धृतराष्ट्र उवाच
कथं कुरूणाम् ऋषभो हतो भीष्मः शिखण्डिना ॥
कथं रथात् स न्यपतत् पिता मे वासवोपमः ॥
कथम् आसंश् च मे पुत्रा हीना भीष्मेण संजय ॥
बलिना देवकल्पेन गुर्वर्थे ब्रह्मचारिणा ॥
तस्मिन् हते महासत्त्वे महेष्वासे महाबले ॥
महारथे नरव्याघ्रे किम् उ आसीन् मनस् तदा ॥
आर्तिः परा माविशति यतः शंससि मे हतम् ॥
कुरूणाम् ऋषभं वीरम् अकम्प्यं पुरुषर्षभम् ॥
के तं यान्तम् अनुप्रेयुः के चास्यासन् पुरोगमाः ॥
के ऽतिष्ठन् के न्यवर्तन्त के ऽभ्यवर्तन्त संजय ॥
के शूरा रथशार्दूलम् अच्युतं क्षत्रियर्षभम् ॥
रथानीकं गाहमानं सहसा पृष्ठतो ऽन्वयुः ॥
यस् तमो ऽर्क इवापोहन् परसैन्यम् अमित्रहा ॥
सहस्ररश्मिप्रतिमः परेषां भयम् आदधत् ॥
अकरोद् दुष्करं कर्म रणे कौरवशासनात् ॥
ग्रसमानम् अनीकानि य एनं पर्यवारयन् ॥
कृतिनं तं दुराधर्षं सम्यग् यास्यन्तम् अन्तिके ॥
कथं शांतनवं युद्धे पाण्डवाः प्रत्यवारयन् ॥
dhṛtarāṣṭra uvāca
kathaṃ kurūṇām ṛṣabho hato bhīṣmaḥ śikhaṇḍinā ||
kathaṃ rathāt sa nyapatat pitā me vāsavopamaḥ ||
katham āsaṃś ca me putrā hīnā bhīṣmeṇa saṃjaya ||
balinā devakalpena gurvarthe brahmacāriṇā ||
tasmin hate mahāsattve maheṣvāse mahābale ||
mahārathe naravyāghre kim u āsīn manas tadā ||
ārtiḥ parā māviśati yataḥ śaṃsasi me hatam ||
kurūṇām ṛṣabhaṃ vīram akampyaṃ puruṣarṣabham ||
ke taṃ yāntam anupreyuḥ ke cāsyāsan purogamāḥ ||
ke 'tiṣṭhan ke nyavartanta ke 'bhyavartanta saṃjaya ||
ke śūrā rathaśārdūlam acyutaṃ kṣatriyarṣabham ||
rathānīkaṃ gāhamānaṃ sahasā pṛṣṭhato 'nvayuḥ ||
yas tamo 'rka ivāpohan parasainyam amitrahā ||
sahasraraśmipratimaḥ pareṣāṃ bhayam ādadhat ||
akarod duṣkaraṃ karma raṇe kauravaśāsanāt ||
grasamānam anīkāni ya enaṃ paryavārayan ||
kṛtinaṃ taṃ durādharṣaṃ samyag yāsyantam antike ||
kathaṃ śāṃtanavaṃ yuddhe pāṇḍavāḥ pratyavārayan ||
Дхритараштра сказал: «Как Бхишма, лучший из Куру, был сражён Шикхандином? Как мой отец, подобный Индре, упал с колесницы? Как были мои сыновья, о Санджая, когда остались без Бхишмы — могучего, богоподобного, хранившего брахмачарью ради отца? Когда был сражён этот великий дух, великий лучник, могучий воин, тигр среди людей, каким было их сердце? Великая скорбь охватывает меня, раз ты говоришь, что убит герой, бык Куру, неколебимый лучший из мужей. Кто шёл за ним, кто был впереди него, кто стоял, кто отступил и кто наступал, Санджая? Какие герои последовали сзади за этим тигром колесниц, непоколебимым быком кшатриев, когда он стремительно врывался в колесничный строй? Он, губитель врагов, как солнце, рассеивал тьму чужого войска, подобный тысячелучевому светилу, наводил страх на противников и совершал в битве труднейшие подвиги по приказу Кауравов. Как Пандавы в бою остановили сына Шантану, искусного и неприступного, когда он поглощал их боевые ряды и прямо шёл к цели?»
4e976121d7a0 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 20:47:27 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Дхритараштра не просто спрашивает о фактах боя: он пытается понять, как мог рухнуть тот, на ком держалась уверенность его сыновей. Его вопросы уже несут признание: падение Бхишмы означает падение главной опоры кауравского дела.