Mahabharata
Аргхьяхарана-парва: дерзость Шишупалы и гнев Бхимы · Verse 2.39.14–15
2430 / 3756
Mahabharata · 2.39.14–15
Devanāgarī

तस्य भीमस्य भीष्मेण वार्यमाणस्य भारत ॥
गुरुणा विविधैर् वाक्यैः क्रोधः प्रशमम् आगतः ॥
नातिचक्राम भीष्मस्य स हि वाक्यम् अरिंदमः ॥
समुद्धूतो घनापाये वेलाम् इव महोदधिः ॥

Transliteration (IAST)

tasya bhīmasya bhīṣmeṇa vāryamāṇasya bhārata ||
guruṇā vividhair vākyaiḥ krodhaḥ praśamam āgataḥ ||
nāticakrāma bhīṣmasya sa hi vākyam ariṃdamaḥ ||
samuddhūto ghanāpāye velām iva mahodadhiḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तस्य भीमस्य भीष्मेणtasya bhīmasya bhīṣmeṇaу того Бхимы, Бхишмою
वार्यमाणस्य भारतvāryamāṇasya bhārataудерживаемого, о Бхарата,
गुरुणा विविधैर् वाक्यैःguruṇā vividhair vākyaiḥстаршим, разными речами,
क्रोधः प्रशमम् आगतःkrodhaḥ praśamam āgataḥгнев к успокоению пришёл;
न अतिचक्राम भीष्मस्यna aticakrāma bhīṣmasyaне преступил он Бхишмы
स हि वाक्यम् अरिंदमःsa hi vākyam ariṃdamaḥслова, тот укротитель врагов, —
समुद्धूतो घन-अपायेsamuddhūto ghana-apāyeвздыбившийся при конце [сезона] туч,
वेलाम् इव महा-उदधिःvelām iva mahā-udadhiḥкак берега — великий океан.
Translation

У того Бхимы, удерживаемого старшим Бхишмою разными речами, о Бхарата, гнев пришёл к успокоению. И не преступил он слова Бхишмы, тот укротитель врагов, — как вздыбившийся в конце сезона туч великий океан не преступает своего берега.

Commentary

Бхима, грозный, как океан в бурю, всё же «не преступает слова Бхишмы», как море не преступает берега. Знаменательно это послушание силы старшинству: величайшая мощь укрощается не большею мощью, а почтением. Стих учит, что подлинно великий умеет смирять собственную ярость по слову достойного: удержать занесённую руку труднее, чем нанести удар, и в этом удержании — высшая доблесть. Океан могуч, но берег положен ему свыше; и сила, чтущая положенный ей предел, благороднее силы безудержной. Послушание мудрому есть украшение, а не умаление мощного.

Version

2c3c2add5766 · published Jun 16, 2026, 3:10:00 PM UTC

Page between verses with