गोविन्दभाष्य · 2.4.7
॥
देवनागरी
अणवश् च
लिप्यंतरण (IAST)
aṇavaś ca
शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अणवःaṇavaḥмельчайшие; aṇu, мн. ч.; праны тонки
चcaи; соединительная частица; свойство
अनुवाद
И [все одиннадцать] — ану, точечны: [дальнее слышится] простиранием качества.
Govinda-bhāṣya of Baladeva Vidyābhūṣaṇa
॥
देवनागरी
प्राणानां परिमाणं चिन्तयति । प्राणा व्यापिनोऽणव वेति संशये दूर-श्रवण-दर्शनाद् एवानुभवाद् व्यापिन एवेति प्राप्ते—
अणवश् च ॥
चो निश्चये । अणव एवैकादश प्राणाः । दूर-श्रवणादिकं तु गुण-प्रसारात् सिद्धम् । जीवस्येव शिरोऽङ्घ्रि-व्यापित्वम् । एतेन प्राण-व्याप्ति-वादिनः साङ्ख्या निरस्ताः ॥7॥
लिप्यंतरण (IAST)
prāṇānāṁ parimāṇaṁ cintayati | prāṇā vyāpino'ṇava veti saṁśaye dūra-śravaṇa-darśanād evānubhavād vyāpina eveti prāpte—
aṇavaś ca ||
co niścaye | aṇava evaikādaśa prāṇāḥ | dūra-śravaṇādikaṁ tu guṇa-prasārāt siddham | jīvasyeva śiro'ṅghri-vyāpitvam | etena prāṇa-vyāpti-vādinaḥ sāṅkhyā nirastāḥ ||7||
शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
प्राणानाम् परिमाणम् चिन्तयतिprāṇānām parimāṇam cintayatiобдумывает размер пран; parimāṇa
प्राणाः व्यापिनः अणवः वा इति संशयेprāṇāḥ vyāpinaḥ aṇavaḥ vā iti saṁśayeпраны вездесущи или точечны? — при сомнении; saṁśaya
दूर-श्रवण-दर्शनात् एव अनुभवात्dūra-śravaṇa-darśanāt eva anubhavātпо самому опыту слышания и виденья дальнего; dūra!
व्यापिनः एव इति प्राप्तेvyāpinaḥ eva iti prāpteвездесущи; при полученном; prāpta
अणवः चaṇavaḥ ca«и ану [они]»; сутра (у Мадхвы — 2.4.8)
च निश्चयेca niścaye«и» — в решимость; niścaya
अणवः एव एकादश प्राणाःaṇavaḥ eva ekādaśa prāṇāḥодиннадцать пран именно точечны; aṇu!
दूर-श्रवण-आदिकम् तुdūra-śravaṇa-ādikam tuслышание же дальнего; dūra-śravaṇa
गुण-प्रसारात् सिद्धम्guṇa-prasārāt siddhamсбывается ПРОСТИРАНИЕМ КАЧЕСТВА; guṇa-prasāra!!
जीवस्य इव शिरः-अङ्घ्रि-व्यापित्वम्jīvasya iva śiraḥ-aṅghri-vyāpitvamкак у дживы — объятие головы и стоп; vyāpitva
एतेन प्राण-व्याप्ति-वादिनः साङ्ख्याः निरस्ताःetena prāṇa-vyāpti-vādinaḥ sāṅkhyāḥ nirastāḥэтим отметены санкхьяики — учители вездесущих пран; nirasta
भाष्य का अनुवाद
संस्करण
7f0150785d16 · प्रकाशित 27 जुल॰ 2026, 4:55:20 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Обдумывает размер пран: вездесущи (мы же слышим и видим дальнее!) или точечны?
«И ану [они]».
Одиннадцать пран именно точечны; слышание дальнего сбывается ПРОСТИРАНИЕМ КАЧЕСТВА — как у дживы объятие головы и стоп. Этим отметены санкхьяики — учители вездесущих индрий.