महाभारत
On Giving Instruction; the Śūdra-Ascetic and the Ṛṣi13.10.10-14
11788 / 15823
महाभारत · 13.10.10-14
देवनागरी

तत्र कश् चित् समुत्साहं कृत्वा शूद्रो दयान्वितः ॥
आगतो ह्य् आश्रमपदं पूजितश् च तपस्विभिः ॥
तांस् तु दृष्ट्वा मुनिगणान् देवकल्पान् महौजसः ॥
वहतो विविधा दीक्षाः संप्रहृष्यत भारत ॥
अथास्य बुद्धिर् अभवत् तपस्ये भरतर्षभ ॥
ततो ऽब्रवीत् कुलपतिं पादौ संगृह्य भारत ॥
भवत्प्रसादाद् इच्छामि धर्मं चर्तुं द्विजर्षभ ॥
तन् मां त्वं भगवन् वक्तुं प्रव्राजयितुम् अर्हसि ॥
वर्णावरो ऽहं भगवञ् शूद्रो जात्यास्मि सत्तम ॥
शुश्रूषां कर्तुम् इच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tatra kaś cit samutsāhaṃ kṛtvā śūdro dayānvitaḥ ||
āgato hy āśramapadaṃ pūjitaś ca tapasvibhiḥ ||
tāṃs tu dṛṣṭvā munigaṇān devakalpān mahaujasaḥ ||
vahato vividhā dīkṣāḥ saṃprahṛṣyata bhārata ||
athāsya buddhir abhavat tapasye bharatarṣabha ||
tato 'bravīt kulapatiṃ pādau saṃgṛhya bhārata ||
bhavatprasādād icchāmi dharmaṃ cartuṃ dvijarṣabha ||
tan māṃ tvaṃ bhagavan vaktuṃ pravrājayitum arhasi ||
varṇāvaro 'haṃ bhagavañ śūdro jātyāsmi sattama ||
śuśrūṣāṃ kartum icchāmi prapannāya prasīda me ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तत्र कः चित् समुत्साहंtatra kaḥ cit samutsāhaṃтам некий, рвение
कृत्वा शूद्रः दयान्वितःkṛtvā śūdraḥ dayānvitaḥпроявив, шудра, состраданием наделённый
आगतः हि आश्रमपदंāgataḥ hi āśramapadaṃпришёл в обитель
पूजितः च तपस्विभिःpūjitaḥ ca tapasvibhiḥи почтён подвижниками
तान् तु दृष्ट्वा मुनिगणान्tān tu dṛṣṭvā munigaṇānих же увидев, сонмы мудрецов
देवकल्पान् महौजसःdevakalpān mahaujasaḥбогоподобных, многомощных
वहतः विविधा दीक्षाःvahataḥ vividhā dīkṣāḥнесущих разные обеты
संप्रहृष्यत भारतsaṃprahṛṣyata bhārataвозрадовался, о Бхарата
अथ अस्य बुद्धिः अभवत्atha asya buddhiḥ abhavatтогда у него мысль возникла
तपस्ये भरतर्षभtapasye bharatarṣabhaо подвижничестве, о бык Бхаратов
ततः अब्रवीत् कुलपतिंtataḥ abravīt kulapatiṃтогда сказал главе общины
पादौ संगृह्य भारतpādau saṃgṛhya bhārataстопы обняв, о Бхарата
भवत्प्रसादात् इच्छामिbhavatprasādāt icchāmiтвоею милостью желаю
धर्मं चर्तुं द्विजर्षभdharmaṃ cartuṃ dvijarṣabhaдхарму соблюдать, о бык среди дваждырождённых
तत् मां त्वं भगवन् वक्तुंtat māṃ tvaṃ bhagavan vaktuṃто меня ты, господин, наставить
प्रव्राजयितुम् अर्हसिpravrājayitum arhasiпосвятить в отшельники изволь
वर्णावरः अहं भगवन्varṇāvaraḥ ahaṃ bhagavanнизший варною я, господин
शूद्रः जात्या अस्मि सत्तमśūdraḥ jātyā asmi sattamaшудра рождением я, о благой
शुश्रूषां कर्तुम् इच्छामिśuśrūṣāṃ kartum icchāmiслужение совершать желаю
प्रपन्नाय प्रसीद मेprapannāya prasīda meко мне, прибегшему, будь милостив
अनुवाद

«Там некий шудра, состраданием наделённый, проявив рвение, пришёл в обитель и был почтён подвижниками. Их же увидев — сонмы мудрецов, богоподобных, многомощных, несущих разные обеты, — возрадовался он, о Бхарата. Тогда у него возникла мысль о подвижничестве, о бык Бхаратов; и сказал он главе общины, стопы его обняв: „Твоею милостью желаю я соблюдать дхарму, о бык среди дваждырождённых; то меня ты, господин, наставить и посвятить в отшельники изволь. Низший варною я, господин, шудра рождением, о благой; служение совершать желаю — ко мне, прибегшему, будь милостив“».

संस्करण

e5fd976650fd · प्रकाशित 20 जून 2026, 7:45:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से