Sanat-kumāra
एषोक्ता विष्णुगायत्री सर्वपापप्रणाशिनी ॥ तारो हृद्भगवान् ङेंतो वासुदेवाय कीर्तितः
द्वादशार्णो महामन्त्रो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः ॥ स्त्रीशूद्राणां वितारोऽयं सतारस्तु द्विजन्मनाम्
प्रजापतिर्मुनिश्चास्य गायत्री छन्द ईरितः ॥ देवता वासुदेवस्तु बीजं शक्तिर्ध्रुवश्च हृत्
चन्द्राक्षिवेदपञ्चर्णैः समस्तेनांगकल्पनम् ॥ मूर्ध्नि भाले दृशोरास्ये गले दोर्हृदये पुनः
कुक्षौ नाभौ ध्वजे जानुद्वये पादद्वये तथा ॥ न्यासेत्क्रमान् मन्त्रवर्णान्सृष्टिन्यासोऽयमीरितः
हृदादिमस्तकांतं तु स्थितिन्यासं प्रचक्षते ॥ पादादारभ्य मूर्द्धानं न्यासं संहारकं विदुः
तत्त्वन्यासं ततः कुर्यात्सर्वतंत्रेषु गोपितम् ॥ बीवं प्राणं तथा चित्तं हृत्पद्मं सूर्यमण्डलम्
चन्द्राग्निमण्डले चैव वासुदेवं ततः परम् ॥ संकर्षणं च प्रद्युम्नमनिरुद्धं ततः परम्
नारायणं चक्रमतस्तत्त्वानि द्वादशैव तु ॥ मूलार्णहृत्परायाद्यमात्मने हृदयांतिमम्
तत्त्वे नाम समुञ्चर्य्य न्यसेन्मूर्द्धादिषु क्रमात् ॥ पूर्वोक्तं ध्यानमत्रापि भानुलक्षजपो मनोः
तदृशांशं तिलैराज्यलोलितैर्हवनं चरेत् ॥ पीठे पूर्वोदिते मन्त्री मूर्ति संकल्प्य मूलतः
तस्यामावाह्य देवेशं वासुदेवं प्रपूजयेत् ॥ अङ्गानि पूर्वमभ्यर्च्य वासुदेवादिकास्ततः
शांत्यादिशक्तयः पूज्याः प्राग्वद्दिक्षु विदिक्षु च ॥ तृतीयावरणे पूज्याः प्रोक्ता द्वादश मूर्तयः
eṣoktā viṣṇugāyatrī sarvapāpapraṇāśinī || tāro hṛdbhagavān ṅeṃto vāsudevāya kīrtitaḥ
dvādaśārṇo mahāmantro bhuktimuktipradāyakaḥ || strīśūdrāṇāṃ vitāro'yaṃ satārastu dvijanmanām
prajāpatirmuniścāsya gāyatrī chanda īritaḥ || devatā vāsudevastu bījaṃ śaktirdhruvaśca hṛt
candrākṣivedapañcarṇaiḥ samastenāṃgakalpanam || mūrdhni bhāle dṛśorāsye gale dorhṛdaye punaḥ
kukṣau nābhau dhvaje jānudvaye pādadvaye tathā || nyāsetkramān mantravarṇānsṛṣṭinyāso'yamīritaḥ
hṛdādimastakāṃtaṃ tu sthitinyāsaṃ pracakṣate || pādādārabhya mūrddhānaṃ nyāsaṃ saṃhārakaṃ viduḥ
tattvanyāsaṃ tataḥ kuryātsarvataṃtreṣu gopitam || bīvaṃ prāṇaṃ tathā cittaṃ hṛtpadmaṃ sūryamaṇḍalam
candrāgnimaṇḍale caiva vāsudevaṃ tataḥ param || saṃkarṣaṇaṃ ca pradyumnamaniruddhaṃ tataḥ param
nārāyaṇaṃ cakramatastattvāni dvādaśaiva tu || mūlārṇahṛtparāyādyamātmane hṛdayāṃtimam
tattve nāma samuñcaryya nyasenmūrddhādiṣu kramāt || pūrvoktaṃ dhyānamatrāpi bhānulakṣajapo manoḥ
tadṛśāṃśaṃ tilairājyalolitairhavanaṃ caret || pīṭhe pūrvodite mantrī mūrti saṃkalpya mūlataḥ
tasyāmāvāhya deveśaṃ vāsudevaṃ prapūjayet || aṅgāni pūrvamabhyarcya vāsudevādikāstataḥ
śāṃtyādiśaktayaḥ pūjyāḥ prāgvaddikṣu vidikṣu ca || tṛtīyāvaraṇe pūjyāḥ proktā dvādaśa mūrtayaḥ
«Эта названа гаятри Вишну, истребляющая всякий грех. Пранава, «намо бхагавате», в дательном «Васудеве» — названа двенадцатисложная великая мантра, дающая вкушение и освобождение. У женщин и шудр она без пранавы, а у дваждырождённых — с пранавой. Риши у неё Праджапати, размер назван гаятри, божество — Васудева, слог-семя и сила — пранава и «намах». Одним, двумя, четырьмя и пятью слогами и всею — устроение членов. На темени, на лбу, на глазах, на лице, на горле, на руках, на сердце, на боку, на пупке, на органе, на обоих коленях и на обеих ногах да возложит он по порядку слоги мантры: эта ньяса названа творящею. От сердца до темени именуют ньясой стояния; начав от ног и до темени, знают ньясу свёртывающую. Затем да совершит он ньясу таттв, сокрытую во всех тантрах: джива, прана, читта, лотос сердца, круг солнца, круги луны и огня, затем Васудева, Санкаршана, Прадьюмна, Анируддха, затем Нараяна и диск — итак, таттв именно двенадцать. Произнеся слог коренной, «намах», «высшему», «первому», «имеющему природою», и имя таттвы, да возложит на темени и прочих по порядку. Созерцание и здесь прежде сказанное; повторение мантры — тысяча двести тысяч, и десятою частью того, сезамом, смоченным маслом, да совершит возлияние. На прежде названном престоле знаток мантр, устроив образ коренною и призвав в него владыку богов Васудеву, да почтит его. Сперва почтив члены, затем должны быть почтены Васудева и прочие, а силы, начиная с Шанти, — как прежде, по сторонам и по промежуточным сторонам; в третьем же окружении должны быть почтены названные двенадцать образов».
91b15d6ab4f8 · 发布于 2026年9月5日 10:27:01 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Двенадцатисложная мантра даётся женщинам и шудрам без пранавы. Правило это принадлежит своему укладу, где «Ом» закреплён за дваждырождёнными; книга приводит его как есть. Существенно, однако, что сама мантра не закрыта ни для кого — оговорена лишь её огласовка.
Три ньясы различены по направлению: снизу вверх — творящая, от сердца вверх — поддерживающая, сверху вниз — свёртывающая. Три действия Господа над миром совершаются рукою по собственному телу. Направление движения и есть весь смысл различия.
Среди двенадцати таттв стоят рядом джива, прана, читта — и Васудева, Санкаршана, Прадьюмна. Своё и божественное перечислены одним списком. Это не смешение: ньяса именно и делается ради того, чтобы человек перестал считать эти ряды раздельными.