Махабхарата
Бхишма-парва, глава 1026.102.19-29
5851 / 15823
Махабхарата · 6.102.19-29
Деванагари

भग्नाक्षोपस्करान् कांश् चिद् भग्नचक्रांश् च सर्वशः ॥
अपश्याम रथान् राजञ् शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
सवरूथै रथैर् भग्नै रथिभिश् च निपातितैः ॥
शरैः सुकवचैश् छिन्नैः पट्टिशैश् च विशां पते ॥
गदाभिर् मुसलैश् चैव निस्त्रिंशैश् च शिलीमुखैः ॥
अनुकर्षैर् उपासङ्गैश् चक्रैर् भग्नैश् च मारिष ॥
बाहुभिः कार्मुकैः खड्गैः शिरोभिश् च सकुण्डलैः ॥
तलत्रैर् अङ्गुलित्रैश् च ध्वजैश् च विनिपातितैः ॥
चापैश् च बहुधा छिन्नैः समास्तीर्यत मेदिनी ॥
हतारोहा गजा राजन् हयाश् च हतसादिनः ॥
परिपेतुर् द्रुतं तत्र शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
यतमानाश् च ते वीरा द्रवमाणान् महारथान् ॥
नाशक्नुवन् वारयितुं भीष्मबाणप्रपीडितान् ॥
महेन्द्रसमवीर्येण वध्यमाना महाचमूः ॥
अभज्यत महाराज न च द्वौ सह धावतः ॥
आविद्धरथनागाश्वं पतितध्वजकूबरम् ॥
अनीकं पाण्डुपुत्राणां हाहाभूतम् अचेतनम् ॥
जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश् च पितरं तथा ॥
प्रियं सखायं चाक्रन्दे सखा दैवबलात्कृतः ॥
विमुच्य कवचान् अन्ये पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः ॥
प्रकीर्य केशान् धावन्तः प्रत्यदृश्यन्त भारत ॥
तद् गोकुलम् इवोद्भ्रान्तम् उद्भ्रान्तरथकुञ्जरम् ॥
ददृशे पाण्डुपुत्रस्य सैन्यम् आर्तस्वरं तदा ॥

Транслитерация (IAST)

bhagnākṣopaskarān kāṃś cid bhagnacakrāṃś ca sarvaśaḥ ||
apaśyāma rathān rājañ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
savarūthai rathair bhagnai rathibhiś ca nipātitaiḥ ||
śaraiḥ sukavacaiś chinnaiḥ paṭṭiśaiś ca viśāṃ pate ||
gadābhir musalaiś caiva nistriṃśaiś ca śilīmukhaiḥ ||
anukarṣair upāsaṅgaiś cakrair bhagnaiś ca māriṣa ||
bāhubhiḥ kārmukaiḥ khaḍgaiḥ śirobhiś ca sakuṇḍalaiḥ ||
talatrair aṅgulitraiś ca dhvajaiś ca vinipātitaiḥ ||
cāpaiś ca bahudhā chinnaiḥ samāstīryata medinī ||
hatārohā gajā rājan hayāś ca hatasādinaḥ ||
paripetur drutaṃ tatra śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
yatamānāś ca te vīrā dravamāṇān mahārathān ||
nāśaknuvan vārayituṃ bhīṣmabāṇaprapīḍitān ||
mahendrasamavīryeṇa vadhyamānā mahācamūḥ ||
abhajyata mahārāja na ca dvau saha dhāvataḥ ||
āviddharathanāgāśvaṃ patitadhvajakūbaram ||
anīkaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ hāhābhūtam acetanam ||
jaghānātra pitā putraṃ putraś ca pitaraṃ tathā ||
priyaṃ sakhāyaṃ cākrande sakhā daivabalātkṛtaḥ ||
vimucya kavacān anye pāṇḍuputrasya sainikāḥ ||
prakīrya keśān dhāvantaḥ pratyadṛśyanta bhārata ||
tad gokulam ivodbhrāntam udbhrāntarathakuñjaram ||
dadṛśe pāṇḍuputrasya sainyam ārtasvaraṃ tadā ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
भग्नाक्षोपस्करान् कांश् चित्bhagnākṣopaskarān kāṃś citс разбитыми осями и снастями некоторые; часть с разрушенным оснащением
भग्नचक्रान् च सर्वशःbhagnacakrān ca sarvaśaḥи с разбитыми колёсами полностью; полностью сломанные колёса
अपश्याम रथान् राजन्apaśyāma rathān rājanмы видели колесницы, царь; мы наблюдали ратхи
शतशः अथ सहस्रशःśataśaḥ atha sahasraśaḥсотнями и тысячами; сотни и тысячи
सवरूथैः रथैः भग्नैःsavarūthaiḥ rathaiḥ bhagnaiḥс разбитыми колесницами и кузовами; сломанные ратхи с ограждениями
रथिभिः च निपातितैःrathibhiḥ ca nipātitaiḥи повергнутыми ратхинами; павшими колесничими
शरैः सुकवचैः छिन्नैःśaraiḥ sukavacaiḥ chinnaiḥстрелами, хорошими панцирями рассечёнными; стрелами и разрубленными доспехами
पट्टिशैः च विशाम् पतेpaṭṭiśaiḥ ca viśām pateи паттишами, владыка народов; секирами
गदाभिः मुसलैः च एवgadābhiḥ musalaiḥ ca evaбулавами и мусалами также; палицами и дубинами
निस्त्रिंशैः च शिलीमुखैःnistriṃśaiḥ ca śilīmukhaiḥи мечами, и стрелами; клинками и стрелами
अनुकर्षैः उपासङ्गैःanukarṣaiḥ upāsaṅgaiḥприцепами и колчанами; частями ратх и колчанами
चक्रैः भग्नैः च मारिषcakraiḥ bhagnaiḥ ca māriṣaи сломанными колёсами, почтенный; разбитыми колёсами
बाहुभिः कार्मुकैः खड्गैःbāhubhiḥ kārmukaiḥ khaḍgaiḥруками, луками, мечами; отсечёнными руками и оружием
शिरोभिः च सकुण्डलैःśirobhiḥ ca sakuṇḍalaiḥи головами с серьгами; главами в серьгах
तलत्रैः अङ्गुलित्रैः चtalatraiḥ aṅgulitraiḥ caналадонниками и напальчниками; перчатками лучников
ध्वजैः च विनिपातितैःdhvajaiḥ ca vinipātitaiḥи поверженными знамёнами; павшими стягами
चापैः च बहुधा छिन्नैःcāpaiḥ ca bahudhā chinnaiḥи луками многократно рассечёнными; разрубленными луками
समास्तीर्यत मेदिनीsamāstīryata medinīземля была устлана; почва покрылась
हतारोहाः गजाः राजन्hatārohāḥ gajāḥ rājanслоны с убитыми наездниками, царь; слоны без погонщиков
हयाः च हतसादिनःhayāḥ ca hatasādinaḥи кони с убитыми всадниками; лошади без наездников
परिपेतुः द्रुतम् तत्रparipetuḥ drutam tatraносились быстро там; стремительно метались
शतशः अथ सहस्रशःśataśaḥ atha sahasraśaḥсотнями и тысячами; сотни и тысячи
यतमानाः च ते वीराःyatamānāḥ ca te vīrāḥи старающиеся те герои; эти воины, пытаясь
द्रवमाणान् महारथान्dravamāṇān mahārathānбегущих махаратхов; отступающих великих ратхинов
न अशक्नुवन् वारयितुम्na aśaknuvan vārayitumне смогли остановить; не были способны сдержать
भीष्मबाणप्रपीडितान्bhīṣmabāṇaprapīḍitānстрелами Бхишмы измученных; подавленных стрелами Бхишмы
महेन्द्रसमवीर्येणmahendrasamavīryeṇaравным Махендре силой; обладающим мощью Индры
वध्यमाना महाचमूःvadhyamānā mahācamūḥпоражаемая великая армия; избиваемое огромное войско
अभज्यत महाराजabhajyata mahārājaсломалась, великий царь; распалось
न च द्वौ सह धावतःna ca dvau saha dhāvataḥи не двое вместе бежали; и никто не бежал парой
आविद्धरथनागाश्वम्āviddharathanāgāśvamс закруженными колесницами, слонами, конями; с ратхами-слонами-конями в смятении
पतितध्वजकूबरम्patitadhvajakūbaramс павшими знамёнами и дышлами; с упавшими стягами и ярмами
अनीकम् पाण्डुपुत्राणाम्anīkam pāṇḍuputrāṇāmвойско сыновей Панду; армия Пандавов
हाहाभूतम् अचेतनम्hāhābhūtam acetanamставшее ха-ха, без сознания; кричащее и обезумевшее
जघान अत्र पिता पुत्रम्jaghāna atra pitā putramубивал здесь отец сына; там отец поражал сына
पुत्रः च पितरम् तथाputraḥ ca pitaram tathāи сын отца так же; сын же отца
प्रियम् सखायम् च आक्रन्देpriyam sakhāyam ca ākrandeи дорогого друга в крике; в смятении товарищ друга
सखा दैवबलात्कृतःsakhā daivabalātkṛtaḥдруг, принуждённый судьбой; силой рока
विमुच्य कवचान् अन्येvimucya kavacān anyeсняв доспехи другие; иные сбрасывали броню
पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाःpāṇḍuputrasya sainikāḥвоины сына Панду; солдаты Пандавов
प्रकीर्य केशान् धावन्तःprakīrya keśān dhāvantaḥраспустив волосы, бегущие; мчались с растрёпанными волосами
प्रत्यदृश्यन्त भारतpratyadṛśyanta bhārataвиднелись, Бхарата; были видны
तत् गोकुलम् इव उद्भ्रान्तम्tat gokulam iva udbhrāntamто как стадо коров обезумевшее; словно перепуганное стадо
उद्भ्रान्तरथकुञ्जरम्udbhrāntarathakuñjaramс обезумевшими колесницами и слонами; с ратхами и слонами в панике
ददृशे पाण्डुपुत्रस्यdadṛśe pāṇḍuputrasyaвиделось сына Панду; казалось войско Пандавов
सैन्यम् आर्तस्वरम् तदाsainyam ārtasvaram tadāвойско с криками боли тогда; армией с воплями страдания
Литературный перевод

Мы видели, царь, сотни и тысячи колесниц: у одних были разбиты оси и снасти, у других — полностью сломаны колёса. Земля была устлана разбитыми колесницами и кузовами, поверженными ратхинами, стрелами, рассечёнными крепкими доспехами, паттишами, булавами, мусалами, мечами, стрелами, прицепами, колчанами, сломанными колёсами, почтенный, отсечёнными руками, луками, мечами, головами с серьгами, наладонниками, напальчниками, павшими знамёнами и многократно разрубленными луками. Слоны с убитыми наездниками, царь, и кони с убитыми всадниками сотнями и тысячами стремительно метались там. Воины пытались остановить бегущих махаратхов, измученных стрелами Бхишмы, но не могли. Поражаемая им, равным Махендре силой, великая армия распалась, великий царь, и даже двое не бежали вместе. Войско сыновей Панду, где колесницы, слоны и кони кружились в смятении, где падали знамёна и дышла, стало кричащим и безумным. Там отец убивал сына, и сын — отца; друг в смятении поражал дорогого друга, принуждённый силой судьбы. Иные воины Пандавов, сбросив доспехи и распустив волосы, были видны бегущими, о Бхарата. Тогда войско сына Панду, с обезумевшими колесницами и слонами, с воплями страдания, казалось перепуганным стадом коров».

Версия

cf1e5c8b12be · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:55:41 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами