Махабхарата
Дхаумья-раджасеванушасана-парва: наставление о службе при дворе4.4.17-24
3775 / 15823
Махабхарата · 4.4.17-24
Деванагари

यच् च भर्तानुयुञ्जीत तद् एवाभ्यनुवर्तयेत् ॥
प्रमादम् अवहेलां च कोपं च परिवर्जयेत् ॥
समर्थनासु सर्वासु हितं च प्रियम् एव च ॥
संवर्णयेत् तद् एवास्य प्रियाद् अपि हितं वदेत् ॥
अनुकूलो भवेच् चास्य सर्वार्थेषु कथासु च ॥
अप्रियं चाहितं यत् स्यात् तद् अस्मै नानुवर्णयेत् ॥
नाहम् अस्य प्रियो ऽस्मीति मत्वा सेवेत पण्डितः ॥
अप्रमत्तश् च यत्तश् च हितं कुर्यात् प्रियं च यत् ॥
नास्यानिष्टानि सेवेत नाहितैः सह संवसेत् ॥
स्वस्थानान् न विकम्पेत स राजवसतिं वसेत् ॥
दक्षिणं वाथ वामं वा पार्श्वम् आसीत पण्डितः ॥
रक्षिणां ह्य् आत्तशस्त्राणां स्थानं पश्चाद् विधीयते ॥
नित्यं विप्रतिषिद्धं तु पुरस्ताद् आसनं महत् ॥
न च संदर्शने किं चित् प्रवृद्धम् अपि संजपेत् ॥
अपि ह्य् एतद् दरिद्राणां व्यलीकस्थानम् उत्तमम् ॥
न मृषाभिहितं राज्ञो मनुष्येषु प्रकाशयेत् ॥
यं चासूयन्ति राजानः पुरुषं न वदेच् च तम् ॥

Транслитерация (IAST)

yac ca bhartānuyuñjīta tad evābhyanuvartayet ||
pramādam avahelāṃ ca kopaṃ ca parivarjayet ||
samarthanāsu sarvāsu hitaṃ ca priyam eva ca ||
saṃvarṇayet tad evāsya priyād api hitaṃ vadet ||
anukūlo bhavec cāsya sarvārtheṣu kathāsu ca ||
apriyaṃ cāhitaṃ yat syāt tad asmai nānuvarṇayet ||
nāham asya priyo 'smīti matvā seveta paṇḍitaḥ ||
apramattaś ca yattaś ca hitaṃ kuryāt priyaṃ ca yat ||
nāsyāniṣṭāni seveta nāhitaiḥ saha saṃvaset ||
svasthānān na vikampeta sa rājavasatiṃ vaset ||
dakṣiṇaṃ vātha vāmaṃ vā pārśvam āsīta paṇḍitaḥ ||
rakṣiṇāṃ hy āttaśastrāṇāṃ sthānaṃ paścād vidhīyate ||
nityaṃ vipratiṣiddhaṃ tu purastād āsanaṃ mahat ||
na ca saṃdarśane kiṃ cit pravṛddham api saṃjapet ||
api hy etad daridrāṇāṃ vyalīkasthānam uttamam ||
na mṛṣābhihitaṃ rājño manuṣyeṣu prakāśayet ||
yaṃ cāsūyanti rājānaḥ puruṣaṃ na vadec ca tam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
यच्yacкоторое
caи
भर्तानुयुञ्जीतbhartānuyuñjītaформа bhartānuyuñjīta
तद्tadто
एवाभ्यनुवर्तयेत्evābhyanuvartayetформа evābhyanuvartayet
प्रमादम्pramādamформа pramādam
अवहेलांavahelāṃформа avahelāṃ
caи
कोपंkopaṃгнев
caи
परिवर्जयेत्parivarjayetформа parivarjayet
समर्थनासुsamarthanāsuцель, дело, ударить, убить
सर्वासुsarvāsuформа sarvāsu
हितंhitaṃблагое, полезное
caи
प्रियम्priyamдорогое, приятное
एवevaименно, же
caи
संवर्णयेत्saṃvarṇayetформа saṃvarṇayet
तद्tadто
एवास्यevāsyaформа evāsya
प्रियाद्priyādформа priyād
अपिapiтакже, даже
हितंhitaṃблагое, полезное
वदेत्vadetсказать
अनुकूलोanukūloформа anukūlo
भवेच्bhavecформа bhavec
चास्यcāsyaи его
सर्वार्थेषुsarvārtheṣuформа sarvārtheṣu
कथासुkathāsuформа kathāsu
caи
अप्रियंapriyaṃформа apriyaṃ
चाहितंcāhitaṃформа cāhitaṃ
यत्yatчто, которое
स्यात्syātбыло бы
तद्tadто
अस्मैasmaiформа asmai
नानुवर्णयेत्nānuvarṇayetформа nānuvarṇayet
नाहम्nāhamне я
अस्यasyaего, этого
प्रियोpriyoдорогой
ऽस्मीति'smītiформа 'smīti
मत्वाmatvāсчитая
सेवेतsevetaформа seveta
पण्डितःpaṇḍitaḥмудрый
अप्रमत्तश्apramattaśформа apramattaś
caи
यत्तश्yattaśформа yattaś
caи
हितंhitaṃблагое, полезное
कुर्यात्kuryātформа kuryāt
प्रियंpriyaṃдорогое, приятное
caи
यत्yatчто, которое
नास्यानिष्टानिnāsyāniṣṭāniформа nāsyāniṣṭāni
सेवेतsevetaформа seveta
नाहितैःnāhitaiḥформа nāhitaiḥ
सहsahaс, вместе
संवसेत्saṃvasetформа saṃvaset
स्वस्थानान्svasthānānформа svasthānān
naне
विकम्पेतvikampetaформа vikampeta
saон, этот
राजवसतिंrājavasatiṃцарь
वसेत्vasetпусть живёт
दक्षिणंdakṣiṇaṃправый
वाथvāthaформа vātha
वामंvāmaṃлевый
वाили
पार्श्वम्pārśvamформа pārśvam
आसीतāsītaформа āsīta
पण्डितःpaṇḍitaḥмудрый
रक्षिणांrakṣiṇāṃформа rakṣiṇāṃ
ह्य्hyведь
आत्तशस्त्राणांāttaśastrāṇāṃоружие
स्थानंsthānaṃместо
पश्चाद्paścādвидеть
विधीयतेvidhīyateустраивается
नित्यंnityaṃпостоянно
विप्रतिषिद्धंvipratiṣiddhaṃформа vipratiṣiddhaṃ
तुtuже, но
पुरस्ताद्purastādвпереди
आसनंāsanaṃформа āsanaṃ
महत्mahatвеликое
naне
caи
संदर्शनेsaṃdarśaneвидеть
किंkiṃчто?
चित्citже, либо
प्रवृद्धम्pravṛddhamформа pravṛddham
अपिapiтакже, даже
संजपेत्saṃjapetформа saṃjapet
अपिapiтакже, даже
ह्य्hyведь
एतद्etadэто
दरिद्राणांdaridrāṇāṃформа daridrāṇāṃ
व्यलीकस्थानम्vyalīkasthānamформа vyalīkasthānam
उत्तमम्uttamamвысшее, лучшее
naне
मृषाभिहितंmṛṣābhihitaṃформа mṛṣābhihitaṃ
राज्ञोrājñoцарь
मनुष्येषुmanuṣyeṣuформа manuṣyeṣu
प्रकाशयेत्prakāśayetформа prakāśayet
यंyaṃкоторого
चासूयन्तिcāsūyantiформа cāsūyanti
राजानःrājānaḥцарь
पुरुषंpuruṣaṃформа puruṣaṃ
naне
वदेच्vadecсказать
caи
तम्tamего, того
Литературный перевод

«Что господин поручит, тому и надо следовать; беспечность, пренебрежение и гнев надо оставить. Во всех обсуждениях следует излагать то, что полезно и приятно, а если надо, говорить полезное даже больше приятного. Пусть будет благожелателен к нему во всех делах и разговорах; неприятного и вредного пусть ему не описывает. Мудрый пусть служит, не думая: “Я ему дорог”; пусть будет внимателен, собран и делает полезное и приятное. Пусть не делает того, что царю нежелательно, и не живёт с его врагами; пусть не колеблется на своём месте. Мудрый пусть сидит справа или слева, потому что место позади предназначено для вооружённой стражи, а высокое сиденье впереди всегда запрещено. На виду пусть не шепчет ничего, даже важного: для бедных это лучшее место падения. Ложное слово царя пусть не разглашает среди людей, и о человеке, которому цари завидуют, пусть не говорит».

Версия

1eca52fdae56 · опубликовано 16 июл. 2026 г., 17:58:59 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами