Махабхарата
Дхаумья-раджасеванушасана-парва: наставление о службе при дворе4.4.25-31
3776 / 15823
Махабхарата · 4.4.25-31
Деванагари

शूरो ऽस्मीति न दृप्तः स्याद् बुद्धिमान् इति वा पुनः ॥
प्रियम् एवाचरन् राज्ञः प्रियो भवति भोगवान् ॥
ऐश्वर्यं प्राप्य दुष्प्रापं प्रियं प्राप्य च राजतः ॥
अप्रमत्तो भवेद् राज्ञः प्रियेषु च हितेषु च ॥
यस्य कोपो महाबाधः प्रसादश् च महाफलः ॥
कस् तस्य मनसापीच्छेद् अनर्थं प्राज्ञसंमतः ॥
न चोष्ठौ निर्भुजेज् जातु न च वाक्यं समाक्षिपेत् ॥
सदा क्षुतं च वातं च ष्ठीवनं चाचरेच् छनैः ॥
हास्यवस्तुषु चाप्य् अस्य वर्तमानेषु केषु चित् ॥
नातिगाढं प्रहृष्येत न चाप्य् उन्मत्तवद् धसेत् ॥
न चातिधैर्येण चरेद् गुरुतां हि व्रजेत् तथा ॥
स्मितं तु मृदुपूर्वेण दर्शयेत प्रसादजम् ॥
लाभे न हर्षयेद् यस् तु न व्यथेद् यो ऽवमानितः ॥
असंमूढश् च यो नित्यं स राजवसतिं वसेत् ॥

Транслитерация (IAST)

śūro 'smīti na dṛptaḥ syād buddhimān iti vā punaḥ ||
priyam evācaran rājñaḥ priyo bhavati bhogavān ||
aiśvaryaṃ prāpya duṣprāpaṃ priyaṃ prāpya ca rājataḥ ||
apramatto bhaved rājñaḥ priyeṣu ca hiteṣu ca ||
yasya kopo mahābādhaḥ prasādaś ca mahāphalaḥ ||
kas tasya manasāpīcched anarthaṃ prājñasaṃmataḥ ||
na coṣṭhau nirbhujej jātu na ca vākyaṃ samākṣipet ||
sadā kṣutaṃ ca vātaṃ ca ṣṭhīvanaṃ cācarec chanaiḥ ||
hāsyavastuṣu cāpy asya vartamāneṣu keṣu cit ||
nātigāḍhaṃ prahṛṣyeta na cāpy unmattavad dhaset ||
na cātidhairyeṇa cared gurutāṃ hi vrajet tathā ||
smitaṃ tu mṛdupūrveṇa darśayeta prasādajam ||
lābhe na harṣayed yas tu na vyathed yo 'vamānitaḥ ||
asaṃmūḍhaś ca yo nityaṃ sa rājavasatiṃ vaset ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
शूरोśūroгерой
ऽस्मीति'smītiформа 'smīti
naне
दृप्तःdṛptaḥформа dṛptaḥ
स्याद्syādбыло бы
बुद्धिमान्buddhimānформа buddhimān
इतिitiтак, мол
वाили
पुनःpunaḥснова
प्रियम्priyamдорогое, приятное
एवाचरन्evācaranречь
राज्ञःrājñaḥцаря
प्रियोpriyoдорогой
भवतिbhavatiстановится, бывает
भोगवान्bhogavānкорова
ऐश्वर्यंaiśvaryaṃформа aiśvaryaṃ
प्राप्यprāpyaдостигнув, получив
दुष्प्रापंduṣprāpaṃформа duṣprāpaṃ
प्रियंpriyaṃдорогое, приятное
प्राप्यprāpyaдостигнув, получив
caи
राजतःrājataḥцарь
अप्रमत्तोapramattoформа apramatto
भवेद्bhavedбыло бы
राज्ञःrājñaḥцаря
प्रियेषुpriyeṣuформа priyeṣu
caи
हितेषुhiteṣuформа hiteṣu
caи
यस्यyasyaчей, которого
कोपोkopoгнев
महाबाधःmahābādhaḥвеликий
प्रसादश्prasādaśформа prasādaś
caи
महाफलःmahāphalaḥвеликий
कस्kasформа kas
तस्यtasyaего, того
मनसापीच्छेद्manasāpīcchedформа manasāpīcched
अनर्थंanarthaṃцель, дело, человек, муж
प्राज्ञसंमतःprājñasaṃmataḥцарь
naне
चोष्ठौcoṣṭhauформа coṣṭhau
निर्भुजेज्nirbhujejформа nirbhujej
जातुjātuкогда-либо
naне
caи
वाक्यंvākyaṃслово, речь
समाक्षिपेत्samākṣipetформа samākṣipet
सदाsadāвсегда
क्षुतंkṣutaṃформа kṣutaṃ
caи
वातंvātaṃформа vātaṃ
caи
ष्ठीवनंṣṭhīvanaṃформа ṣṭhīvanaṃ
चाचरेच्cācarecформа cācarec
छनैःchanaiḥударить, убить
हास्यवस्तुषुhāsyavastuṣuформа hāsyavastuṣu
चाप्य्cāpyи также
अस्यasyaего, этого
वर्तमानेषुvartamāneṣuформа vartamāneṣu
केषुkeṣuформа keṣu
चित्citже, либо
नातिगाढंnātigāḍhaṃформа nātigāḍhaṃ
प्रहृष्येतprahṛṣyetaформа prahṛṣyeta
naне
चाप्य्cāpyи также
उन्मत्तवद्unmattavadсказать
धसेत्dhasetформа dhaset
naне
चातिधैर्येणcātidhairyeṇaформа cātidhairyeṇa
चरेद्caredформа cared
गुरुतांgurutāṃгуру, старший
हिhiведь
व्रजेत्vrajetформа vrajet
तथाtathāтак, также
स्मितंsmitaṃформа smitaṃ
तुtuже, но
मृदुपूर्वेणmṛdupūrveṇaпрежний
दर्शयेतdarśayetaвидеть
प्रसादजम्prasādajamформа prasādajam
लाभेlābheформа lābhe
naне
हर्षयेद्harṣayedформа harṣayed
यस्yasкоторый
तुtuже, но
naне
व्यथेद्vyathedформа vyathed
योyoкоторый
ऽवमानितः'vamānitaḥформа 'vamānitaḥ
असंमूढश्asaṃmūḍhaśформа asaṃmūḍhaś
caи
योyoкоторый
नित्यंnityaṃпостоянно
saон, этот
राजवसतिंrājavasatiṃцарь
वसेत्vasetпусть живёт
Литературный перевод

«Пусть не заносится: “Я храбр” или “Я разумен”. Делая царю приятное, человек становится любимым и получает блага. Достигнув труднодостижимого положения и царской милости, пусть будет внимателен к тому, что царю приятно и полезно. Кто из признанных мудрым пожелал бы даже в уме зла тому, чей гнев приносит великое бедствие, а милость — великий плод? Пусть никогда не кривит губы и не перебивает речь; чихание, ветер и сплёвывание пусть всегда делает тихо. Когда случаются смешные вещи, пусть не радуется слишком бурно и не смеётся как безумный. Но и чрезмерной неподвижностью пусть не ходит, иначе впадёт в тяжесть; пусть показывает мягкую, рожденную благосклонностью улыбку. Кто не ликует при выгоде, не страдает, будучи унижен, и всегда не теряет разум, тот может жить при царе».

Версия

c400f89daa1a · опубликовано 16 июл. 2026 г., 17:58:59 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами