Mahabharata
Дигвиджая-парва: завоевание сторон света (северный поход Арджуны) · Verse 2.23.24–25
2279 / 3756
Mahabharata · 2.23.24–25
Devanāgarī

अर्जुन उवाच
कुरूणाम् ऋषभो राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥
तस्य पार्थिवताम् ईप्से करस् तस्मै प्रदीयताम् ॥
भवान् पितृसखा चैव प्रीयमाणो मयापि च ॥
ततो नाज्ञापयामि त्वां प्रीतिपूर्वं प्रदीयताम् ॥

Transliteration (IAST)

arjuna uvāca
kurūṇām ṛṣabho rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ ||
tasya pārthivatām īpse karas tasmai pradīyatām ||
bhavān pitṛsakhā caiva prīyamāṇo mayāpi ca ||
tato nājñāpayāmi tvāṃ prītipūrvaṃ pradīyatām ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कुरूणाम् ऋषभो राजाkurūṇām ṛṣabho rājā«бык [среди] куру, царь,
धर्म-पुत्रो युधिष्ठिरःdharma-putro yudhiṣṭhiraḥсын Дхармы Юдхиштхира —
तस्य पार्थिवताम् ईप्सेtasya pārthivatām īpseего вселенского царства желаю;
करस् तस्मै प्रदीयताम्karas tasmai pradīyatāmдань ему да будет дана;
भवान् पितृ-सखा चैवbhavān pitṛ-sakhā caivaты ведь друг [моего] отца,
प्रीयमाणो मया अपि चprīyamāṇo mayā api caи любим также мною;
ततो न आज्ञापयामि त्वांtato na ājñāpayāmi tvāṃпотому не повелеваю тебе —
प्रीति-पूर्वं प्रदीयताम्prīti-pūrvaṃ pradīyatāmс любовью да будет [дань] дана».
Translation

«Бык среди куру, царь, сын Дхармы Юдхиштхира — его вселенского царства я желаю; ему да будет дана дань. Ты ведь друг моего отца и мил также мне; потому я не повелеваю тебе — пусть [дань] будет дана с любовью».

Commentary

Арджуна не присваивает победу себе: дань — не ему, а Юдхиштхире; завоевание — ради вселенского царства старшего, не ради собственной славы. Знаменательно и иное: победитель не повелевает, а просит «с любовью», чтя в побеждённом друга отца. Так являет себя завоевание без надменности — где сила склоняется пред родством и приязнью. Стих учит, что плод победы возносится главе ради общего дела, а власть, смягчённая любовью, прочнее власти, державшейся на страхе.

Version

4cfd1423287f · published Jun 16, 2026, 1:50:00 PM UTC

Page between verses with