272 / 558
गोविन्दभाष्य · 2.4.4
देवनागरी

तत्-पूर्वकत्वाद् वाचः

लिप्यंतरण (IAST)

tat-pūrvakatvād vācaḥ

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तत्-पूर्वकत्वात्tat-pūrvakatvātибо ей предшествует то; tad + pūrvaka «предваряющий» + -tva, отложительный падеж; огонь и стихии — прежде речи
वाचःvācaḥречи; vāc, родительный падеж; даже речь — из сотворённого
अनुवाद

[И «прана» там — Брахман:] ведь [всякая] речь-имя — ПОСЛЕ того [творения; а то было до имён].

Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
देवनागरी

प्राण-शब्दस्य ब्रह्म-परत्वे युक्तिम् आह—

तत् पूर्वकत्वाद् वाचः ॥

वाचः सूक्ष्म-शक्ति-ब्रह्मान्य-विषयस्य नाम्नः प्रधान-महद्-आदि-सृष्टि-पूर्वकत्वात् तदा नाम-रूपाणाम् अभावेन तद्-उपकरणानाम् इन्द्रियाणाम् अप्य् अभावात् प्राण-शब्दस् तत्र ब्रह्माभिधायीत्य् अर्थः । तद् धेदं तर्हि [बृ.आ.उ. 1.4.7] इति श्रुतिः सृष्टेः पूर्वं नाम-रूपिणाम् अभावम् आह । तस्माद् इन्द्रियाणि खादिवद् उत्पन्नानीति ॥4॥

लिप्यंतरण (IAST)

prāṇa-śabdasya brahma-paratve yuktim āha—

tat pūrvakatvād vācaḥ ||

vācaḥ sūkṣma-śakti-brahmānya-viṣayasya nāmnaḥ pradhāna-mahad-ādi-sṛṣṭi-pūrvakatvāt tadā nāma-rūpāṇām abhāvena tad-upakaraṇānām indriyāṇām apy abhāvāt prāṇa-śabdas tatra brahmābhidhāyīty arthaḥ | tad dhedaṁ tarhi [bṛ.ā.u. 1.4.7] iti śrutiḥ sṛṣṭeḥ pūrvaṁ nāma-rūpiṇām abhāvam āha | tasmād indriyāṇi khādivad utpannānīti ||4||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
प्राण-शब्दस्य ब्रह्म-परत्वे युक्तिम् आहprāṇa-śabdasya brahma-paratve yuktim āhaдовод обращённости слова «прана» к Брахману говорит; yukti
तत्-पूर्वकत्वात् वाचःtat-pūrvakatvāt vācaḥ«по предшествии тому — у речи»; сутра (у Мадхвы — 2.4.5)
वाचःvācaḥу речи —; vāc
सूक्ष्म-शक्ति-ब्रह्म-अन्य-विषयस्य नाम्नःsūkṣma-śakti-brahma-anya-viṣayasya nāmnaḥимени, чей предмет — иное от Брахмана с тонкой шакти; nāman
प्रधान-महत्-आदि-सृष्टि-पूर्वकत्वात्pradhāna-mahat-ādi-sṛṣṭi-pūrvakatvātпредшествие — творение прадханы, махата; pūrvaka!
तदाtadāтогда же [до творения]; tadā
नाम-रूपाणाम् अभावेनnāma-rūpāṇām abhāvenaза отсутствием имён и форм; abhāva (OCR исправлен)
तत्-उपकरणानाम् इन्द्रियाणाम् अपि अभावात्tat-upakaraṇānām indriyāṇām api abhāvātне было и индрий — их орудий; upakaraṇa
प्राण-शब्दः तत्र ब्रह्म-अभिधायी इति अर्थःprāṇa-śabdaḥ tatra brahma-abhidhāyī iti arthaḥслово «прана» там именует Брахмана; abhidhāyin!
तत् ह इदम् तर्हि इति श्रुतिःtat ha idam tarhi iti śrutiḥшрути «тогда это [было неразвёрнутым]…»; Брихадараньяка 1.4.7
सृष्टेः पूर्वम् नाम-रूपिणाम् अभावम् आहsṛṣṭeḥ pūrvam nāma-rūpiṇām abhāvam āhaречет: до творения не было имеющих имя и форму; nāma-rūpin
तस्मात् इन्द्रियाणि ख-आदिवत् उत्पन्नानि इतिtasmāt indriyāṇi kha-ādivat utpannāni itiпотому индрии рождены — как пространство; utpanna
भाष्य का अनुवाद

Довод обращённости слова «прана» [в Шатапатхе] к Брахману:

«По предшествии тому — у речи».

У речи — имени, чей предмет иное от Брахмана с тонкой шакти, — предшественник: творение прадханы и махата; тогда же, [до творения,] за отсутствием имён и форм не было и индрий — их орудий: слово «прана» там именует Брахмана. Шрути «тогда это [было неразвёрнутым]» речет: до творения не было имеющих имя и форму. Потому индрии рождены — как пространство.

संस्करण

f333689a6f43 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:55:20 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से