भग्नाक्षोपस्करान् कांश् चिद् भग्नचक्रांश् च सर्वशः ॥
अपश्याम रथान् राजञ् शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
सवरूथै रथैर् भग्नै रथिभिश् च निपातितैः ॥
शरैः सुकवचैश् छिन्नैः पट्टिशैश् च विशां पते ॥
गदाभिर् मुसलैश् चैव निस्त्रिंशैश् च शिलीमुखैः ॥
अनुकर्षैर् उपासङ्गैश् चक्रैर् भग्नैश् च मारिष ॥
बाहुभिः कार्मुकैः खड्गैः शिरोभिश् च सकुण्डलैः ॥
तलत्रैर् अङ्गुलित्रैश् च ध्वजैश् च विनिपातितैः ॥
चापैश् च बहुधा छिन्नैः समास्तीर्यत मेदिनी ॥
हतारोहा गजा राजन् हयाश् च हतसादिनः ॥
परिपेतुर् द्रुतं तत्र शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
यतमानाश् च ते वीरा द्रवमाणान् महारथान् ॥
नाशक्नुवन् वारयितुं भीष्मबाणप्रपीडितान् ॥
महेन्द्रसमवीर्येण वध्यमाना महाचमूः ॥
अभज्यत महाराज न च द्वौ सह धावतः ॥
आविद्धरथनागाश्वं पतितध्वजकूबरम् ॥
अनीकं पाण्डुपुत्राणां हाहाभूतम् अचेतनम् ॥
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश् च पितरं तथा ॥
प्रियं सखायं चाक्रन्दे सखा दैवबलात्कृतः ॥
विमुच्य कवचान् अन्ये पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः ॥
प्रकीर्य केशान् धावन्तः प्रत्यदृश्यन्त भारत ॥
तद् गोकुलम् इवोद्भ्रान्तम् उद्भ्रान्तरथकुञ्जरम् ॥
ददृशे पाण्डुपुत्रस्य सैन्यम् आर्तस्वरं तदा ॥
bhagnākṣopaskarān kāṃś cid bhagnacakrāṃś ca sarvaśaḥ ||
apaśyāma rathān rājañ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
savarūthai rathair bhagnai rathibhiś ca nipātitaiḥ ||
śaraiḥ sukavacaiś chinnaiḥ paṭṭiśaiś ca viśāṃ pate ||
gadābhir musalaiś caiva nistriṃśaiś ca śilīmukhaiḥ ||
anukarṣair upāsaṅgaiś cakrair bhagnaiś ca māriṣa ||
bāhubhiḥ kārmukaiḥ khaḍgaiḥ śirobhiś ca sakuṇḍalaiḥ ||
talatrair aṅgulitraiś ca dhvajaiś ca vinipātitaiḥ ||
cāpaiś ca bahudhā chinnaiḥ samāstīryata medinī ||
hatārohā gajā rājan hayāś ca hatasādinaḥ ||
paripetur drutaṃ tatra śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
yatamānāś ca te vīrā dravamāṇān mahārathān ||
nāśaknuvan vārayituṃ bhīṣmabāṇaprapīḍitān ||
mahendrasamavīryeṇa vadhyamānā mahācamūḥ ||
abhajyata mahārāja na ca dvau saha dhāvataḥ ||
āviddharathanāgāśvaṃ patitadhvajakūbaram ||
anīkaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ hāhābhūtam acetanam ||
jaghānātra pitā putraṃ putraś ca pitaraṃ tathā ||
priyaṃ sakhāyaṃ cākrande sakhā daivabalātkṛtaḥ ||
vimucya kavacān anye pāṇḍuputrasya sainikāḥ ||
prakīrya keśān dhāvantaḥ pratyadṛśyanta bhārata ||
tad gokulam ivodbhrāntam udbhrāntarathakuñjaram ||
dadṛśe pāṇḍuputrasya sainyam ārtasvaraṃ tadā ||
Мы видели, царь, сотни и тысячи колесниц: у одних были разбиты оси и снасти, у других — полностью сломаны колёса. Земля была устлана разбитыми колесницами и кузовами, поверженными ратхинами, стрелами, рассечёнными крепкими доспехами, паттишами, булавами, мусалами, мечами, стрелами, прицепами, колчанами, сломанными колёсами, почтенный, отсечёнными руками, луками, мечами, головами с серьгами, наладонниками, напальчниками, павшими знамёнами и многократно разрубленными луками. Слоны с убитыми наездниками, царь, и кони с убитыми всадниками сотнями и тысячами стремительно метались там. Воины пытались остановить бегущих махаратхов, измученных стрелами Бхишмы, но не могли. Поражаемая им, равным Махендре силой, великая армия распалась, великий царь, и даже двое не бежали вместе. Войско сыновей Панду, где колесницы, слоны и кони кружились в смятении, где падали знамёна и дышла, стало кричащим и безумным. Там отец убивал сына, и сын — отца; друг в смятении поражал дорогого друга, принуждённый силой судьбы. Иные воины Пандавов, сбросив доспехи и распустив волосы, были видны бегущими, о Бхарата. Тогда войско сына Панду, с обезумевшими колесницами и слонами, с воплями страдания, казалось перепуганным стадом коров».
cf1e5c8b12be · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:55:41 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Бхишмин натиск разрушает не только строй, но и родственные и дружеские связи прямо на поле. Когда войско лишается сознания, даже близкие становятся угрозой друг другу; это война как потеря различения.