Махабхарата
Дхаумья-раджасеванушасана-парва: наставление о службе при дворе4.4.32-39
3777 / 15823
Махабхарата · 4.4.32-39
Деванагари

राजानं राजपुत्रं वा संवर्तयति यः सदा ॥
अमात्यः पण्डितो भूत्वा स चिरं तिष्ठति श्रियम् ॥
प्रगृहीतश् च यो ऽमात्यो निगृहीतश् च कारणैः ॥
न निर्बध्नाति राजानं लभते प्रग्रहं पुनः ॥
प्रत्यक्षं च परोक्षं च गुणवादी विचक्षणः ॥
उपजीवी भवेद् राज्ञो विषये चापि यो वसेत् ॥
अमात्यो हि बलाद् भोक्तुं राजानं प्रार्थयेत् तु यः ॥
न स तिष्ठेच् चिरं स्थानं गच्छेच् च प्राणसंशयम् ॥
श्रेयः सदात्मनो दृष्ट्वा परं राज्ञा न संवदेत् ॥
विशेषयेन् न राजानं योग्याभूमिषु सर्वदा ॥
अम्लानो बलवाञ् शूरश् छायेवानपगः सदा ॥
सत्यवादी मृदुर् दान्तः स राजवसतिं वसेत् ॥
अन्यस्मिन् प्रेष्यमाणे तु पुरस्ताद् यः समुत्पतेत् ॥
अहं किं करवाणीति स राजवसतिं वसेत् ॥
उष्णे वा यदि वा शीते रात्रौ वा यदि वा दिवा ॥
आदिष्टो न विकल्पेत स राजवसतिं वसेत् ॥

Транслитерация (IAST)

rājānaṃ rājaputraṃ vā saṃvartayati yaḥ sadā ||
amātyaḥ paṇḍito bhūtvā sa ciraṃ tiṣṭhati śriyam ||
pragṛhītaś ca yo 'mātyo nigṛhītaś ca kāraṇaiḥ ||
na nirbadhnāti rājānaṃ labhate pragrahaṃ punaḥ ||
pratyakṣaṃ ca parokṣaṃ ca guṇavādī vicakṣaṇaḥ ||
upajīvī bhaved rājño viṣaye cāpi yo vaset ||
amātyo hi balād bhoktuṃ rājānaṃ prārthayet tu yaḥ ||
na sa tiṣṭhec ciraṃ sthānaṃ gacchec ca prāṇasaṃśayam ||
śreyaḥ sadātmano dṛṣṭvā paraṃ rājñā na saṃvadet ||
viśeṣayen na rājānaṃ yogyābhūmiṣu sarvadā ||
amlāno balavāñ śūraś chāyevānapagaḥ sadā ||
satyavādī mṛdur dāntaḥ sa rājavasatiṃ vaset ||
anyasmin preṣyamāṇe tu purastād yaḥ samutpatet ||
ahaṃ kiṃ karavāṇīti sa rājavasatiṃ vaset ||
uṣṇe vā yadi vā śīte rātrau vā yadi vā divā ||
ādiṣṭo na vikalpeta sa rājavasatiṃ vaset ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
राजानंrājānaṃцаря
राजपुत्रंrājaputraṃсын, царь
वाили
संवर्तयतिsaṃvartayatiформа saṃvartayati
यःyaḥкоторый
सदाsadāвсегда
अमात्यःamātyaḥсоветник
पण्डितोpaṇḍitoформа paṇḍito
भूत्वाbhūtvāстав
saон, этот
चिरंciraṃдолго
तिष्ठतिtiṣṭhatiстоит
श्रियम्śriyamформа śriyam
प्रगृहीतश्pragṛhītaśформа pragṛhītaś
caи
योyoкоторый
ऽमात्यो'mātyoформа 'mātyo
निगृहीतश्nigṛhītaśформа nigṛhītaś
caи
कारणैःkāraṇaiḥформа kāraṇaiḥ
naне
निर्बध्नातिnirbadhnātiформа nirbadhnāti
राजानंrājānaṃцаря
लभतेlabhateполучить
प्रग्रहंpragrahaṃформа pragrahaṃ
पुनःpunaḥснова
प्रत्यक्षंpratyakṣaṃформа pratyakṣaṃ
caи
परोक्षंparokṣaṃформа parokṣaṃ
caи
गुणवादीguṇavādīформа guṇavādī
विचक्षणःvicakṣaṇaḥразумный
उपजीवीupajīvīформа upajīvī
भवेद्bhavedбыло бы
राज्ञोrājñoцарь
विषयेviṣayeформа viṣaye
चापिcāpiи также
योyoкоторый
वसेत्vasetпусть живёт
अमात्योamātyoсоветник
हिhiведь
बलाद्balādсилой
भोक्तुंbhoktuṃформа bhoktuṃ
राजानंrājānaṃцаря
प्रार्थयेत्prārthayetформа prārthayet
तुtuже, но
यःyaḥкоторый
naне
saон, этот
तिष्ठेच्tiṣṭhecформа tiṣṭhec
चिरंciraṃдолго
स्थानंsthānaṃместо
गच्छेच्gacchecформа gacchec
caи
प्राणसंशयम्prāṇasaṃśayamформа prāṇasaṃśayam
श्रेयःśreyaḥформа śreyaḥ
सदात्मनोsadātmanoформа sadātmano
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
परंparaṃвысшее
राज्ञाrājñāцарём
naне
संवदेत्saṃvadetсказать
विशेषयेन्viśeṣayenформа viśeṣayen
naне
राजानंrājānaṃцаря
योग्याभूमिषुyogyābhūmiṣuземля
सर्वदाsarvadāсказать
अम्लानोamlānoформа amlāno
बलवाञ्balavāñформа balavāñ
शूरश्śūraśгерой
छायेवानपगःchāyevānapagaḥформа chāyevānapagaḥ
सदाsadāвсегда
सत्यवादीsatyavādīформа satyavādī
मृदुर्mṛdurформа mṛdur
दान्तःdāntaḥформа dāntaḥ
saон, этот
राजवसतिंrājavasatiṃцарь
वसेत्vasetпусть живёт
अन्यस्मिन्anyasminформа anyasmin
प्रेष्यमाणेpreṣyamāṇeформа preṣyamāṇe
तुtuже, но
पुरस्ताद्purastādвпереди
यःyaḥкоторый
समुत्पतेत्samutpatetформа samutpatet
अहंahaṃя
किंkiṃчто?
करवाणीतिkaravāṇītiформа karavāṇīti
saон, этот
राजवसतिंrājavasatiṃцарь
वसेत्vasetпусть живёт
उष्णेuṣṇeформа uṣṇe
वाили
यदिyadiесли
वाили
शीतेśīteформа śīte
रात्रौrātrauночью
वाили
यदिyadiесли
वाили
दिवाdivāформа divā
आदिष्टोādiṣṭoсчастье, судьба
naне
विकल्पेतvikalpetaформа vikalpeta
saон, этот
राजवसतिंrājavasatiṃцарь
वसेत्vasetпусть живёт
Литературный перевод

«Мудрый советник, который всегда поддерживает царя или царевича, долго удерживает благополучие. Если министра возвысили или сдержали по причинам, пусть он не давит на царя — тогда снова получит милость. Проницательный, живущий за счёт царя и обитающий в его земле, пусть говорит о его качествах и открыто, и тайно. Министр, который силой хочет пользоваться царём, недолго удержится на месте и пойдёт к опасности для жизни. Видя своё высшее благо, пусть не спорит с царём и не старается превосходить его там, где это неуместно. Неувядающий, сильный, храбрый, всегда неотступный как тень, правдивый, мягкий и сдержанный — такой может жить при царе. Когда посылают другого, а он первым поднимается и говорит: “Что мне сделать?” — такой может жить при царе. В жару или холод, ночью или днём, получив приказ, пусть не колеблется; такой может жить при царе».

Версия

1acb85102674 · опубликовано 16 июл. 2026 г., 17:58:59 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами