गौणश्चेन्नात्मशब्दात्
gauṇaścennātmaśabdāt
Если [скажут]: слово берёт лишь Гунного, — нет: [Он до творения назван] словом «Атман».
स्याद् एतत् । वाच्यत्वेनेक्षितः पुरुषः सगुणोऽस्तु तत्र गृहीत-शक्तयो वेदाः शुद्धे पूर्णे वाच्य-लक्षणया पर्यवस्येयुर् इति चेत् तत्राह—
गौणश् चेन् नात्म-शब्दात् ॥
वाच्यत्वेन दृष्टोऽसौ सत्त्वोपाधिको न भवेत् । कुतः ? आत्म-शब्दात् । आत्मैवेदम् अग्र आसीत् पुरुष-विधः इति वाजसनेयके । आत्मा वा इदम् एक एवाग्र आसीत् नान्यत् किंचन मिषत् स ईक्षत लोकान् नु सृजा इत्य् ऐतरेयके च सृष्टेः पूर्वस्य पुरुषस्य आत्म-शब्देनाभिधानात् । तस्य शब्दस्य पूर्णे ब्रह्मणि मुख्य-वृत्तता प्राग् अभानि ।
वदन्ति तत् तत्त्व-विदस् तत्त्वं यज् ज्ञानम् अद्वयम् ।
ब्रह्मेति परमात्मेति भगवान् इति शब्द्यते ॥ [भा.पु. 1.2.11]
शुद्धे महा-विभूताख्ये परे ब्रह्मणि शब्द्यते ।
मैत्रेये भगवच्-छब्दः सर्व-कारण-कारणे ॥
इत्य् आदि-स्मृत्या शुद्धस्य वाच्यता । नह्य् अवाच्यः शब्दितुं शक्यः ॥6॥
syād etat | vācyatvenekṣitaḥ puruṣaḥ saguṇo'stu tatra gṛhīta-śaktayo vedāḥ śuddhe pūrṇe vācya-lakṣaṇayā paryavasyeyur iti cet tatrāha—
gauṇaś cen nātma-śabdāt ||
vācyatvena dṛṣṭo'sau sattvopādhiko na bhavet | kutaḥ ? ātma-śabdāt | ātmaivedam agra āsīt puruṣa-vidhaḥ iti vājasaneyake | ātmā vā idam eka evāgra āsīt nānyat kiṁcana miṣat sa īkṣata lokān nu sṛjā ity aitareyake ca sṛṣṭeḥ pūrvasya puruṣasya ātma-śabdenābhidhānāt | tasya śabdasya pūrṇe brahmaṇi mukhya-vṛttatā prāg abhāni |
vadanti tat tattva-vidas tattvaṁ yaj jñānam advayam |
brahmeti paramātmeti bhagavān iti śabdyate || [bhā.pu. 1.2.11]
śuddhe mahā-vibhūtākhye pare brahmaṇi śabdyate |
maitreye bhagavac-chabdaḥ sarva-kāraṇa-kāraṇe ||
ity ādi-smṛtyā śuddhasya vācyatā | nahy avācyaḥ śabdituṁ śakyaḥ ||6||
2a5881407d16 · published Jul 27, 2026, 3:55:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Пусть так, [скажут]: Пуруша, зримый как означаемый, пусть будет [лишь] гунным; Веды, чья сила схвачена там [в гунном], в Чистом Полном завершались бы лишь переносом от означаемого. На это [сутракара] говорит:
«Если [скажут]: гунный, — нет: из-за слова „Атман“».
Зримый как означаемый — не будет [лишь] облечённым саттвой. Почему? Из-за слова «Атман»: «Атман поистине это было вначале — Пуруша видом» — в Ваджасанеяке [Брихадараньяка 1.4.1]; «Атман поистине это одно было вначале; ничто иное не мигало; Он воззрел: сотворю-ка миры» — и в Айтарее [1.1.1]: Пуруша до творения означен словом «Атман». А что это слово имеет главное [прямое] действие в полном Брахмане — показано прежде. «Знатоки истины говорят: истина — недвойственное знание; означается [оно словами] „Брахман“, „Параматма“, „Бхагаван“» [Бхагавата 1.2.11]; «В Чистом, зовущемся великим всемогуществом, высшем Брахмане, о Майтрея, [действует] слово „Бхагаван“ — о Причине всех причин» — по этой и подобной смрити означаем [сам] Чистый. Ведь несказуемого нельзя [даже] назвать.