न विलक्षणत्वाद् अस्य तथात्वं च शब्दात्
na vilakṣaṇatvād asya tathātvaṁ ca śabdāt
[Сама Веда] — не [ненадёжна]: она иноприродна [людским книгам]; и таковость её — из слова.
तद् एवं साङ्ख्यादि-स्मृत्योर् वेद-विरुद्धत्वेनानप्तत्वे निर्णीते वेदेऽपि तद्-विरोधिनः केचित् साङ्ख्यादयः संशयीरन् । तत्-परिहारायेदम् आरभ्यते । तत्रैवं संशयः । वेदोऽप्य् अनाप्तो न वेति । तत्र कारीर्या यजेत वृष्टि-काम इत्य् आदि-श्रुत्य्-उक्ते कारीर्यादि-कर्मण्य् अनुतिष्ठतेऽपि फलानुपलब्धेर् अनाप्त इति प्राप्तौ—
न विलक्षणत्वाद् अस्य तथात्वं च शब्दात् ॥
नास्य वेदस्य साङ्ख्यादि-स्मृतिवद् अप्रामाण्यम् । कुतः जीव-कॢप्तत्वेन भ्रमादि-दोष-चतुष्टय-विशिष्टायाः साङ्ख्यादि-स्मृतेः सकाशात् वेदस्य नित्यतया भ्रमादि-कर्तृ-दोष-शून्यस्य वैशेष्यात् । तथात्वं नित्यत्वं चास्य शब्दाद् अवगम्यते । वाचा विरूप नित्ययेत्यादि श्रुतेः । अनादि-निधना नित्या वाग् उत्सृष्टा स्वयम्भुवा । आदौ वेदमयी दिव्या यतः सर्वाः प्रवृत्तयः इति स्मृतेश् च । मन्व्-आदि-स्मृतीनां तु वेद-मूलकत्वाद् एव प्रामाण्यम् । पूर्वं युक्तया नित्यत्वम् उक्तम् इह तु श्रुत्येति विशेषः ।
ननु,
तस्माद् यज्ञात् सर्व-हुतः ऋचः सामानि जज्ञिरे ।
छन्दांसि जज्ञिरे तस्माद् यजुस् तस्माद् अजायत ॥ [ऋग्-वेद 10.90.9] इति ।
इति पुरुष-सूक्ते जन्म-श्रवणाज् जातस्य च विनाशावश्यम्भावाद् अनित्यत्वम् । मैवम् । जनि-शब्देन तत्राविर्भावोक्तेः । अत उक्तं—
स्वयम्भूर् एष भगवान् वेदो गीतस् त्वया पुरा ।
शिवाद्या ऋषि-पर्यन्ताः स्मर्तारोऽस्य न कारकाः ॥ इति ।
न च फलादर्शनाद् अप्रामाण्यम् । अधिकारिणां सर्वत्र फल-दर्शनात् । यत् तु क्वचित् तद्-अदर्शनं तत् किल कर्तुर् अयोग्यतयोपपद्येत । साङ्ख्यादि-स्मृतीनां तु वेद-विरोधाद् एवाप्रामाण्यम् ॥4॥
tad evaṁ sāṅkhyādi-smṛtyor veda-viruddhatvenānaptatve nirṇīte vede'pi tad-virodhinaḥ kecit sāṅkhyādayaḥ saṁśayīran | tat-parihārāyedam ārabhyate | tatraivaṁ saṁśayaḥ | vedo'py anāpto na veti | tatra kārīryā yajeta vṛṣṭi-kāma ity ādi-śruty-ukte kārīryādi-karmaṇy anutiṣṭhate'pi phalānupalabdher anāpta iti prāptau—
na vilakṣaṇatvād asya tathātvaṁ ca śabdāt ||
nāsya vedasya sāṅkhyādi-smṛtivad aprāmāṇyam | kutaḥ jīva-kḷptatvena bhramādi-doṣa-catuṣṭaya-viśiṣṭāyāḥ sāṅkhyādi-smṛteḥ sakāśāt vedasya nityatayā bhramādi-kartṛ-doṣa-śūnyasya vaiśeṣyāt | tathātvaṁ nityatvaṁ cāsya śabdād avagamyate | vācā virūpa nityayetyādi śruteḥ | anādi-nidhanā nityā vāg utsṛṣṭā svayambhuvā | ādau vedamayī divyā yataḥ sarvāḥ pravṛttayaḥ iti smṛteś ca | manv-ādi-smṛtīnāṁ tu veda-mūlakatvād eva prāmāṇyam | pūrvaṁ yuktayā nityatvam uktam iha tu śrutyeti viśeṣaḥ |
nanu,
tasmād yajñāt sarva-hutaḥ ṛcaḥ sāmāni jajñire |
chandāṁsi jajñire tasmād yajus tasmād ajāyata || [ṛg-veda 10.90.9] iti |
iti puruṣa-sūkte janma-śravaṇāj jātasya ca vināśāvaśyambhāvād anityatvam | maivam | jani-śabdena tatrāvirbhāvokteḥ | ata uktaṁ—
svayambhūr eṣa bhagavān vedo gītas tvayā purā |
śivādyā ṛṣi-paryantāḥ smartāro'sya na kārakāḥ || iti |
na ca phalādarśanād aprāmāṇyam | adhikāriṇāṁ sarvatra phala-darśanāt | yat tu kvacit tad-adarśanaṁ tat kila kartur ayogyatayopapadyeta | sāṅkhyādi-smṛtīnāṁ tu veda-virodhād evāprāmāṇyam ||4||
59f6072d9d7d · published Jul 27, 2026, 4:31:31 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Итак, когда решена ненадёжность смрити санкхьи и [йоги] по противности Ведам, кое-кто из санкхьяиков усомнился бы и в самой Веде; для отвода этого начинается [адхикарана]. Сомнение: не ненадёжна ли и Веда? Хоть [кто-то] и совершает предписанный шрути обряд («желающий дождя пусть жертвует карири…»), плод не найден — [значит,] ненадёжна. При полученном —
«Нет: по иноприродности её; и таковость — из слова».
Нет у Веды безмерности, как у смрити санкхьи. Почему? Веда иноприродна смрити санкхьи, слепленной дживой и отмеченной четвёркой изъянов — заблуждением и прочими: она, по вечности, лишена изъянов делателя. И таковость её — вечность — узнаётся из слова: по шрути «речью, о Вирупа, вечной…»; и по смрити «безначально-бесконечная вечная Речь, испущенная Самосущим, вначале — божественная, состоящая из Веды, из коей все начинания». У смрити же Ману — мерность лишь от корня-Веды. (Прежде вечность сказана доводом, здесь — шрути: в этом разница.) Но [возразят]: в Пуруша-сукте слышится рождение — «из той жертвы всевозлиянной родились ричи и саманы, размеры родились из неё, яджус из неё родился», — а рождённому неизбежна гибель. Отнюдь: словом «рождение» там сказано явление. Потому сказано: «Веда сия — самосущий Бхагаван, пропетый тобою встарь; [все] от Шивы до риши — её помнящие, не делатели». И не [следует] безмерность из невиденья плода: у правомочных плод виден всюду, а где не виден — то объяснимо негодностью делателя. У смрити же санкхьи безмерность — именно от противности Веде.