महाभारत
Digvijaya-parva (sahadeva-dakṣiṇa-digvijaya) (Sahadeva's Southern Campaign)2.28.26–29
2323 / 15823
महाभारत · 2.28.26–29
देवनागरी

सहदेवस् तु धर्मात्मा सैन्यं दृष्ट्वा भयार्दितम् ॥
परीतम् अग्निना राजन्न् आकम्पत यथा गिरिः ॥
उपस्पृश्य शुचिर् भूत्वा सो ऽब्रवीत् पावकं ततः ॥
त्वदर्थो ऽयं समारम्भः कृष्णवर्त्मन् नमो ऽस्तु ते ॥
मुखं त्वम् असि देवानां यज्ञस् त्वम् असि पावक ॥
पावनात् पावकश् चासि वहनाद् धव्यवाहनः ॥
वेदास् त्वदर्थं जाताश् च जातवेदास् ततो ह्य् असि ॥
यज्ञविघ्नम् इमं कर्तुं नार्हस् त्वं हव्यवाहन ॥

लिप्यंतरण (IAST)

sahadevas tu dharmātmā sainyaṃ dṛṣṭvā bhayārditam ||
parītam agninā rājann ākampata yathā giriḥ ||
upaspṛśya śucir bhūtvā so 'bravīt pāvakaṃ tataḥ ||
tvadartho 'yaṃ samārambhaḥ kṛṣṇavartman namo 'stu te ||
mukhaṃ tvam asi devānāṃ yajñas tvam asi pāvaka ||
pāvanāt pāvakaś cāsi vahanād dhavyavāhanaḥ ||
vedās tvadarthaṃ jātāś ca jātavedās tato hy asi ||
yajñavighnam imaṃ kartuṃ nārhas tvaṃ havyavāhana ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सहदेवस् तु धर्म-आत्माsahadevas tu dharma-ātmāSahadeva, righteous,
सैन्यं दृष्ट्वा भय-अर्दितम्sainyaṃ dṛṣṭvā bhaya-arditamseeing the army tormented by fear,
परीतम् अग्निना राजन्न्parītam agninā rājannengulfed in fire, O king,
आकम्पत यथा गिरिःākampata yathā giriḥremained unshaken, like a mountain;
उपस्पृश्य शुचिर् भूत्वाupaspṛśya śucir bhūtvāhaving performed achamana, becoming pure,
सो अब्रवीत् पावकं ततःso abravīt pāvakaṃ tataḥhe then said to Pavaka:
त्वद्-अर्थो अयं समारम्भःtvad-artho ayaṃ samārambhaḥ“for your sake is this undertaking,
कृष्ण-वर्त्मन् नमो अस्तु तेkṛṣṇa-vartman namo astu teO Krishnavartman; homage be to you!
मुखं त्वम् असि देवानांmukhaṃ tvam asi devānāṃyou are the mouth of the gods,
यज्ञस् त्वम् असि पावकyajñas tvam asi pāvakayou are the sacrifice, O Pavaka;
पावनात् पावकश् च असिpāvanāt pāvakaś ca asifrom purifying you are Pavaka,
वहनाद् धव्यवाहनःvahanād dhavyavāhanaḥfrom bearing [oblations] Havyavahana;
वेदास् त्वद्-अर्थं जाताश् चvedās tvad-arthaṃ jātāś cathe Vedas were born for your sake,
जातवेदास् ततो ह्य् असिjātavedās tato hy asitherefore you are Jataveda;
यज्ञ-विघ्नम् इमं कर्तुंyajña-vighnam imaṃ kartuṃto create this obstruction to the sacrifice
न अर्हस् त्वं हव्यवाहनna arhas tvaṃ havyavāhanais not fitting for you, O Havyavahana”.
धर्मात्माdharmātmāoriginal form "dharmātmā", added to complete the word-by-word coverage
भयार्दितम्bhayārditamoriginal form "bhayārditam", added to complete the word-by-word coverage
ऽब्रवीत्'bravītoriginal form "'bravīt", added to complete the word-by-word coverage
त्वदर्थोtvadarthooriginal form "tvadartho", added to complete the word-by-word coverage
ऽयं'yaṃoriginal form "'yaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कृष्णवर्त्मन्kṛṣṇavartmanoriginal form "kṛṣṇavartman", added to complete the word-by-word coverage
ऽस्तु'stuoriginal form "'stu", added to complete the word-by-word coverage
चासिcāsioriginal form "cāsi", added to complete the word-by-word coverage
त्वदर्थंtvadarthaṃoriginal form "tvadarthaṃ", added to complete the word-by-word coverage
यज्ञविघ्नम्yajñavighnamoriginal form "yajñavighnam", added to complete the word-by-word coverage
नार्हस्nārhasoriginal form "nārhas", added to complete the word-by-word coverage
अनुवाद

Sahadeva, righteous, seeing the army tormented by fear and engulfed in fire, remained unshaken, like a mountain. Having performed achamana and become pure, he said to Pavaka: “For your sake is this undertaking, O Krishnavartman; homage be to you! You are the mouth of the gods, you are the very sacrifice, O Pavaka; from purifying you are called Pavaka, from bearing sacrifices, Havyavahana. The Vedas were born for your sake, therefore you are Jataveda; it is not fitting for you, O Havyavahana, to create this obstruction to the sacrifice”.

संस्करण

c10601dc140a · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 3:28:51 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से