शब्दादिभ्यो ऽन्तःप्रतिष्ठानाच् च नेति चेन् न तथा दृष्ट्य्-उपदेशासम्भवात् पुरुष-विधम् अपि चैनम् अधीयते
śabdādibhyo 'ntaḥpratiṣṭhānāc ca neti cen na tathā dṛṣṭy-upadeśāsambhavāt puruṣa-vidham api cainam adhīyate
Если скажут: [это желудочный огонь] — по слову «агни» и утверждению внутри, — нет: так наставлено ви́дение [Вишну]; «небо-голова» иначе невозможна; и читают его человекообразным.
अथ जाठरं निरस्यति—
शब्दादिभ्योऽन्तःप्रतिष्ठानाच् च नेति चेन् न,
तथादृष्ट्य्-उपदेशासम्भवात्,
पुरुष-विधम् अपि चैनम् अधीयते ॥
ननु वैश्वानरो न विष्णुर् अयम् अग्निर् वैश्वानर इति वैश्वानर-शब्दैकार्थाग्नि-शब्दात् हृदयं गार्हपत्य इत्य् आदिना हृदयादि-स्थस्य तस्य अग्नि-त्रेता-प्रकल्पनात् प्राणा इत्य् आधारत्वोक्तेः पुरुषेऽन्तः-प्रतिष्ठितं वेद [श.ब्रा. 10.6.1.11] इत्य् अन्तः-प्रतिष्ठानाच् च, किन्तु जाठराग्निर् एवायम् इति चेत्, न । कुतः ? तथेति । तथा जाठर-रूपत्वेन दृष्टेर् विष्णूपासनस्योक्तेः । तन्-मात्र-परिग्रहे द्यू-मूर्धत्वादेर् असम्भवात् ।
किं च, सो यो ह्य् एतम् एवाग्निं वैश्वानरं पुरुष-विधं पुरुषेऽन्तः-प्रतिष्ठितं वेद [श.ब्रा. 10.6.1.11] इति पुरुष-विधम् अप्य् एनम् अधीयते वाजसनेयिनः । जाठरे गृहीते तस्य पुरुषेऽन्तः-प्रतिष्ठानं स्यात्, न तु पुरुष-विधत्वं च । विष्णोस् तूभयं सम्भवेत् ॥27॥
atha jāṭharaṁ nirasyati—
śabdādibhyo'ntaḥpratiṣṭhānāc ca neti cen na,
tathādṛṣṭy-upadeśāsambhavāt,
puruṣa-vidham api cainam adhīyate ||
nanu vaiśvānaro na viṣṇur ayam agnir vaiśvānara iti vaiśvānara-śabdaikārthāgni-śabdāt hṛdayaṁ gārhapatya ity ādinā hṛdayādi-sthasya tasya agni-tretā-prakalpanāt prāṇā ity ādhāratvokteḥ puruṣe'ntaḥ-pratiṣṭhitaṁ veda [śa.brā. 10.6.1.11] ity antaḥ-pratiṣṭhānāc ca, kintu jāṭharāgnir evāyam iti cet, na | kutaḥ ? tatheti | tathā jāṭhara-rūpatvena dṛṣṭer viṣṇūpāsanasyokteḥ | tan-mātra-parigrahe dyū-mūrdhatvāder asambhavāt |
kiṁ ca, so yo hy etam evāgniṁ vaiśvānaraṁ puruṣa-vidhaṁ puruṣe'ntaḥ-pratiṣṭhitaṁ veda [śa.brā. 10.6.1.11] iti puruṣa-vidham apy enam adhīyate vājasaneyinaḥ | jāṭhare gṛhīte tasya puruṣe'ntaḥ-pratiṣṭhānaṁ syāt, na tu puruṣa-vidhatvaṁ ca | viṣṇos tūbhayaṁ sambhavet ||27||
8e80b4549dd3 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:03:47 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Теперь отвергает [огонь] пищеварения. Но [скажут]: Вайшванара — не Вишну: [по речению] «этот огонь — вайшванара» — из-за слова «агни», однопредметного слову «вайшванара»; из устроения в нём, стоящем в сердце и прочем, трёх огней («сердце — гархапатья…»); из речения [его] опорой пран; и «знает [его] утверждённым внутри человека» [Шатапатха 10.6.1.11] — из утверждения внутри: это именно желудочный огонь. — Нет. Почему? «Так»: так — в образе [огня] пищеварения — речено ви́дение, почитание Вишну; при взятии же его одного невозможны «небо-голова» и прочее. К тому же ваджасанеины читают его и человекообразным: «кто этого огня Вайшванару знает человекообразным, утверждённым внутри человека»: у желудочного было бы утверждение внутри человека, но не человекообразность; у Вишну же возможно и то и другое.