338 / 1701
Linuxपन्ने पलटें
नारद पुराण · 33.73-81

Sanaka

देवनागरी

यमाश्च नियमाश्चैव आसनानि च सत्तम ॥ प्राणायामः प्रत्याहारो धारणा ध्यानमेव च
समाधिश्च मुनिश्रेष्ट योगाङ्गानि यथाक्रमम् ॥ एषां संक्षेपतो वक्ष्ये लक्षणानि मुनीश्वर
अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ ॥ अक्रोधस्चानसूया च प्रोक्ताः संक्षेपतो यमाः
सर्वेषामेव भूतानामक्लेशजननं हि यत् ॥ अहिंसा कथिता सद्भिर्योगसिद्धिप्रदायिनी
यथार्थकथनं यञ्च धर्माधर्मविवेकतः ॥ सत्यं प्राहुर्मुनिश्रेष्ट अस्तेयं श्रृणु साम्प्रतम्
चौर्येण वा बलेनापि परस्वहरणं हि यत् ॥ स्तेयमित्युच्यते सद्भिरस्तेयं तद्विपर्ययम्
सर्वत्र मैथुनत्यागो ब्रह्मचर्यं प्रकीर्त्तितम् ॥ ब्रह्मचर्यपरित्यागाज्ज्ञानवानपि पातकी
सर्वसंगपरित्यागी मैथुनेयस्तु वर्त्तते ॥ स चंडालसमो ज्ञेयः सर्ववर्णबहिष्कृतः
यस्तु योगरतो विप्र विषयेषु स्पृहान्वितः ॥ तत्संभाषणमात्रेण ब्रह्महत्या भवेन्नृणाम्

लिप्यंतरण (IAST)

yamāśca niyamāścaiva āsanāni ca sattama || prāṇāyāmaḥ pratyāhāro dhāraṇā dhyānameva ca
samādhiśca muniśreṣṭa yogāṅgāni yathākramam || eṣāṃ saṃkṣepato vakṣye lakṣaṇāni munīśvara
ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahau || akrodhascānasūyā ca proktāḥ saṃkṣepato yamāḥ
sarveṣāmeva bhūtānāmakleśajananaṃ hi yat || ahiṃsā kathitā sadbhiryogasiddhipradāyinī
yathārthakathanaṃ yañca dharmādharmavivekataḥ || satyaṃ prāhurmuniśreṣṭa asteyaṃ śrṛṇu sāmpratam
cauryeṇa vā balenāpi parasvaharaṇaṃ hi yat || steyamityucyate sadbhirasteyaṃ tadviparyayam
sarvatra maithunatyāgo brahmacaryaṃ prakīrttitam || brahmacaryaparityāgājjñānavānapi pātakī
sarvasaṃgaparityāgī maithuneyastu varttate || sa caṃḍālasamo jñeyaḥ sarvavarṇabahiṣkṛtaḥ
yastu yogarato vipra viṣayeṣu spṛhānvitaḥ || tatsaṃbhāṣaṇamātreṇa brahmahatyā bhavennṛṇām

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यमाश्चyamāścaи ямы
नियमाश्चैवniyamāścaivaи ниямы
आसनानिāsanāniасаны
caи
सत्तमsattamaо лучший
प्राणायामःprāṇāyāmaḥпранаяма
प्रत्याहारोpratyāhāroпратьяхара
धारणाdhāraṇāдхарана
ध्यानमेवdhyānamevaсозерцание именно
caи
समाधिश्चsamādhiścaи самадхи
मुनिश्रेष्टmuniśreṣṭaо лучший из муни
योगाङ्गानिyogāṅgāniчлены йоги
यथाक्रमम्yathākramamпо порядку
एषांeṣāṃих
संक्षेपतोsaṃkṣepatoвкратце
वक्ष्येvakṣyeизреку
लक्षणानिlakṣaṇāniпризнаки
मुनीश्वरmunīśvaraо владыка муни
अहिंसाahiṃsāневреждение
सत्यमस्तेयंsatyamasteyaṃправда, неворовство
ब्रह्मचर्यापरिग्रहौbrahmacaryāparigrahauцеломудрие и нестяжание
अक्रोधस्चानसूयाakrodhascānasūyāбезгневие и независтливость
caи
प्रोक्ताःproktāḥназваны
संक्षेपतोsaṃkṣepatoвкратце
यमाःyamāḥямы
सर्वेषामेवsarveṣāmevaвсем именно
भूतानामक्लेशजननंbhūtānāmakleśajananaṃсуществам не причинение мучения
हिhiведь
यत्yatкоторое
अहिंसाahiṃsāневреждением
कथिताkathitāназвано
सद्भिर्योगसिद्धिप्रदायिनीsadbhiryogasiddhipradāyinīблагими, успех йоги дающим
यथार्थकथनंyathārthakathanaṃпо существу говорение
यञ्चyañcaи которое
धर्माधर्मविवेकतःdharmādharmavivekataḥпо различению дхармы и адхармы
सत्यंsatyaṃправдою
प्राहुर्मुनिश्रेष्टprāhurmuniśreṣṭaназывают, о лучший из муни
अस्तेयंasteyaṃневоровство
श्रृणुśrṛṇuслушай
साम्प्रतम्sāmpratamныне
चौर्येणcauryeṇaворовством
वाили
बलेनापिbalenāpiили силою
परस्वहरणंparasvaharaṇaṃчужого добра похищение
हिhiведь
यत्yatкоторое
स्तेयमित्युच्यतेsteyamityucyate«воровством» — так называется
सद्भिरस्तेयंsadbhirasteyaṃблагими; неворовство
तद्विपर्ययम्tadviparyayamтому противное
सर्वत्रsarvatraвсюду
मैथुनत्यागोmaithunatyāgoсоития оставление
ब्रह्मचर्यंbrahmacaryaṃцеломудрием
प्रकीर्त्तितम्prakīrttitamвозвещено
ब्रह्मचर्यपरित्यागाज्ज्ञानवानपिbrahmacaryaparityāgājjñānavānapiот оставления целомудрия и знающий
पातकीpātakīгрешник
सर्वसंगपरित्यागीsarvasaṃgaparityāgīвсякую привязанность оставивший
मैथुनेयस्तुmaithuneyastuкто же в соитии
वर्त्ततेvarttateпребывает
saтот
चंडालसमोcaṃḍālasamoчандале равным
ज्ञेयःjñeyaḥдолжен быть знаем
सर्ववर्णबहिष्कृतःsarvavarṇabahiṣkṛtaḥиз всех сословий извергнутым
यस्तुyastuкто же
योगरतोyogaratoйоге привержен
विप्रvipraо брахман
विषयेषुviṣayeṣuк предметам чувств
स्पृहान्वितःspṛhānvitaḥвлечением наделён
तत्संभाषणमात्रेणtatsaṃbhāṣaṇamātreṇaодною беседою с ним
ब्रह्महत्याbrahmahatyāубийство брахмана
भवेन्नृणाम्bhavennṛṇāmда будет у людей
अनुवाद

«Ямы и ниямы, асаны, о лучший, пранаяма, пратьяхара, дхарана, созерцание и самадхи, о лучший из муни, — члены йоги по порядку; их признаки изреку вкратце, о владыка муни. Невреждение, правда, неворовство, целомудрие и нестяжание, безгневие и независтливость — вкратце названы ямы. Которое есть непричинение мучения всем существам — то названо благими невреждением, дающим успех йоги. И которое говорение по существу, по различению дхармы и адхармы, — то называют правдою, о лучший из муни; неворовство слушай ныне. Которое похищение чужого добра — воровством или силою — то называется благими воровством; неворовство ему противно. Оставление соития всюду возвещено целомудрием; от оставления целомудрия и знающий — грешник. Кто же, оставив всякую привязанность, пребывает в соитии, — тот должен быть знаем извергнутым из всех сословий. Кто же привержен йоге, о брахман, но наделён влечением к предметам чувств, — одною беседою с ним да будет у людей убийство брахмана».

संस्करण

20f3e8fc429e · प्रकाशित 5 सित॰ 2026, 12:33:26 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से