Махабхарата
Бхишма-парва: Бхима сокрушает войско калингов6.50.60-74
5615 / 15823
Махабхарата · 6.50.60-74
Деванагари

एवं सा बहुला सेना कलिङ्गानां तरस्विनाम् ॥
परिवार्य रणे भीष्मं भीमसेनम् उपाद्रवत् ॥
ततः कलिङ्गसैन्यानां प्रमुखे भरतर्षभ ॥
श्रुतायुषम् अभिप्रेक्ष्य भीमसेनः समभ्ययात् ॥
तम् आयान्तम् अभिप्रेक्ष्य कलिङ्गो नवभिः शरैः ॥
भीमसेनम् अमेयात्मा प्रत्यविध्यत् स्तनान्तरे ॥
कलिङ्गबाणाभिहतस् तोत्त्रार्दित इव द्विपः ॥
भीमसेनः प्रजज्वाल क्रोधेनाग्निर् इवेन्धनैः ॥
अथाशोकः समादाय रथं हेमपरिष्कृतम् ॥
भीमं संपादयाम् आस रथेन रथसारथिः ॥
तम् आरुह्य रथं तूर्णं कौन्तेयः शत्रुसूदनः ॥
कलिङ्गम् अभिदुद्राव तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥
ततः श्रुतायुर् बलवान् भीमाय निशिताञ् शरान् ॥
प्रेषयाम् आस संक्रुद्धो दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥
स कार्मुकवरोत्सृष्टैर् नवभिर् निशितैः शरैः ॥
समाहतो भृशं राजन् कलिङ्गेन महायशाः ॥
संचुक्रुधे भृशं भीमो दण्डाहत इवोरगः ॥
क्रुद्धश् च चापम् आयम्य बलवद् बलिनां वरः ॥
कलिङ्गम् अवधीत् पार्थो भीमः सप्तभिर् आयसैः ॥
क्षुराभ्यां चक्ररक्षौ च कलिङ्गस्य महाबलौ ॥
सत्यदेवं च सत्यं च प्राहिणोद् यमसादनम् ॥
ततः पुनर् अमेयात्मा नाराचैर् निशितैस् त्रिभिः ॥
केतुमन्तं रणे भीमो ऽगमयद् यमसादनम् ॥
ततः कलिङ्गाः संक्रुद्धा भीमसेनम् अमर्षणम् ॥
अनीकैर् बहुसाहस्रैः क्षत्रियाः समवारयन् ॥
ततः शक्तिगदाखड्गतोमरर्ष्टिपरश्वधैः ॥
कलिङ्गाश् च ततो राजन् भीमसेनम् अवाकिरन् ॥
संनिवार्य स तां घोरां शरवृष्टिं समुत्थिताम् ॥
गदाम् आदाय तरसा परिप्लुत्य महाबलः ॥
भीमः सप्तशतान् वीरान् अनयद् यमसादनम् ॥
पुनश् चैव द्विसाहस्रान् कलिङ्गान् अरिमर्दनः ॥
प्राहिणोन् मृत्युलोकाय तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥

Транслитерация (IAST)

evaṃ sā bahulā senā kaliṅgānāṃ tarasvinām ||
parivārya raṇe bhīṣmaṃ bhīmasenam upādravat ||
tataḥ kaliṅgasainyānāṃ pramukhe bharatarṣabha ||
śrutāyuṣam abhiprekṣya bhīmasenaḥ samabhyayāt ||
tam āyāntam abhiprekṣya kaliṅgo navabhiḥ śaraiḥ ||
bhīmasenam ameyātmā pratyavidhyat stanāntare ||
kaliṅgabāṇābhihatas tottrārdita iva dvipaḥ ||
bhīmasenaḥ prajajvāla krodhenāgnir ivendhanaiḥ ||
athāśokaḥ samādāya rathaṃ hemapariṣkṛtam ||
bhīmaṃ saṃpādayām āsa rathena rathasārathiḥ ||
tam āruhya rathaṃ tūrṇaṃ kaunteyaḥ śatrusūdanaḥ ||
kaliṅgam abhidudrāva tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||
tataḥ śrutāyur balavān bhīmāya niśitāñ śarān ||
preṣayām āsa saṃkruddho darśayan pāṇilāghavam ||
sa kārmukavarotsṛṣṭair navabhir niśitaiḥ śaraiḥ ||
samāhato bhṛśaṃ rājan kaliṅgena mahāyaśāḥ ||
saṃcukrudhe bhṛśaṃ bhīmo daṇḍāhata ivoragaḥ ||
kruddhaś ca cāpam āyamya balavad balināṃ varaḥ ||
kaliṅgam avadhīt pārtho bhīmaḥ saptabhir āyasaiḥ ||
kṣurābhyāṃ cakrarakṣau ca kaliṅgasya mahābalau ||
satyadevaṃ ca satyaṃ ca prāhiṇod yamasādanam ||
tataḥ punar ameyātmā nārācair niśitais tribhiḥ ||
ketumantaṃ raṇe bhīmo 'gamayad yamasādanam ||
tataḥ kaliṅgāḥ saṃkruddhā bhīmasenam amarṣaṇam ||
anīkair bahusāhasraiḥ kṣatriyāḥ samavārayan ||
tataḥ śaktigadākhaḍgatomararṣṭiparaśvadhaiḥ ||
kaliṅgāś ca tato rājan bhīmasenam avākiran ||
saṃnivārya sa tāṃ ghorāṃ śaravṛṣṭiṃ samutthitām ||
gadām ādāya tarasā pariplutya mahābalaḥ ||
bhīmaḥ saptaśatān vīrān anayad yamasādanam ||
punaś caiva dvisāhasrān kaliṅgān arimardanaḥ ||
prāhiṇon mṛtyulokāya tad adbhutam ivābhavat ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
एवम् सा बहुला सेनाevam sā bahulā senāтак та многочисленная армия; так это большое войско
कलिङ्गानाम् तरस्विनाम्kaliṅgānām tarasvināmстремительных калингов; мощных воинов Калинги
परिवार्य रणे भीष्मम्parivārya raṇe bhīṣmamокружив в бою Бхишму; обступив Бхишму в сражении
भीमसेनम् उपाद्रवत्bhīmasenam upādravatна Бхимасену напала; бросилась на Бхиму
ततः कलिङ्गसैन्यानाम्tataḥ kaliṅgasainyānāmзатем войск калингов; после этого среди калингских сил
प्रमुखे भरतर्षभpramukhe bharatarṣabhaво главе, лучший Бхарата; в переднем строю, бык Бхаратов
श्रुतायुषम् अभिप्रेक्ष्यśrutāyuṣam abhiprekṣyaШрутаюса увидев; заметив Шрутаюса
भीमसेनः समभ्ययात्bhīmasenaḥ samabhyayātБхимасена подошёл; Бхима двинулся навстречу
तम् आयान्तम् अभिप्रेक्ष्यtam āyāntam abhiprekṣyaего идущего увидев; увидев его приближающимся
कलिङ्गः नवभिः शरैःkaliṅgaḥ navabhiḥ śaraiḥКалинга девятью стрелами; калингский царь девятью
भीमसेनम् अमेयात्माbhīmasenam ameyātmāБхимасену безмерного духом; Бхиму неизмеримой души
प्रत्यविध्यत् स्तनान्तरेpratyavidhyat stanāntareпронзил в грудь; поразил между грудями
कलिङ्गबाणाभिहतःkaliṅgabāṇābhihataḥкалингской стрелой поражённый; ударенный стрелами Калинги
तोत्त्रार्दितः इव द्विपःtottrārditaḥ iva dvipaḥкак слон, мучимый погонялом; словно слон от стрекала
भीमसेनः प्रजज्वालbhīmasenaḥ prajajvālaБхимасена воспылал; Бхима вспыхнул
क्रोधेन अग्निः इव इन्धनैःkrodhena agniḥ iva indhanaiḥгневом как огонь топливом; яростью словно пламя от дров
अथ अशोकः समादायatha aśokaḥ samādāyaзатем Ашока подведя; после этого Ашока взял
रथम् हेमपरिष्कृतम्ratham hemapariṣkṛtamколесницу, золотом украшенную; ратху с золотой отделкой
भीमम् संपादयाम् आसbhīmam saṃpādayām āsaБхиму снабдил; подвёл Бхиме
रथेन रथसारथिःrathena rathasārathiḥколесницей возничий; ратху, будучи сарати
तम् आरुह्य रथम् तूर्णम्tam āruhya ratham tūrṇamна неё взойдя быстро; быстро поднявшись на ратху
कौन्तेयः शत्रुसूदनःkaunteyaḥ śatrusūdanaḥКаунтея, губитель врагов; сын Кунти, убийца противников
कलिङ्गम् अभिदुद्रावkaliṅgam abhidudrāvaна Калингу бросился; устремился на калингского царя
तिष्ठ तिष्ठ इति च अब्रवीत्tiṣṭha tiṣṭha iti ca abravītстой, стой, так сказал; и произнёс: стой
ततः श्रुतायुः बलवान्tataḥ śrutāyuḥ balavānзатем Шрутаюс могучий; тогда сильный Шрутаю
भीमाय निशितान् शरान्bhīmāya niśitān śarānв Бхиму острые стрелы; против Бхимы заострённые стрелы
प्रेषयाम् आस संक्रुद्धःpreṣayām āsa saṃkruddhaḥпослал разгневанный; яростно направил
दर्शयन् पाणिलाघवम्darśayan pāṇilāghavamпоказывая лёгкость руки; являя ловкость кисти
स कार्मुकवरोत्सृष्टैःsa kārmukavarotsṛṣṭaiḥон из лучшего лука выпущенными; он пущенными из превосходного лука
नवभिः निशितैः शरैःnavabhiḥ niśitaiḥ śaraiḥдевятью острыми стрелами; девятью заострёнными стрелами
समाहतः भृशम् राजन्samāhataḥ bhṛśam rājanсильно поражённый, царь; мощно ударенный, владыка
कलिङ्गेन महायशाःkaliṅgena mahāyaśāḥКалингой, великославный; калингским царём, славный
संचुक्रुधे भृशम् भीमःsaṃcukrudhe bhṛśam bhīmaḥсильно разгневался Бхима; Бхима яростно воспылал
दण्डाहतः इव उरगःdaṇḍāhataḥ iva uragaḥкак змея, ударенная палкой; словно змей, битый посохом
क्रुद्धः च चापम् आयम्यkruddhaḥ ca cāpam āyamyaи разгневанный лук натянув; в ярости натянув лук
बलवत् बलिनाम् वरःbalavat balinām varaḥсильно, лучший из сильных; мощно, превосходный среди могучих
कलिङ्गम् अवधीत् पार्थःkaliṅgam avadhīt pārthaḥКалингу убил Партха; Пандава сразил Калингу
भीमः सप्तभिः आयसैःbhīmaḥ saptabhiḥ āyasaiḥБхима семью железными; семью железными стрелами
क्षुराभ्याम् चक्ररक्षौ चkṣurābhyām cakrarakṣau caдвумя кшурами защитников колёс; двумя бритвенными стрелами колесохранителей
कलिङ्गस्य महाबलौkaliṅgasya mahābalauКалинги могучих; двух сильных у Калинги
सत्यदेवम् च सत्यम् चsatyadevam ca satyam caСатьядеву и Сатью; Сатьядеву вместе с Сатьей
प्राहिणोत् यमसादनम्prāhiṇot yamasādanamотправил в обитель Ямы; послал к дому смерти
ततः पुनः अमेयात्माtataḥ punaḥ ameyātmāзатем снова безмерный духом; после этого неизмеримый душой
नाराचैः निशितैः त्रिभिःnārācaiḥ niśitaiḥ tribhiḥтремя острыми нарачами; тремя заострёнными железными стрелами
केतुमन्तम् रणे भीमःketumantam raṇe bhīmaḥКетуманта в бою Бхима; Бхима в сражении Кетуманта
अगमयत् यमसादनम्agamayat yamasādanamотправил в обитель Ямы; послал к дому смерти
ततः कलिङ्गाः संक्रुद्धाःtataḥ kaliṅgāḥ saṃkruddhāḥзатем калинги разгневанные; после этого яростные калинги
भीमसेनम् अमर्षणम्bhīmasenam amarṣaṇamБхимасену нетерпимого; гневного Бхиму
अनीकैः बहुसाहस्रैःanīkaiḥ bahusāhasraiḥмноготысячными рядами; тысячами боевых строев
क्षत्रियाः समवारयन्kṣatriyāḥ samavārayanкшатрии окружили; воины обступили
ततः शक्तिगदाखड्गtataḥ śaktigadākhaḍgaзатем шакти, палицами, мечами; после этого копьями, булавами, клинками
तोमरर्ष्टिपरश्वधैःtomararṣṭiparaśvadhaiḥтомарами, ришти, секирами; дротиками, копьями, топорами
कलिङ्गाः च ततः राजन्kaliṅgāḥ ca tataḥ rājanи калинги затем, царь; калинги после этого
भीमसेनम् अवाकिरन्bhīmasenam avākiranБхимасену осыпали; покрыли Бхиму
संनिवार्य स ताम् घोराम्saṃnivārya sa tām ghorāmотразив тот страшный; сдержав этот ужасный
शरवृष्टिम् समुत्थिताम्śaravṛṣṭim samutthitāmподнявшийся дождь стрел; возникший стрелный ливень
गदाम् आदाय तरसाgadām ādāya tarasāпалицу взяв стремительно; быстро схватив булаву
परिप्लुत्य महाबलःpariplutya mahābalaḥпрыгнув могучий; мощный, перепрыгнув
भीमः सप्तशतान् वीरान्bhīmaḥ saptaśatān vīrānБхима семьсот героев; Бхима семь сотен воинов
अनयत् यमसादनम्anayat yamasādanamотвёл в обитель Ямы; послал к дому смерти
पुनः च एव द्विसाहस्रान्punaḥ ca eva dvisāhasrānи снова две тысячи; затем ещё две тысячи
कलिङ्गान् अरिमर्दनःkaliṅgān arimardanaḥкалингов сокрушитель врагов; воинов Калинги подавитель врагов
प्राहिणोत् मृत्युलोकायprāhiṇot mṛtyulokāyaотправил в мир смерти; послал в область смерти
तत् अद्भुतम् इव अभवत्tat adbhutam iva abhavatэто было словно чудо; то казалось удивительным
Литературный перевод

Так многочисленная армия стремительных калингов, окружив в бою Бхишму, бросилась на Бхимасену. Тогда Бхима, увидев Шрутаюса во главе калингского войска, двинулся к нему, о лучший из Бхаратов. Калинга, увидев его приближение, девятью стрелами поразил безмерного духом Бхимасену в грудь. Поражённый стрелами Калинги, как слон, мучимый погонялом, Бхимасена вспыхнул гневом, как огонь от топлива. Тогда возничий Ашока подвёл Бхиме колесницу, украшенную золотом. Быстро взойдя на неё, Каунтея, губитель врагов, бросился на Калингу и сказал: “Стой! Стой!” Могучий Шрутаюс, разгневанный, послал в Бхиму острые стрелы, показывая ловкость руки. Великославный Бхима, сильно поражённый Калингой девятью острыми стрелами, выпущенными из лучшего лука, страшно разгневался, как змея, ударенная палкой. Разгневанный, лучший из сильных, он мощно натянул лук и семью железными стрелами убил Калингу. Двумя кшурами он отправил в обитель Ямы двух могучих защитников колёс Калинги — Сатьядеву и Сатью. Затем безмерный духом Бхима тремя острыми нарачами отправил в бою Кетуманта в обитель Ямы. Тогда разгневанные кшатрии-калинги многотысячными строями окружили гневного Бхимасену. Они осыпали Бхиму шакти, палицами, мечами, томарами, ришти и секирами, о царь. Отразив этот поднявшийся страшный ливень стрел, могучий Бхима быстро взял палицу, прыгнул вперёд и отправил семьсот героев в обитель Ямы. Затем сокрушитель врагов послал в мир смерти ещё две тысячи калингов, и это казалось чудом».

Версия

95afb96d5cf8 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:12:34 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами