अनावृत्तिः शब्दाद् अनावृत्तिः शब्दात्
anāvṛttiḥ śabdād anāvṛttiḥ śabdāt
НЕВОЗВРАЩЕНИЕ — по слову; НЕВОЗВРАЩЕНИЕ — по слову. [Конец Веданта-сутры и Говинда-бхашьи.]
अथ मुक्तस्य सार्वदिकं भगवत्-सण्निध्यं वक्तुम् आरम्भः । अत्र भगवल्-लोक-प्राप्ति-वाक्यानि विषयः । तत्रैवं संशयः—तत्-प्राप्ति-लक्षणा मुक्तिः क्षय्या स्याद् अक्षय्या वेति । लोकत्वाविशेषात् स्वर्गाद् इव तस्मात् पात-सम्भवात् क्षय्या स्याद् इति प्राप्ते—
अनावृत्तिः शब्दात् अनावृत्तिः शब्दात् ॥
भगवद्-उपासनया तद्-अवगति-पूर्वया तल्-लोकं गतस्य न तस्माद् आवृत्तिर् भवति । कुतः ? शब्दात् । एतेन प्रतिपद्यमाना इमं मानवम् आवर्तं नावर्तन्ते, स खल्व् एवं वर्तयन् यावद् आयुषं ब्रह्म-लोकम् अभिसम्पद्यते, न च पुनर् आवर्तते इति श्रुतेः ।
माम् उपेत्य पुनर्-जन्म दुःखालयम् अशाश्वतम् ।
नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥
आ ब्रह्म-भुवनाल् लोकाः पुनर्-आवर्तिनोऽर्जुन ।
माम् उपेत्य तु कौन्तेय पुनर्-जन्म न विद्यते ॥ [गीता 8.15-16] इति स्मृतेश् च ।
न च सर्वेश्वरः श्री-हरिः स्वाधीनम् उक्तं स्व-लोकात् कदाचित् पातयितुम् इच्छेत् मुक्तो वा कदाचित् तं जिहासेद् इति शक्यं शङ्कितुम् । प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थम् अहं स च मम प्रियः [गीता 7.17], साधवो हृदयं मह्यं साधूनां हृदयं त्व् अहम् [भा.पु. 9.4.64] इत्य् आदिषु द्वयोर् मिथः स्नेहातिशयाभिधानात् ।
ये दारागार-पुत्राप्तान् प्राणान् वित्तम् इमं परम् ।
हित्वा मां शरणं याताः कथं तांस् त्यक्तुम् उत्सहे ॥ [भा.पु. 9.4.65]
धौतात्मा पुरुषः कृष्ण-पाद-मूलं न मुञ्चति ।
मुक्त-सर्व-परिक्लेशः पान्थः स्व-शरणं यथा ॥ [भा.पु. 2.8.6]
इत्य् आदिषु भजद्-अत्याग-सङ्कल्प-भजनीयैक-संरति-स्मरणात् निर्दोषाच् च । एतद् उक्तं भवति । सत्य-वाक् सत्य-सङ्कल्पः स्वाश्रित-वात्सल्य-वारिधिः सर्वेश्वरः स्व-भक्तानां स्व-निमित्त-परित्यक्त-सर्व-विषयाणां स्व-वैमुख्य-करीम् अविद्यां निर्धूय तान् अतिप्रियान् निजांशान् स्वान्तिकम् उपानीय कदाचिद् अपि न जिहासति । जीवश् च सुखैकान्वेषी सुखाभासाय तुच्छेषु तेष्व् अनुरज्यन् व्यतीतासङ्खेयजनुर् भाग्य-विशेषोपलब्धान् सद्-गुरु-प्रसादात् विदित-निजांशि-स्वरूपस् तद्-इतर-निस्पृहस् तद्-अनुवृत्ति-परिशुद्धस् ते तम् अनन्तानन्द-चित्-स्वरूपं प्रसाभिमुखं सुहृत्तमं निज-स्वामिनं प्राप्य कदाचिद् अपि तद्-विच्युतिं नेच्छतीति शास्त्राद् एवाधिगतम् अतः शास्त्रैक-शरणैस् तथैव तत्-तद्-आस्थेयम् इति । सूत्राभ्यासः शास्त्र-समाप्ति-द्योतनार्थः ॥22॥
atha muktasya sārvadikaṁ bhagavat-saṇnidhyaṁ vaktum ārambhaḥ | atra bhagaval-loka-prāpti-vākyāni viṣayaḥ | tatraivaṁ saṁśayaḥ—tat-prāpti-lakṣaṇā muktiḥ kṣayyā syād akṣayyā veti | lokatvāviśeṣāt svargād iva tasmāt pāta-sambhavāt kṣayyā syād iti prāpte—
anāvṛttiḥ śabdāt anāvṛttiḥ śabdāt ||
bhagavad-upāsanayā tad-avagati-pūrvayā tal-lokaṁ gatasya na tasmād āvṛttir bhavati | kutaḥ ? śabdāt | etena pratipadyamānā imaṁ mānavam āvartaṁ nāvartante, sa khalv evaṁ vartayan yāvad āyuṣaṁ brahma-lokam abhisampadyate, na ca punar āvartate iti śruteḥ |
mām upetya punar-janma duḥkhālayam aśāśvatam |
nāpnuvanti mahātmānaḥ saṁsiddhiṁ paramāṁ gatāḥ ||
ā brahma-bhuvanāl lokāḥ punar-āvartino'rjuna |
mām upetya tu kaunteya punar-janma na vidyate || [gītā 8.15-16] iti smṛteś ca |
na ca sarveśvaraḥ śrī-hariḥ svādhīnam uktaṁ sva-lokāt kadācit pātayitum icchet mukto vā kadācit taṁ jihāsed iti śakyaṁ śaṅkitum | priyo hi jñānino'tyartham ahaṁ sa ca mama priyaḥ [gītā 7.17], sādhavo hṛdayaṁ mahyaṁ sādhūnāṁ hṛdayaṁ tv aham [bhā.pu. 9.4.64] ity ādiṣu dvayor mithaḥ snehātiśayābhidhānāt |
ye dārāgāra-putrāptān prāṇān vittam imaṁ param |
hitvā māṁ śaraṇaṁ yātāḥ kathaṁ tāṁs tyaktum utsahe || [bhā.pu. 9.4.65]
dhautātmā puruṣaḥ kṛṣṇa-pāda-mūlaṁ na muñcati |
mukta-sarva-parikleśaḥ pānthaḥ sva-śaraṇaṁ yathā || [bhā.pu. 2.8.6]
ity ādiṣu bhajad-atyāga-saṅkalpa-bhajanīyaika-saṁrati-smaraṇāt nirdoṣāc ca | etad uktaṁ bhavati | satya-vāk satya-saṅkalpaḥ svāśrita-vātsalya-vāridhiḥ sarveśvaraḥ sva-bhaktānāṁ sva-nimitta-parityakta-sarva-viṣayāṇāṁ sva-vaimukhya-karīm avidyāṁ nirdhūya tān atipriyān nijāṁśān svāntikam upānīya kadācid api na jihāsati | jīvaś ca sukhaikānveṣī sukhābhāsāya tuccheṣu teṣv anurajyan vyatītāsaṅkheyajanur bhāgya-viśeṣopalabdhān sad-guru-prasādāt vidita-nijāṁśi-svarūpas tad-itara-nispṛhas tad-anuvṛtti-pariśuddhas te tam anantānanda-cit-svarūpaṁ prasābhimukhaṁ suhṛttamaṁ nija-svāminaṁ prāpya kadācid api tad-vicyutiṁ necchatīti śāstrād evādhigatam ataḥ śāstraika-śaraṇais tathaiva tat-tad-āstheyam iti | sūtrābhyāsaḥ śāstra-samāpti-dyotanārthaḥ ||22||
6142e9126e6d · 发布于 2026年7月27日 05:41:38 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Наконец: истощима ли мукти («мир как мир — падают же со сварги»)? При полученном —
«НЕВОЗВРАЩЕНИЕ — по слову; невозвращение — по слову».
Ушедшему в ЕГО МИР возврата нет: «вошедшие не возвращаются»; «все миры до обители Брахмы возвратны — но ПРИШЕДШЕМУ КО МНЕ нового рожденья НЕТ». И не заподозрить, что Хари восхочет низвергнуть Своего — или свободный восхочет Его оставить: «Я безмерно дорог ему — и он Мне»; «святые — сердце Моё, а Я — СЕРДЦЕ СВЯТЫХ»; «кто, всё оставив, пришли ко Мне в прибежище — КАК РЕШУСЬ ИХ ОСТАВИТЬ Я?»; «муж омытой души СТОП КРИШНЫ НЕ ПОКИНЕТ — как путник свой кров».
Сказано вот что: ИСТИННЫЙ В СЛОВЕ И ЗАМЫСЛЕ, ОКЕАН НЕЖНОСТИ к прибежным Владыка всех, у бхактов, ради Него оставивших всё, СТРЯХНУВ авидью-отвёрнутость, их — дражайших, СВОИ ДОЛИ — приведя К СЕБЕ, НЕ ОСТАВИТ УЖЕ НИКОГДА; и джива — искатель одного счастья, влюблявшийся в пустяки ради ТЕНИ его, ПРОЖИВШИЙ БЕСЧИСЛЕННЫЕ РОЖДЕНИЯ, — особым счастьем обретённой МИЛОСТЬЮ ИСТИННОГО ГУРУ познав своего Целого, обретя Его — лучшего Друга, своего Господина, — ОТПАДЕНИЯ НЕ ВОСХОЧЕТ НИКОГДА. Так постигнуто из самой шастры. УДВОЕНИЕ СУТРЫ — знак ЗАВЕРШЕНИЯ ШАСТРЫ.