असद् इति चेन् न प्रतिषेध-मात्रत्वात्
asad iti cen na pratiṣedha-mātratvāt
Если скажут: [тогда мир до творения] — не-сущее, — нет: [сказанное] — лишь отрицание [правила о сходстве].
ननूपादानात् विलक्षणं चेद् उपादेयं तर्ह्य् उपादाने ब्रह्मणि जगद्-उत्पत्तेः प्राग् असद् इत्य् आपद्येत । पूर्वम् ऐक्यावधारणाद् असच् चोत्पद्येत । न चैतद् इष्ट ते सत्-कार्य-वादिन इति चेत्, तत्राह
असद् इति चेन् न प्रतिषेध-मात्रत्वात् ।
नैष दोषः । कुतः ? प्रतीति । पूर्व-सूत्रे सारूप्य-नियमस्य प्रतिषेध-मात्रं विवक्षितम् । न तूपादानाद् उपादेयस्य द्रव्यान्तरत्वम् अपि । ब्रह्मैव स्व-विलक्षण-विश्वाकारेण परिणमत इत्य् अङ्गीकारात् । अयं भावः—यस्य सारूप्यस्याभावात् ब्रह्मोपादानताम् आक्षिपसि तत् किं कृत्स्नस्य ब्रह्म-धर्मस्यानुवर्तनम् अभिप्रैष्य् उत यस्य कस्यचिद् इति । नाद्यः उपादानोपादेय-भावानुपपत्तेः । न हि घटादिषु मृत्-पिण्डोपादेयेषु पिण्डत्वाद्य्-अनुवृत्तिर् अस्ति । द्वितीये तु नानिष्टापत्तिः सत्त्वादि-लक्षणस्य ब्रह्म-धर्मस्य प्रपञ्चेऽप्य् अनुवृत्तेः ।
ननु येन केनचिद् धर्मेण सारूप्यं न शक्यं मन्तुं सर्वस्य सर्व-सारूप्येण सर्वस्मात् सर्वोत्पत्ति-प्रसङ्गात् । तस्मात् येन धर्मेणोपादान-भूतं वस्तु वस्त्व्-अन्तरात् व्यावर्तते, तस्य धर्मस्योपादेयेऽनुवृत्तिः सारूप्यं, यथा तन्त्व्-आदितः सुवर्णं येन स्वभावेन व्यावर्तते तस्य कङ्कणादिके तद्-उपादेय्ऽनुवृत्तिर् दृष्टा, तथैतत् द्रष्टव्यम् इति चेन् मैवम् । माक्षिकादिभ्यः कृम्य्-आदीनाम् उत्पत्ताव् अस्य नियमस्य व्यभिचारात् । न च स्वर्ण-कङ्कणयोः सर्वथा सारूप्यम् अस्ति अवस्था-भेदात् । तथा च स्वर्ण-चिन्तामण्योर् इव वैरूप्येऽपि कङ्कण-स्वर्णयोर् इव द्रव्यैक्य-सत्त्वान् नासत्-कार्यम् इति ॥7॥
nanūpādānāt vilakṣaṇaṁ ced upādeyaṁ tarhy upādāne brahmaṇi jagad-utpatteḥ prāg asad ity āpadyeta | pūrvam aikyāvadhāraṇād asac cotpadyeta | na caitad iṣṭa te sat-kārya-vādina iti cet, tatrāha
asad iti cen na pratiṣedha-mātratvāt |
naiṣa doṣaḥ | kutaḥ ? pratīti | pūrva-sūtre sārūpya-niyamasya pratiṣedha-mātraṁ vivakṣitam | na tūpādānād upādeyasya dravyāntaratvam api | brahmaiva sva-vilakṣaṇa-viśvākāreṇa pariṇamata ity aṅgīkārāt | ayaṁ bhāvaḥ—yasya sārūpyasyābhāvāt brahmopādānatām ākṣipasi tat kiṁ kṛtsnasya brahma-dharmasyānuvartanam abhipraiṣy uta yasya kasyacid iti | nādyaḥ upādānopādeya-bhāvānupapatteḥ | na hi ghaṭādiṣu mṛt-piṇḍopādeyeṣu piṇḍatvādy-anuvṛttir asti | dvitīye tu nāniṣṭāpattiḥ sattvādi-lakṣaṇasya brahma-dharmasya prapañce'py anuvṛtteḥ |
nanu yena kenacid dharmeṇa sārūpyaṁ na śakyaṁ mantuṁ sarvasya sarva-sārūpyeṇa sarvasmāt sarvotpatti-prasaṅgāt | tasmāt yena dharmeṇopādāna-bhūtaṁ vastu vastv-antarāt vyāvartate, tasya dharmasyopādeye'nuvṛttiḥ sārūpyaṁ, yathā tantv-āditaḥ suvarṇaṁ yena svabhāvena vyāvartate tasya kaṅkaṇādike tad-upādey'nuvṛttir dṛṣṭā, tathaitat draṣṭavyam iti cen maivam | mākṣikādibhyaḥ kṛmy-ādīnām utpattāv asya niyamasya vyabhicārāt | na ca svarṇa-kaṅkaṇayoḥ sarvathā sārūpyam asti avasthā-bhedāt | tathā ca svarṇa-cintāmaṇyor iva vairūpye'pi kaṅkaṇa-svarṇayor iva dravyaikya-sattvān nāsat-kāryam iti ||7||
bf45b36c799d · published Jul 27, 2026, 4:31:31 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Но если изделие иноприродно веществу, тогда мир до рождения оказался бы в Брахмане НЕ-СУЩИМ — ведь прежде удостоверено единство, — и рождалось бы не-сущее; а тебе, стороннику сат-карья-вады, это не мило. Если так, на это говорит:
«Если скажут „не-сущее“ — нет: [то было] лишь отрицание».
Нет этой беды. Почему? В прежней сутре сказано ЛИШЬ отрицание правила о соприродности — но не иносубстанцность изделия веществу: принято, что сам Брахман превращается в образ иноприродного Себе мира. Вот суть: от отсутствия КАКОЙ соприродности ты оспариваешь вещественность Брахмана — разумеешь продолжение всех свойств вещества или хоть какого-то? Не первое: [иначе] отношение вещества и изделия невозможно — в горшке не продолжается «комность» кома глины. При втором же нет нежеланного: свойство Брахмана — бытие и подобное — продолжается и в мироздании. Но [скажут]: нельзя мыслить соприродность по любому свойству — иначе всё рождалось бы из всего; соприродность — это когда в изделии продолжено то свойство, которым вещество ОТЛИЧЕНО от прочих вещей: как природа золота, отличающая его от нитей, видима в браслете. Отнюдь: в рождении червей из мёда это правило сбоит; и у золота с браслетом нет всецелой соприродности — состояния различны. Итак: хоть и разноприродны — как золото и чинтамани, — но едины субстанцией — как браслет и золото; потому следствие — не не-сущее.