विष्णुपुराण
The Churning of the Ocean1.9.25-29
153 / 1027
विष्णुपुराण · 1.9.25-29
देवनागरी

इत्य् उक्त्वा प्रययौ विप्रो देवराजो ऽपि तं पुनः आरुह्यैरावतं ब्रह्मन् प्रययाव् अमरावतीम् ।
ततःप्रभृति निःश्रीकं सशक्रं भुवनत्रयम् मैत्रेयासीद् अपध्वस्तं संक्षीणौषधिवीरुधम् ।
न यज्ञाः संप्रवर्तन्ते न तपस्यन्ति तापसाः न च दानादिधर्मेषु मनश् चक्रे तदा जनः ।
निःसत्त्वाः सकला लोका लोभाद्युपहतेन्द्रियाः स्वल्पे ऽपि हि बभूवुस् ते साभिलाषा द्विजोत्तम ।
यतः सत्त्वं ततो लक्ष्मीः सत्त्वं भूत्यनुसारि च निःश्रीकाणां कुतः सत्त्वं विना तेन गुणाः कुतः ।

लिप्यंतरण (IAST)

ity uktvā prayayau vipro devarājo 'pi taṃ punaḥ āruhyairāvataṃ brahman prayayāv amarāvatīm /
tataḥprabhṛti niḥśrīkaṃ saśakraṃ bhuvanatrayam maitreyāsīd apadhvastaṃ saṃkṣīṇauṣadhivīrudham /
na yajñāḥ saṃpravartante na tapasyanti tāpasāḥ na ca dānādidharmeṣu manaś cakre tadā janaḥ /
niḥsattvāḥ sakalā lokā lobhādyupahatendriyāḥ svalpe 'pi hi babhūvus te sābhilāṣā dvijottama /
yataḥ sattvaṃ tato lakṣmīḥ sattvaṃ bhūtyanusāri ca niḥśrīkāṇāṃ kutaḥ sattvaṃ vinā tena guṇāḥ kutaḥ /

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इतिitiтак; это
उक्त्वाuktvāсказав
प्रययौprayayauушёл; удалился
विप्रःvipraḥбрахман
देव-राजःdeva-rājaḥцарь богов
अपिapiи; также
तम्tamего; того
पुनःpunaḥвновь; снова
आरुह्यāruhyaвзойдя; сев
ऐरावतम्airāvatamна Айравату
ब्रह्मन्brahmanо брахман
प्रययौprayayauотправился
अमरावतीम्amarāvatīmв Амаравати
ततः-प्रभृतिtataḥ-prabhṛtiс той поры; с того времени
निःश्रीकम्niḥśrīkamлишённым удачи
स-शक्रम्sa-śakramвместе с Шакрой
भुवन-त्रयम्bhuvana-trayamтроемирие
मैत्रेयmaitreyaо Майтрея
आसीत्āsītстало
अपध्वस्तम्apadhvastamповерженным; разорённым
संक्षीण-ओषधि-वीरुधम्saṃkṣīṇa-oṣadhi-vīrudhamс оскудевшими злаками и травами
naне
यज्ञाःyajñāḥжертвы
संप्रवर्तन्तेsaṃpravartanteсовершаются; идут
naне
तपस्यन्तिtapasyantiподвизаются; творят подвиг
तापसाःtāpasāḥподвижники
naне
caи
दान-आदि-धर्मेषुdāna-ādi-dharmeṣuк делам даяния и прочим
मनःmanaḥума; помышления
चक्रेcakreобращал; прилагал
तदाtadāтогда
जनःjanaḥлюд; народ
निःसत्त्वाःniḥsattvāḥобессиленные; лишённые крепости
सकलाःsakalāḥвсе
लोकाःlokāḥмиры
लोभ-आदि-उपहत-इन्द्रियाःlobha-ādi-upahata-indriyāḥс чувствами, побитыми жадностью и прочим
सु-अल्पेsu-alpeк малейшему; к самому ничтожному
अपिapiдаже
हिhiведь
बभूवुःbabhūvuḥстали
तेteони
स-अभिलाषाःsa-abhilāṣāḥполны вожделения
द्विज-उत्तमdvija-uttamaо лучший из дваждырождённых
यतःyataḥгде; откуда
सत्त्वम्sattvamкрепость; ясность
ततःtataḥтам; оттуда
लक्ष्मीःlakṣmīḥЛакшми
सत्त्वम्sattvamкрепость
भूति-अनुसारिbhūti-anusāriследующее за достатком
caи
निःश्रीकाणाम्niḥśrīkāṇāmу лишённых Шри
कुतःkutaḥоткуда
सत्त्वम्sattvamкрепость
विनाvināбез
तेनtenaнеё; того
गुणाःguṇāḥдостоинства; качества
कुतःkutaḥоткуда
अनुवाद

Сказав это, брахман ушёл; а царь богов, вновь взойдя на Айравату, отправился в Амаравати, о брахман. И с той поры троемирие вместе с Шакрой стало лишённым удачи, разорённым, с оскудевшими злаками и травами. Не совершались жертвы, не подвизались подвижники, и не обращал тогда народ ума к делам даяния. Все миры обессилели, чувства их побиты были жадностью, и на самое ничтожное они смотрели с вожделением, о лучший из дваждырождённых. Где крепость, там и Лакшми, а крепость следует за достатком; откуда быть крепости у лишённых Шри, а без неё — откуда достоинствам?

संस्करण

f60ca17d2b69 · प्रकाशित 21 अग॰ 2026, 10:54:15 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से