अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा । पितॄन्पितामहान्प्रेतसंचारात्प्रेतसंचरा ॥
प्रेतास्तु पितरः प्रोक्तास्तेषां तस्यां तु संचरः । पुत्रपौत्रैस्तु दौहित्रैः स्वधामन्त्रैस्तु पूजिताः ॥
श्राद्धदानमखैस्तृप्ता यान्त्यतः प्रेतसंचरा । महालये तु प्रेतानां संचारो भुवि दृश्यते ॥
तेनैषा प्रेतसंचारा कीर्तिता शिखिवाहन । यमस्य क्रियते पूजा यतोऽस्यां पावके नरैः ॥
तेनैषा याम्यका प्रोक्ता सत्यं सत्यं मयोदितम् । एतत्कार्त्तिकमाहात्म्यं ये शृण्वन्ति नरोत्तमाः ॥
कार्तिकस्नानजं पुण्यं तेषां भवति निश्चितम् । कार्तिके च द्वितीयायां पूर्वाह्णे यममर्चयेत् ॥
भानुजायां नरः स्नात्वा यमलोकं न पश्यति । कार्तिके शुक्लपक्षे तु द्वितीयायां तु शौनक ॥
agniṣvāttā barhiṣada ājyapāḥ somapāstathā | pitṝnpitāmahānpretasaṃcārātpretasaṃcarā ||
pretāstu pitaraḥ proktāsteṣāṃ tasyāṃ tu saṃcaraḥ | putrapautraistu dauhitraiḥ svadhāmantraistu pūjitāḥ ||
śrāddhadānamakhaistṛptā yāntyataḥ pretasaṃcarā | mahālaye tu pretānāṃ saṃcāro bhuvi dṛśyate ||
tenaiṣā pretasaṃcārā kīrtitā śikhivāhana | yamasya kriyate pūjā yato'syāṃ pāvake naraiḥ ||
tenaiṣā yāmyakā proktā satyaṃ satyaṃ mayoditam | etatkārttikamāhātmyaṃ ye śṛṇvanti narottamāḥ ||
kārtikasnānajaṃ puṇyaṃ teṣāṃ bhavati niścitam | kārtike ca dvitīyāyāṃ pūrvāhṇe yamamarcayet ||
bhānujāyāṃ naraḥ snātvā yamalokaṃ na paśyati | kārtike śuklapakṣe tu dvitīyāyāṃ tu śaunaka ||
«Агнишватты, бархишады, аджьяпы и сомапы — отцы и деды; от хождения усопших она и есть хождение усопших. Усопшие названы предками, и в неё бывает их хождение. Почтённые сыновьями, внуками и внуками по дочери мантрами свадхи, насыщенные шраддхами, даяниями и жертвами, они уходят, — оттого хождение усопших. В махалаю хождение усопших видится на земле; потому она и названа хождением усопших, о едущий на павлине. А поскольку в неё людьми творится почитание Ямы, о сын Огня, — потому она названа Яминой; истина, истина сказанное мною. Те лучшие из людей, которые слушают это величие карттики, — у них непременно бывает заслуга, рождённая омовением в карттику. И в карттику, во второй день, до полудня пусть почитает Яму; омывшись в Ямуне, человек не видит мира Ямы. А в карттику, в светлую половину, во второй день, о Шаунака…»
713e1172a832 · published Sep 3, 2026, 4:13:59 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Ответ на четвёртый вопрос самый короткий: день зовут Яминым просто потому, что в него чтут Яму, — никакого предания не понадобилось. Зато про хождение усопших сказано осторожно: они приходят, их кормят, и они уходят. Не остаются. Праздник для мёртвых устроен так, чтобы у них была дорога в обе стороны.