प्रथमतः कृष्णं स्मरन् इति स्मरणस्यात्र रागानुगायां मुख्यत्वं, रागस्य मनोधर्मत्वात् ।प्रेष्ठं निजभावोचितलीलाविलासिनं कृष्णं वृन्दावनाधीश्वरम् ।अस्य कृष्णस्य जनं च ।कीदृशं ? निजसमीहितं स्वाभिलषणीयं श्रीवृन्दावनेश्वरीललिताविशाखाश्रीरूप मञ्जर्यादिकम् ।कृष्णस्यापि निजसमीहितत्वेऽपि, तज्जनस्य उज्ज्वलभावैकनिष्ठात्वात् निजसमीहितत्वाधिक्यम् ।व्रजे वासम् इति ।असामर्थ्ये मनसापि ।साधकशरीरेण वासस् तु उत्तरश्लोकार्थतः प्राप्त एव ।साधकरूपेण यथावस्थितदेहेन ।सिद्धरूपेण अन्तश्चिन्तिताभीष्टतत्साक्षात्सेवोपयोगिदेहेन ।तद्भावलिप्सुना तद्भावः स्वप्रेष्ठकृष्णविषयकः स्वसमीहितकृष्णजनाश्रयकश् च यो भाव उज्ज्वलाख्यः, तं लब्धुम् इच्छता ।सेवा मनसैवोपस्थापितैः साक्षाद् अप्य् उपस्थापितैश् च समुचितद्रव्यादिभिः परिचर्या कार्या ।तत्र प्रकारम् आह—व्रजलोकानुसारतः ।साधकरूपेणानुगम्यमाना ये व्रजलोकाः श्रीरूपगोस्वाम्यादयः, ये च सिद्धरूपेणानुगम्यमाना व्रजलोकाः श्रीरूपमञ्जर्यादयस्, तदनुसरतः ।तथैव साधकरूपेणानुगम्यमाना व्रजलोकाः प्राप्तकृष्णसम्बन्धिनो जनाश् चन्द्रकान्त्यादयः दण्डकारण्यवासिमुनयश् च बृहद्वामनप्रसिद्धाः श्रुतयश् च यथासम्भवं ज्ञेयाः ।तदनुसारतस् तत्तदाचारदृष्ट्येत्य् अर्थः ।तद् एवं वाक्यद्वयेन स्मरणं व्रजवासं चोक्त्वा श्रवणादीन्य् अप्य् आह—श्रवणोत्कीर्तनादीनीति ।गुरुपदाश्रयणादीनि त्व् आक्षेपलब्धानि ।तानि विना व्रजलोकानुगत्यादिकं किम् अपि न सिध्येद् इत्य् अतो मनीषिभिर् इति मनीषया विमृश्यैव स्वीयभावसमुचितान्य् एव तानि कार्याणि, न तु तद्विरुद्धानि
prathamataḥ kṛṣṇaṁ smaran iti smaraṇasyātra rāgānugāyāṁ mukhyatvaṁ, rāgasya mano-dharmatvāt |preṣṭhaṁ nija-bhāvocita-līlā-vilāsinaṁ kṛṣṇaṁ vṛndāvanādhīśvaram |asya kṛṣṇasya janaṁ ca |kīdṛśaṁ ? nija-samīhitaṁ svābhilaṣaṇīyaṁ śrī-vṛndāvaneśvarī-lalitā-viśākhā-śrī-rūpa mañjary-ādikam |kṛṣṇasyāpi nija-samīhitatve'pi, taj-janasya ujjvala-bhāvaika-niṣṭhātvāt nija-samīhitatvādhikyam |vraje vāsam iti |asāmarthye manasāpi |sādhaka-śarīreṇa vāsas tu uttara-ślokārthataḥ prāpta eva |sādhaka-rūpeṇa yathāvasthita-dehena |siddha-rūpeṇa antaś-cintitābhīṣṭa-tat-sākṣāt-sevopayogi-dehena |tad-bhāva-lipsunā tad-bhāvaḥ sva-preṣṭha-kṛṣṇa-viṣayakaḥ sva-samīhita-kṛṣṇa-janāśrayakaś ca yo bhāva ujjvalākhyaḥ, taṁ labdhum icchatā |sevā manasaivopasthāpitaiḥ sākṣād apy upasthāpitaiś ca samucita-dravyādibhiḥ paricaryā kāryā |tatra prakāram āha—vraja-lokānusārataḥ |sādhaka-rūpeṇānugamyamānā ye vraja-lokāḥ śrī-rūpa-gosvāmy-ādayaḥ, ye ca siddha-rūpeṇānugamyamānā vraja-lokāḥ śrī-rūpa-mañjary-ādayas, tad-anusarataḥ |tathaiva sādhaka-rūpeṇānugamyamānā vraja-lokāḥ prāpta-kṛṣṇa-sambandhino janāś candrakānty-ādayaḥ daṇḍakāraṇya-vāsi-munayaś ca bṛhad-vāmana-prasiddhāḥ śrutayaś ca yathā-sambhavaṁ jñeyāḥ |tad-anusāratas tat-tad-ācāra-dṛṣṭyety arthaḥ |tad evaṁ vākya-dvayena smaraṇaṁ vraja-vāsaṁ coktvā śravaṇādīny apy āha—śravaṇot-kīrtanādīnīti |guru-padāśrayaṇādīni tv ākṣepa-labdhāni |tāni vinā vraja-lokānugatyādikaṁ kim api na sidhyed ity ato manīṣibhir iti manīṣayā vimṛśyaiva svīya-bhāva-samucitāny eva tāni kāryāṇi, na tu tad-viruddhāni
размер не определён
Прежде всего «помня Кришну»: этим показано, что в рагануге главное — памятование, ведь влечение — свойство ума. «Любимого» — то есть Кришну, владыку Вриндавана, играющего в играх, которые отвечают твоему чувству. «И Его людей» — каких? «Желанных себе», то есть тех, кого сам жаждешь: владычицу Вриндавана, Лалиту, Вишакху, Шри Рупа-манджари и других. Желанен, конечно, и Кришна, но Его люди желанны ещё больше, потому что они всецело преданы одному сияющему чувству. «Жить во Врадже»: если нет возможности — то хотя бы умом; а жизнь во Врадже в теле садхаки уже подразумевается смыслом следующего стиха.
«В облике садхаки» — в теле, каково оно есть; «в облике совершенного» — в теле, созерцаемом внутри и годном для желанного прямого служения. «Жаждущим их чувства» — желающим обрести их чувство, называемое «сияющим» (ujjvala): оно направлено на любимого Кришну и живёт в желанных людях Кришны. Служение совершается подходящими вещами, поднесёнными и в уме, и наяву.
Как именно — сказано: «следуя жителям Враджа». В облике садхаки следуют жителям Враджа — Шри Рупе Госвами и другим; в облике совершенного — Шри Рупа-манджари и другим. Так же образцами для облика садхаки можно, по возможности, считать и тех, кто обрёл связь с Кришной: Чандраканти и других, мудрецов леса Дандака и олицетворённые шрути, известные из «Брихад-ваманы»; следовать им — значит смотреть на их поведение.
Так, сказав двумя стихами о памятовании и жизни во Врадже, Рупа говорит и о слушании и прочем: «слушание, воспевание и прочие». Прибежище у стоп гуру и прочее подразумевается: без него не удастся ни следование жителям Враджа, ни что-либо иное. Поэтому «мудрые» — то есть, обдумав разумом, — пусть совершают лишь то, что подходит их чувству, а не то, что ему противоречит.
da9b8c52e711 · опубликовано 28 сент. 2026 г., 20:58:04 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Здесь — самое известное учение книги: служение «в двух телах». Телом садхаки человек живёт, как живут бхакты, — слушает, поёт, служит божеству, по возможности живёт во Врадже, — и образцы ему Рупа Госвами и его последователи. Внутренним, созерцаемым телом (siddha-rūpa) он служит Радхе и Кришне в их играх — и образцы ему вечные служанки Радхи во главе с Рупа-манджари.
Чандраканти — одна из девушек, обретших любовь к Кришне через подражание; мудрецы леса Дандака, по «Падма-пуране», пожелали любви Рамы и родились гопи; олицетворённые шрути в «Брихад-вамана-пуране» тоже молились о том, чтобы любить Кришну, как гопи. Они — образцы для садхаки: люди, которые жаждой достигли того же чувства. И общее правило — мерить всякую практику тем, подходит ли она своему чувству.