Mahabharata
Раджасуярамбха-парва: беседа Юдхиштхиры, Бхимы и Кришны · Verse 2.14.12–13
2145 / 3756
Mahabharata · 2.14.12–13
Devanāgarī

निग्राह्यलक्षणं प्राप्तो धर्मार्थनयलक्षणैः ॥
बार्हद्रथो जरासंधस् तद् विद्धि भरतर्षभ ॥
न चैनम् अनुरुध्यन्ते कुलान्य् एकशतं नृपाः ॥
तस्माद् एतद् बलाद् एव साम्राज्यं कुरुते ऽद्य सः ॥

Transliteration (IAST)

nigrāhyalakṣaṇaṃ prāpto dharmārthanayalakṣaṇaiḥ ||
bārhadratho jarāsaṃdhas tad viddhi bharatarṣabha ||
na cainam anurudhyante kulāny ekaśataṃ nṛpāḥ ||
tasmād etad balād eva sāmrājyaṃ kurute 'dya saḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
निग्राह्य-लक्षणम् प्राप्तःnigrāhya-lakṣaṇam prāptaḥпризнак [достойного] обуздания обрёл
धर्म-अर्थ-नय-लक्षणैःdharma-artha-naya-lakṣaṇaiḥпо [нарушенным им] признакам дхармы, артхи и политики
बार्हद्रथः जरासंधःbārhadrathaḥ jarāsaṃdhaḥБархадратха Джарасандха, —
तत् विद्धि भरत-ऋषभtat viddhi bharata-ṛṣabhaзнай это, о бык Бхаратов;
न च एनम् अनुरुध्यन्तेna ca enam anurudhyanteи не покоряются ему
कुलानि एक-शतम् नृपाःkulāni eka-śatam nṛpāḥсто один род царей,
तस्मात् एतत् बलात् एवtasmāt etat balāt evaпотому именно силою
साम्राज्यम् कुरुते अद्य सःsāmrājyam kurute adya saḥсамодержавие вершит ныне он;
Translation

«[Тогда как] Бархадратха Джарасандха обрёл признак [того, кого должно] обуздать, — по [попранным им] признакам дхармы, артхи и политики, — знай это, о бык Бхаратов. И сто один род царей ему не покоряется; потому он вершит ныне самодержавие лишь силою».

Commentary

Здесь назван корень законности низложения тирана: он попрал дхарму, артху и наю, потому «достоин обуздания». Знаменательно, что власть, держащаяся лишь силою против непокорной воли народов, сама себя обличает как неправую. Так писание являет, что тиранство, попирающее дхарму, само призывает кару; и далее — о его ненасытности.

Version

e0c726018c1d · published Jun 16, 2026, 1:05:00 PM UTC

Page between verses with