Bali
कोटिवंशसमेतस्य ददौ मोक्षमनुत्तमम् ॥ तस्माद्दैत्यपते मह्यं सर्वधर्मपरायण
तपश्चरिष्येमोक्षाय देहि मे त्रिपदां महीम् ॥ वैरोचनिस्ततो दृष्टः कलशं जलपूरितम्
आददे पृथिवीं दातुं वर्णिने वामनाय ॥ विष्णुः सर्वगतोज्ञात्वा जलधारावरोधिनम्
काव्यं हस्तस्थदर्भाग्रं तच्छरे संन्यवेशयत् ॥ दर्भाग्रेऽभून्महाशस्त्रं कोटिसूर्यसमप्रभम्
अमोघं ब्राह्ममत्युग्रं काव्याक्षिग्रासलोलुपम् ॥ आयाय भार्गवसुरानसुरानेकचक्षुषा
पश्येति वांदिदेशे च दर्भाग्रं शस्त्रसन्निभम् ॥ बलिर्ददौ महाविष्णोर्महीं त्रिपदसंमिताम्
ववृधे सोऽपि विश्वात्मा आब्रह्यभुवनं तदा ॥ अमिमीत महीं द्वाभ्यां पद्भ्यां विश्वतनुर्हरिः
स आब्रह्मकटाहांतपदान्येतानि सप्रभः ॥ पादाङ्गुष्ठाग्रनिर्भिन्नं ब्रह्माण्डं विभिदे द्विधा
तद्दारा बाह्यसलिलं बहुधारं समागतम् ॥ धौतविष्णुपदं तोयं निर्मलं लोकपावनम्
koṭivaṃśasametasya dadau mokṣamanuttamam || tasmāddaityapate mahyaṃ sarvadharmaparāyaṇa
tapaścariṣyemokṣāya dehi me tripadāṃ mahīm || vairocanistato dṛṣṭaḥ kalaśaṃ jalapūritam
ādade pṛthivīṃ dātuṃ varṇine vāmanāya || viṣṇuḥ sarvagatojñātvā jaladhārāvarodhinam
kāvyaṃ hastasthadarbhāgraṃ tacchare saṃnyaveśayat || darbhāgre'bhūnmahāśastraṃ koṭisūryasamaprabham
amoghaṃ brāhmamatyugraṃ kāvyākṣigrāsalolupam || āyāya bhārgavasurānasurānekacakṣuṣā
paśyeti vāṃdideśe ca darbhāgraṃ śastrasannibham || balirdadau mahāviṣṇormahīṃ tripadasaṃmitām
vavṛdhe so'pi viśvātmā ābrahyabhuvanaṃ tadā || amimīta mahīṃ dvābhyāṃ padbhyāṃ viśvatanurhariḥ
sa ābrahmakaṭāhāṃtapadānyetāni saprabhaḥ || pādāṅguṣṭhāgranirbhinnaṃ brahmāṇḍaṃ vibhide dvidhā
taddārā bāhyasalilaṃ bahudhāraṃ samāgatam || dhautaviṣṇupadaṃ toyaṃ nirmalaṃ lokapāvanam
«…с коти поколений рода дал непревзойдённое освобождение. Потому, о владыка дайтьев, о верный всем законам, мне — я совершу подвиг ради освобождения — дай землю в три шага». Затем сын Вирочаны усмотрел кувшин, наполненный водою, и взял, чтобы дать землю ученику Вамане. Вишну, всепроникающий, узнав Кавью, заграждающего струю воды, вложил остриё дарбхи, бывшее в руке, в тот носик; и на острие дарбхи стало великое оружие, сиянием равное коти солнц, непреложное, Брахмы, весьма грозное, жаждущее поглотить око Кавьи. Придя, потомок Бхригу одним оком богов и асуров — «смотри», так и повелел, — остриё дарбхи, оружию подобное. Бали дал великому Вишну землю, отмеренную тремя шагами. И он, душа вселенной, возрос тогда до мира Брахмы; чьё тело — вселенная, Хари отмерил землю двумя шагами. Эти шаги его, сияющего, — до края скорлупы Брахмы; пробитая кончиком большого пальца ноги, вселенная разошлась надвое. Тою щелью внешняя вода многими струями пришла — омывшая стопу Вишну вода, незамутнённая, миры очищающая.
25ce5c3d96e4 · published Sep 4, 2026, 9:37:31 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Учитель до последнего пытается сорвать сделку, затыкая носик кувшина, и платит за это глазом. Хитрость обошлась ему дороже, чем ученику — царство.
Бали видит всё это и всё-таки льёт воду. Он отдаёт, зная, что теряет, и это единственный его поступок в главе.
Ганга рождается из трещины в мироздании, пробитой пальцем ноги. Величайшая река начинается с изъяна, а не с торжества.