विष्णुपुराण
The Churning of the Ocean1.9.7-11
149 / 1027
विष्णुपुराण · 1.9.7-11
देवनागरी

स ददर्श समायान्तम् उन्मत्तैरावतस्थितम् त्रैलोक्याधिपतिं देवं सह देवैः शचीपतिम् ।
ताम् आत्मनः स शिरसः स्रजम् उन्मत्तषट्पदाम् आदायामरराजाय चिक्षेपोन्मत्तवन् मुनिः ।
गृहीत्वामरराजेन स्रग् ऐरावतमूर्धनि न्यस्ता रराज कैलासशिखरे जाह्नवी यथा ।
मदान्धकारिताक्षो ऽसौ गन्धाकृष्टेन वारणः करेणाघ्राय चिक्षेप तां स्रजं धरणीतले ।
ततश् चुक्रोध भगवान् दुर्वासा मुनिसत्तमः मैत्रेय देवराजानं क्रुद्धश् चैतद् उवाच ह ।

लिप्यंतरण (IAST)

sa dadarśa samāyāntam unmattairāvatasthitam trailokyādhipatiṃ devaṃ saha devaiḥ śacīpatim /
tām ātmanaḥ sa śirasaḥ srajam unmattaṣaṭpadām ādāyāmararājāya cikṣeponmattavan muniḥ /
gṛhītvāmararājena srag airāvatamūrdhani nyastā rarāja kailāsaśikhare jāhnavī yathā /
madāndhakāritākṣo 'sau gandhākṛṣṭena vāraṇaḥ kareṇāghrāya cikṣepa tāṃ srajaṃ dharaṇītale /
tataś cukrodha bhagavān durvāsā munisattamaḥ maitreya devarājānaṃ kruddhaś caitad uvāca ha /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सःsaḥон
ददर्शdadarśaувидел
समायान्तम्samāyāntamприближающегося
उन्मत्त-ऐरावत-स्थितम्unmatta-airāvata-sthitamсидящего на разъярённом Айравате
त्रैलोक्य-अधिपतिम्trailokya-adhipatimвладыку трёх миров
देवम्devamбога
सहsahaвместе с
देवैःdevaiḥбогами
शची-पतिम्śacī-patimсупруга Шачи
ताम्tāmтот
आत्मनःātmanaḥсо своей
सःsaḥон
शिरसःśirasaḥголовы
स्रजम्srajamвенок
उन्मत्त-षट्पदाम्unmatta-ṣaṭpadāmс опьянёнными пчёлами
आदायādāyaвзяв
अमर-राजायamara-rājāyaцарю бессмертных
चिक्षेपcikṣepaбросил; метнул
उन्मत्त-वत्unmatta-vatкак безумный
मुनिःmuniḥмудрец
गृहीत्वाgṛhītvāприняв; взяв
अमर-राजेनamara-rājenaцарём бессмертных
स्रक्srakвенок
ऐरावत-मूर्धनिairāvata-mūrdhaniна голову Айраваты
न्यस्ताnyastāположен; возложен
रराजrarājaзаблистал; воссиял
कैलास-शिखरेkailāsa-śikhareна вершине Кайласы
जाह्नवीjāhnavīДжахнави; Ганга
यथाyathāкак; словно
मद-अन्धकारित-अक्षःmada-andhakārita-akṣaḥчьи глаза застила течка
असौasauон; тот
गन्ध-आकृष्टेनgandha-ākṛṣṭenaпривлечённый запахом
वारणःvāraṇaḥслон
करेणkareṇaхоботом
आघ्रायāghrāyaобнюхав
चिक्षेपcikṣepaбросил; швырнул
ताम्tāmтот
स्रजम्srajamвенок
धरणी-तलेdharaṇī-taleна землю
ततःtataḥтогда; затем
चुक्रोधcukrodhaразгневался
भगवान्bhagavānвладыка
दुर्वासाःdurvāsāḥДурвасас
मुनि-सत्तमःmuni-sattamaḥлучший из мудрецов
मैत्रेयmaitreyaо Майтрея
देव-राजानम्deva-rājānamна царя богов
क्रुद्धःkruddhaḥразгневанный
caи
एतत्etatэто
उवाचuvācaсказал; молвил
haже
अनुवाद

И увидел он приближающегося владыку трёх миров, супруга Шачи, восседающего на разъярённом Айравате вместе с богами. Взяв со своей головы венок, над которым вились опьянённые пчёлы, мудрец, как безумный, метнул его царю бессмертных. Царь бессмертных принял венок и возложил его на голову Айраваты, и заблистал он, словно Джахнави на вершине Кайласы. Но слон, чьи глаза застила течка, привлечённый запахом, обнюхал венок хоботом и швырнул его наземь. Тогда разгневался владыка Дурвасас, лучший из мудрецов, и в гневе сказал царю богов такое слово, о Майтрея.

संस्करण

fac64f05d5c3 · प्रकाशित 21 अग॰ 2026, 10:54:15 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से