Mahabharata
Раджасуярамбха-парва: беседа Юдхиштхиры, Бхимы и Кришны · Verse 2.14.10–11
2144 / 3756
Mahabharata · 2.14.10–11
Devanāgarī

कृष्ण उवाच
आदत्ते ऽर्थपरो बालो नानुबन्धम् अवेक्षते ॥
तस्माद् अरिं न मृष्यन्ति बालम् अर्थपरायणम् ॥
हित्वा करान् यौवनाश्वः पालनाच् च भगीरथः ॥
कार्तवीर्यस् तपोयोगाद् बलात् तु भरतो विभुः ॥
ऋद्ध्या मरुत्तस् तान् पञ्च सम्राज इति शुश्रुमः ॥

Transliteration (IAST)

kṛṣṇa uvāca
ādatte 'rthaparo bālo nānubandham avekṣate ||
tasmād ariṃ na mṛṣyanti bālam arthaparāyaṇam ||
hitvā karān yauvanāśvaḥ pālanāc ca bhagīrathaḥ ||
kārtavīryas tapoyogād balāt tu bharato vibhuḥ ||
ṛddhyā maruttas tān pañca samrāja iti śuśrumaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
आदत्ते अर्थ-परः बालःādatte artha-paraḥ bālaḥхватает [действует] корыстный глупец,
न अनुबन्धम् अवेक्षतेna anubandham avekṣateне взирая на последствия;
तस्मात् अरिम् न मृष्यन्तिtasmāt arim na mṛṣyantiпотому [мудрые] не терпят врага —
बालम् अर्थ-परायणम्bālam artha-parāyaṇamглупца, преданного корысти;
हित्वा करान् यौवनाश्वःhitvā karān yauvanāśvaḥсложив подати, Яуванашва [Мандхата],
पालनात् च भगीरथःpālanāt ca bhagīrathaḥохранением — Бхагиратха,
कार्तवीर्यः तपः-योगात्kārtavīryaḥ tapaḥ-yogātКартавирья — силою подвига,
बलात् तु भरतः विभुःbalāt tu bharataḥ vibhuḥсилою — могучий Бхарата,
ऋद्ध्या मरुत्तः तान् पञ्चṛddhyā maruttaḥ tān pañcaблагоденствием — Марутта, — тех пятерых
सम्राजः इति शुश्रुमःsamrājaḥ iti śuśrumaḥсамодержцами мы слыхали;
Translation

Кришна сказал: «Корыстный глупец хватается [за дело], не взирая на последствия; потому [мудрые] не терпят такого врага — глупца, преданного корысти. Сложив подати, [стал самодержцем] Яуванашва [Мандхата], охранением [подданных] — Бхагиратха, силою подвига — Картавирья, [воинской] силою — могучий Бхарата, благоденствием — Марутта; этих пятерых мы слыхали самодержцами».

Commentary

Здесь Кришна являет образец истинного самодержавия: оно добывается добродетелью — облегчением податей, защитою, подвигом, доблестью, процветанием. Знаменательно, что верховенство пятерых древних держалось не насилием, а благом для подданных: законная власть венчает того, кто служит народу. Так писание являет различие праведного владычества и тиранства; и далее — о Джарасандхе.

Version

e81229ea33e3 · published Jun 16, 2026, 1:05:00 PM UTC

Page between verses with