राजानं राजपुत्रं वा संवर्तयति यः सदा ॥
अमात्यः पण्डितो भूत्वा स चिरं तिष्ठति श्रियम् ॥
प्रगृहीतश् च यो ऽमात्यो निगृहीतश् च कारणैः ॥
न निर्बध्नाति राजानं लभते प्रग्रहं पुनः ॥
प्रत्यक्षं च परोक्षं च गुणवादी विचक्षणः ॥
उपजीवी भवेद् राज्ञो विषये चापि यो वसेत् ॥
अमात्यो हि बलाद् भोक्तुं राजानं प्रार्थयेत् तु यः ॥
न स तिष्ठेच् चिरं स्थानं गच्छेच् च प्राणसंशयम् ॥
श्रेयः सदात्मनो दृष्ट्वा परं राज्ञा न संवदेत् ॥
विशेषयेन् न राजानं योग्याभूमिषु सर्वदा ॥
अम्लानो बलवाञ् शूरश् छायेवानपगः सदा ॥
सत्यवादी मृदुर् दान्तः स राजवसतिं वसेत् ॥
अन्यस्मिन् प्रेष्यमाणे तु पुरस्ताद् यः समुत्पतेत् ॥
अहं किं करवाणीति स राजवसतिं वसेत् ॥
उष्णे वा यदि वा शीते रात्रौ वा यदि वा दिवा ॥
आदिष्टो न विकल्पेत स राजवसतिं वसेत् ॥
rājānaṃ rājaputraṃ vā saṃvartayati yaḥ sadā ||
amātyaḥ paṇḍito bhūtvā sa ciraṃ tiṣṭhati śriyam ||
pragṛhītaś ca yo 'mātyo nigṛhītaś ca kāraṇaiḥ ||
na nirbadhnāti rājānaṃ labhate pragrahaṃ punaḥ ||
pratyakṣaṃ ca parokṣaṃ ca guṇavādī vicakṣaṇaḥ ||
upajīvī bhaved rājño viṣaye cāpi yo vaset ||
amātyo hi balād bhoktuṃ rājānaṃ prārthayet tu yaḥ ||
na sa tiṣṭhec ciraṃ sthānaṃ gacchec ca prāṇasaṃśayam ||
śreyaḥ sadātmano dṛṣṭvā paraṃ rājñā na saṃvadet ||
viśeṣayen na rājānaṃ yogyābhūmiṣu sarvadā ||
amlāno balavāñ śūraś chāyevānapagaḥ sadā ||
satyavādī mṛdur dāntaḥ sa rājavasatiṃ vaset ||
anyasmin preṣyamāṇe tu purastād yaḥ samutpatet ||
ahaṃ kiṃ karavāṇīti sa rājavasatiṃ vaset ||
uṣṇe vā yadi vā śīte rātrau vā yadi vā divā ||
ādiṣṭo na vikalpeta sa rājavasatiṃ vaset ||
«Мудрый советник, который всегда поддерживает царя или царевича, долго удерживает благополучие. Если министра возвысили или сдержали по причинам, пусть он не давит на царя — тогда снова получит милость. Проницательный, живущий за счёт царя и обитающий в его земле, пусть говорит о его качествах и открыто, и тайно. Министр, который силой хочет пользоваться царём, недолго удержится на месте и пойдёт к опасности для жизни. Видя своё высшее благо, пусть не спорит с царём и не старается превосходить его там, где это неуместно. Неувядающий, сильный, храбрый, всегда неотступный как тень, правдивый, мягкий и сдержанный — такой может жить при царе. Когда посылают другого, а он первым поднимается и говорит: “Что мне сделать?” — такой может жить при царе. В жару или холод, ночью или днём, получив приказ, пусть не колеблется; такой может жить при царе».
1acb85102674 · опубликовано 16 июл. 2026 г., 17:58:59 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Здесь служение понимается как внимательная готовность, а не как потеря себя. Верность месту и делу становится щитом для тех, кто временно отказался от царского имени.