этого месяца «божеством карттики», «богиней карттики», «богиней урджи», «владычицей урджи» — отсюда понятно, что этот обет особо приводит к владычице Вриндавана.

По смрити «Амбариша, всегда слушай „Бхагаватам“, изречённое Шукой» слушание «Бхагаватам» по порядку названо ежедневной обязанностью. А по словам двенадцатой песни — сразу после «эти рассказы о великих тебе рассказаны» — «повесть о качествах Прославленного, что всегда звучит, губя злосчастье, пусть непрестанно слушает тот, кто желает чистой преданности Кришне» — слушание о деяниях своего любимого Кришны из десятой песни, как подобает, и ежедневная, и непрестанная обязанность, и связано с чувством.

Ношение остатков подношений — туласи, благовоний, сандала, гирлянд, одежд — связано с чувством. Ношение чёток из дерева туласи, тилака из гопи-чанданы, имён, знаков, отпечатков стоп — знаки вайшнава, они благоприятны; служение туласи, обход, поклоны тоже благоприятны. Почитание коров, ашваттхи, амалаки, брахманов не противоречит этому чувству и помогает. А служение вайшнавам обладает всеми названными признаками. Всё это следует совершать.

Царица Враджа заботится о кипящем молоке, простокваше, масле, что питают Кришну, даже больше, чем о самом питаемом Кришне: ведь она оставила Его, голодного, сосущего её грудь, и ушла снять Его молоко с огня. Так же и бхакты, знающие вкус пути влечения, могут заботиться обо всём этом, что питает слушание, воспевание и прочее, даже больше, чем о самом питаемом, — и в этом нет ничего неуместного.

Почитание себя как Бога, ньясы, мудры, созерцание Двараки, почитание цариц и прочее вредят — их совершать не следует. Слушание рассказов других пуран и прочее — безразлично.

Преданность — бытие, сознание и блаженство, и потому неизменна; если здесь о ней говорится как о «материальной причине» и прочем, то лишь потому, что она непостижима. В шастрах о преданности это выражено словом «игра» — «игр премы шесть: чувство, нежность и прочие», — как в науке о расе словами «вибхава» и прочими; здесь же слово «материальная причина» и другие употреблены лишь для лёгкости понимания, и пусть праведные это простят.

Версия

edc428a1ff71 · опубликовано 28 сент. 2026 г., 20:58:04 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами