संजय उवाच
पूर्वाह्णे तस्य रौद्रस्य युद्धम् अह्नो विशां पते ॥
प्रावर्तत महाघोरं राज्ञां देहावकर्तनम् ॥
कुरूणां पाण्डवानां च संग्रामे विजिगीषताम् ॥
सिंहानाम् इव संह्रादो दिवम् उर्वीं च नादयन् ॥
आसीत् किलकिलाशब्दस् तलशङ्खरवैः सह ॥
जज्ञिरे सिंहनादाश् च शूराणां प्रतिगर्जताम् ॥
तलत्राभिहताश् चैव ज्याशब्दा भरतर्षभ ॥
पत्तीनां पादशब्दाश् च वाजिनां च महास्वनाः ॥
तोत्त्राङ्कुशनिपाताश् च आयुधानां च निस्वनाः ॥
घण्टाशब्दाश् च नागानाम् अन्योन्यम् अभिधावताम् ॥
तस्मिन् समुदिते शब्दे तुमुले लोमहर्षणे ॥
बभूव रथनिर्घोषः पर्जन्यनिनदोपमः ॥
ते मनः क्रूरम् आधाय समभित्यक्तजीविताः ॥
पाण्डवान् अभ्यवर्तन्त सर्व एवोच्छ्रितध्वजाः ॥
saṃjaya uvāca
pūrvāhṇe tasya raudrasya yuddham ahno viśāṃ pate ||
prāvartata mahāghoraṃ rājñāṃ dehāvakartanam ||
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca saṃgrāme vijigīṣatām ||
siṃhānām iva saṃhrādo divam urvīṃ ca nādayan ||
āsīt kilakilāśabdas talaśaṅkharavaiḥ saha ||
jajñire siṃhanādāś ca śūrāṇāṃ pratigarjatām ||
talatrābhihatāś caiva jyāśabdā bharatarṣabha ||
pattīnāṃ pādaśabdāś ca vājināṃ ca mahāsvanāḥ ||
tottrāṅkuśanipātāś ca āyudhānāṃ ca nisvanāḥ ||
ghaṇṭāśabdāś ca nāgānām anyonyam abhidhāvatām ||
tasmin samudite śabde tumule lomaharṣaṇe ||
babhūva rathanirghoṣaḥ parjanyaninadopamaḥ ||
te manaḥ krūram ādhāya samabhityaktajīvitāḥ ||
pāṇḍavān abhyavartanta sarva evocchritadhvajāḥ ||
Санджая сказал: «Утром того страшного дня, о владыка людей, началась чрезвычайно ужасная битва, рассекающая тела царей. В сражении Куру и Пандавов, желавших победить, рёв был подобен львиному и оглашал небо и землю. Раздался ликующий шум вместе с хлопками ладоней и звуками раковин; возникли львиные крики героев, отвечавших ревом друг другу. Звенели тетивы, ударяемые наручами, о лучший из Бхаратов, слышался топот пехотинцев, громкий шум коней, удары погонял и анкуш, звон оружия и колоколов слонов, бросавшихся друг на друга. Когда поднялся этот оглушительный, заставляющий волосы встать звук, возник грохот колесниц, подобный раскату дождевой тучи. Тогда воины, утвердив жестокое намерение и уже расставшись с жизнью, все с поднятыми знамёнами двинулись на Пандавов».
fadabeb862d1 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:12:34 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Санджая описывает войну как состояние сознания: прежде чем ударить оружием, воины делают ум жестоким и отрекаются от жизни. Там, где дхарма была отвергнута, героизм быстро принимает форму страшной решимости уничтожать.