छिन्नांश् च तोमरांश् चापान् महामात्रशिरांसि च ॥
परिस्तोमानि चित्राणि कक्ष्याश् च कनकोज्ज्वलाः ॥
ग्रैवेयाण्य् अथ शक्तीश् च पताकाः कणपांस् तथा ॥
तूणीराण्य् अथ यन्त्राणि विचित्राणि धनूंषि च ॥
अग्निकुण्डानि शुभ्राणि तोत्त्रांश् चैवाङ्कुशैः सह ॥
घण्टाश् च विविधा राजन् हेमगर्भांस् त्सरून् अपि ॥
पततः पतितांश् चैव पश्यामः सह सादिभिः ॥
छिन्नगात्रावरकरैर् निहतैश् चापि वारणैः ॥
आसीत् तस्मिन् समास्तीर्णा पतितैर् भूर् नगैर् इव ॥
विमृद्यैवं महानागान् ममर्दाश्वान् नरर्षभः ॥
अश्वारोहवरांश् चापि पातयाम् आस भारत ॥
तद् घोरम् अभवद् युद्धं तस्य तेषां च भारत ॥
खलीनान्य् अथ योक्त्राणि कशाश् च कनकोज्ज्वलाः ॥
परिस्तोमाश् च प्रासाश् च ऋष्टयश् च महाधनाः ॥
कवचान्य् अथ चर्माणि चित्राण्य् आस्तरणानि च ॥
तत्र तत्रापविद्धानि व्यदृश्यन्त महाहवे ॥
प्रोथयन्त्रैर् विचित्रैश् च शस्त्रैश् च विमलैस् तथा ॥
स चक्रे वसुधां कीर्णां शबलैः कुसुमैर् इव ॥
आप्लुत्य रथिनः कांश् चित् परामृश्य महाबलः ॥
पातयाम् आस खड्गेन सध्वजान् अपि पाण्डवः ॥
मुहुर् उत्पततो दिक्षु धावतश् च यशस्विनः ॥
मार्गांश् च चरतश् चित्रान् व्यस्मयन्त रणे जनाः ॥
निजघान पदा कांश् चिद् आक्षिप्यान्यान् अपोथयत् ॥
खड्गेनान्यांश् च चिच्छेद नादेनान्यांश् च भीषयन् ॥
ऊरुवेगेन चाप्य् अन्यान् पातयाम् आस भूतले ॥
अपरे चैनम् आलोक्य भयात् पञ्चत्वम् आगताः ॥
chinnāṃś ca tomarāṃś cāpān mahāmātraśirāṃsi ca ||
paristomāni citrāṇi kakṣyāś ca kanakojjvalāḥ ||
graiveyāṇy atha śaktīś ca patākāḥ kaṇapāṃs tathā ||
tūṇīrāṇy atha yantrāṇi vicitrāṇi dhanūṃṣi ca ||
agnikuṇḍāni śubhrāṇi tottrāṃś caivāṅkuśaiḥ saha ||
ghaṇṭāś ca vividhā rājan hemagarbhāṃs tsarūn api ||
patataḥ patitāṃś caiva paśyāmaḥ saha sādibhiḥ ||
chinnagātrāvarakarair nihataiś cāpi vāraṇaiḥ ||
āsīt tasmin samāstīrṇā patitair bhūr nagair iva ||
vimṛdyaivaṃ mahānāgān mamardāśvān nararṣabhaḥ ||
aśvārohavarāṃś cāpi pātayām āsa bhārata ||
tad ghoram abhavad yuddhaṃ tasya teṣāṃ ca bhārata ||
khalīnāny atha yoktrāṇi kaśāś ca kanakojjvalāḥ ||
paristomāś ca prāsāś ca ṛṣṭayaś ca mahādhanāḥ ||
kavacāny atha carmāṇi citrāṇy āstaraṇāni ca ||
tatra tatrāpaviddhāni vyadṛśyanta mahāhave ||
prothayantrair vicitraiś ca śastraiś ca vimalais tathā ||
sa cakre vasudhāṃ kīrṇāṃ śabalaiḥ kusumair iva ||
āplutya rathinaḥ kāṃś cit parāmṛśya mahābalaḥ ||
pātayām āsa khaḍgena sadhvajān api pāṇḍavaḥ ||
muhur utpatato dikṣu dhāvataś ca yaśasvinaḥ ||
mārgāṃś ca carataś citrān vyasmayanta raṇe janāḥ ||
nijaghāna padā kāṃś cid ākṣipyānyān apothayat ||
khaḍgenānyāṃś ca ciccheda nādenānyāṃś ca bhīṣayan ||
ūruvegena cāpy anyān pātayām āsa bhūtale ||
apare cainam ālokya bhayāt pañcatvam āgatāḥ ||
Мы видели разрубленные томары и луки, головы погонщиков, пёстрые покровы, золотистые подпруги, шейные украшения, шакти, знамёна, канапы, колчаны, механизмы, разноцветные луки, светлые жаровни, погоняла с анкушами, разные колокольчики и рукояти с золотом — всё это летело и падало вместе с наездниками, о царь. Земля была устлана убитыми слонами с рассечёнными телами и хоботами, словно павшими горами. Сокрушив так великих слонов, этот лучший муж давил коней и сбрасывал лучших всадников, о Бхарата; страшной была битва между ним и ими. Уздечки, упряжные ремни, золотистые кнуты, покровы, копья, дорогие ришти, доспехи, щиты и пёстрые покрывала повсюду валялись в великой битве. Разнообразными приспособлениями и блестящим оружием он покрыл землю, словно пёстрыми цветами. Могучий Пандава запрыгивал на отдельных колесничих, хватал их и мечом сбрасывал вместе со стягами. Люди дивились в бою, видя, как славный Бхима то и дело прыгает в стороны, бежит и совершает необычные движения. Одних он поражал ногой, других хватал и швырял, иных рассекал мечом, иных пугал рёвом, ещё других силой бёдер повергал на землю; некоторые же, едва увидев его, умирали от страха».
c3b8e7e9caba · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:12:34 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Перечень разбросанного снаряжения делает разрушение конкретным: от царских украшений до погонял и ремней всё превращено в мусор боя. Так эпос показывает цену военной гордости в предметах, телах и страхе.