महाभारत
Digvijaya-parva (sahadeva-dakṣiṇa-digvijaya) (Sahadeva's Southern Campaign)2.28.1–3
2314 / 15823
महाभारत · 2.28.1–3
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
तथैव सहदेवो ऽपि धर्मराजेन पूजितः ॥
महत्या सेनया सार्धं प्रययौ दक्षिणां दिशम् ॥
स शूरसेनान् कार्त्स्न्येन पूर्वम् एवाजयत् प्रभुः ॥
मत्स्यराजं च कौरव्यो वशे चक्रे बलाद् बली ॥
अधिराजाधिपं चैव दन्तवक्रं महाहवे ॥
जिगाय करदं चैव स्वराज्ये संन्यवेशयत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tathaiva sahadevo 'pi dharmarājena pūjitaḥ ||
mahatyā senayā sārdhaṃ prayayau dakṣiṇāṃ diśam ||
sa śūrasenān kārtsnyena pūrvam evājayat prabhuḥ ||
matsyarājaṃ ca kauravyo vaśe cakre balād balī ||
adhirājādhipaṃ caiva dantavakraṃ mahāhave ||
jigāya karadaṃ caiva svarājye saṃnyaveśayat ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तथैव सहदेवो अपिtathaiva sahadevo apiLikewise Sahadeva, too,
धर्म-राजेन पूजितःdharma-rājena pūjitaḥhonored by Dharmaraja,
महत्या सेनया सार्धंmahatyā senayā sārdhaṃtogether with a great army
प्रययौ दक्षिणां दिशम्prayayau dakṣiṇāṃ diśamset out toward the southern direction;
स शूरसेनान् कार्त्स्न्येनsa śūrasenān kārtsnyenahe the Shurasenas entirely
पूर्वम् एव अजयत् प्रभुःpūrvam eva ajayat prabhuḥfirst conquered, O lord,
मत्स्य-राजं च कौरव्योmatsya-rājaṃ ca kauravyoand the king of the Matsyas, Kauravya
वशे चक्रे बलाद् बलीvaśe cakre balād balīsubdued by force, the mighty one;
अधिराज-अधिपं चैवadhirāja-adhipaṃ caivaand the lord of Adhiraja
दन्तवक्रं महा-आहवेdantavakraṃ mahā-āhaveDantavakra in a great battle
जिगाय करदं चैवjigāya karadaṃ caivadefeated, and having made [him] tributary,
स्वराज्ये संन्यवेशयत्svarājye saṃnyaveśayatestablished him in his own kingdom.
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaoriginal form "vaiśaṃpāyana", added to complete the word-by-word coverage
ऽपि'pioriginal form "'pi", added to complete the word-by-word coverage
धर्मराजेनdharmarājenaoriginal form "dharmarājena", added to complete the word-by-word coverage
एवाजयत्evājayatoriginal form "evājayat", added to complete the word-by-word coverage
मत्स्यराजंmatsyarājaṃoriginal form "matsyarājaṃ", added to complete the word-by-word coverage
अधिराजाधिपंadhirājādhipaṃoriginal form "adhirājādhipaṃ", added to complete the word-by-word coverage
महाहवेmahāhaveoriginal form "mahāhave", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Likewise Sahadeva, honored by Dharmaraja, set out toward the southern direction with a great army. First he conquered the Shurasenas entirely, and mighty Kauravya subdued the king of the Matsyas by force. And he defeated the lord of Adhiraja, Dantavakra, in a great battle, and having made him a tributary, established him in his own kingdom.

संस्करण

87f00135a4b9 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:28:51 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से