Махабхарата
Бхишма-парва, глава 1026.102.50-61
5855 / 15823
Махабхарата · 6.102.50-61
Деванагари

वासुदेवस् तु संप्रेक्ष्य पार्थस्य मृदुयुद्धताम् ॥
भीष्मं च शरवर्षाणि सृजन्तम् अनिशं युधि ॥
प्रतपन्तम् इवादित्यं मध्यम् आसाद्य सेनयोः ॥
वरान् वरान् विनिघ्नन्तं पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान् ॥
युगान्तम् इव कुर्वाणं भीष्मं यौधिष्ठिरे बले ॥
नामृष्यत महाबाहुर् माधवः परवीरहा ॥
उत्सृज्य रजतप्रख्यान् हयान् पार्थस्य मारिष ॥
क्रुद्धो नाम महायोगी प्रचस्कन्द महारथात् ॥
अभिदुद्राव भीष्मं स भुजप्रहरणो बली ॥
प्रतोदपाणिस् तेजस्वी सिंहवद् विनदन् मुहुः ॥
दारयन्न् इव पद्भ्यां स जगतीं जगतीश्वरः ॥
क्रोधताम्रेक्षणः कृष्णो जिघांसुर् अमितद्युतिः ॥
ग्रसन्न् इव च चेतांसि तावकानां महाहवे ॥
दृष्ट्वा माधवम् आक्रन्दे भीष्मायोद्यन्तम् आहवे ॥
हतो भीष्मो हतो भीष्म इति तत्र स्म सैनिकाः ॥
क्रोशन्तः प्राद्रवन् सर्वे वासुदेवभयान् नराः ॥
पीतकौशेयसंवीतो मणिश्यामो जनार्दनः ॥
शुशुभे विद्रवन् भीष्मं विद्युन्माली यथाम्बुदः ॥
स सिंह इव मातङ्गं यूथर्षभ इवर्षभम् ॥
अभिदुद्राव तेजस्वी विनदन् यादवर्षभः ॥
तम् आपतन्तं संप्रेक्ष्य पुण्डरीकाक्षम् आहवे ॥
असंभ्रमं रणे भीष्मो विचकर्ष महद् धनुः ॥
उवाच चैनं गोविन्दम् असंभ्रान्तेन चेतसा ॥
एह्य् एहि पुण्डरीकाक्ष देवदेव नमो ऽस्तु ते ॥
माम् अद्य सात्वतश्रेष्ठ पातयस्व महाहवे ॥
त्वया हि देव संग्रामे हतस्यापि ममानघ ॥
श्रेय एव परं कृष्ण लोके ऽमुष्मिन्न् इहैव च ॥
संभावितो ऽस्मि गोविन्द त्रैलोक्येनाद्य संयुगे ॥

Транслитерация (IAST)

vāsudevas tu saṃprekṣya pārthasya mṛduyuddhatām ||
bhīṣmaṃ ca śaravarṣāṇi sṛjantam aniśaṃ yudhi ||
pratapantam ivādityaṃ madhyam āsādya senayoḥ ||
varān varān vinighnantaṃ pāṇḍuputrasya sainikān ||
yugāntam iva kurvāṇaṃ bhīṣmaṃ yaudhiṣṭhire bale ||
nāmṛṣyata mahābāhur mādhavaḥ paravīrahā ||
utsṛjya rajataprakhyān hayān pārthasya māriṣa ||
kruddho nāma mahāyogī pracaskanda mahārathāt ||
abhidudrāva bhīṣmaṃ sa bhujapraharaṇo balī ||
pratodapāṇis tejasvī siṃhavad vinadan muhuḥ ||
dārayann iva padbhyāṃ sa jagatīṃ jagatīśvaraḥ ||
krodhatāmrekṣaṇaḥ kṛṣṇo jighāṃsur amitadyutiḥ ||
grasann iva ca cetāṃsi tāvakānāṃ mahāhave ||
dṛṣṭvā mādhavam ākrande bhīṣmāyodyantam āhave ||
hato bhīṣmo hato bhīṣma iti tatra sma sainikāḥ ||
krośantaḥ prādravan sarve vāsudevabhayān narāḥ ||
pītakauśeyasaṃvīto maṇiśyāmo janārdanaḥ ||
śuśubhe vidravan bhīṣmaṃ vidyunmālī yathāmbudaḥ ||
sa siṃha iva mātaṅgaṃ yūtharṣabha ivarṣabham ||
abhidudrāva tejasvī vinadan yādavarṣabhaḥ ||
tam āpatantaṃ saṃprekṣya puṇḍarīkākṣam āhave ||
asaṃbhramaṃ raṇe bhīṣmo vicakarṣa mahad dhanuḥ ||
uvāca cainaṃ govindam asaṃbhrāntena cetasā ||
ehy ehi puṇḍarīkākṣa devadeva namo 'stu te ||
mām adya sātvataśreṣṭha pātayasva mahāhave ||
tvayā hi deva saṃgrāme hatasyāpi mamānagha ||
śreya eva paraṃ kṛṣṇa loke 'muṣminn ihaiva ca ||
saṃbhāvito 'smi govinda trailokyenādya saṃyuge ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
वासुदेवः तु संप्रेक्ष्यvāsudevaḥ tu saṃprekṣyaВасудева же увидев; Кришна, заметив
पार्थस्य मृदुयुद्धताम्pārthasya mṛduyuddhatāmмягкость боя Партхи; что Арджуна сражается мягко
भीष्मम् च शरवर्षाणिbhīṣmam ca śaravarṣāṇiи Бхишму дожди стрел; и Бхишму, ливни стрел
सृजन्तम् अनिशम् युधिsṛjantam aniśam yudhiизливающего постоянно в бою; непрестанно выпускающего
प्रतपन्तम् इव आदित्यम्pratapantam iva ādityamпекущего как солнце; сияющего как Адитья
मध्यम् आसाद्य सेनयोःmadhyam āsādya senayoḥдостигнув середины войск; став среди армий
वरान् वरान् विनिघ्नन्तम्varān varān vinighnantamлучших-лучших убивающего; сражающего избранных
पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान्pāṇḍuputrasya sainikānвоинов сына Панду; бойцов Пандавов
युगान्तम् इव कुर्वाणम्yugāntam iva kurvāṇamсловно конец юги делающего; как бы творящего конец века
भीष्मम् यौधिष्ठिरे बलेbhīṣmam yaudhiṣṭhire baleБхишму в войске Юдхиштхиры; в армии Юдхиштхиры
न अमृष्यत महाबाहुःna amṛṣyata mahābāhuḥне стерпел сильнорукий; не вынес сильнорукий
माधवः परवीरहाmādhavaḥ paravīrahāМадхава, губитель врагов; Кришна, убийца вражеских героев
उत्सृज्य रजतप्रख्यान्utsṛjya rajataprakhyānоставив сереброподобных; бросив светлых
हयान् पार्थस्य मारिषhayān pārthasya māriṣaконей Партхи, почтенный; лошадей Арджуны
क्रुद्धः नाम महायोगीkruddhaḥ nāma mahāyogīразгневанный великий йог; могучий йог в гневе
प्रचस्कन्द महारथात्pracaskanda mahārathātспрыгнул с великой колесницы; соскочил с ратхи
अभिदुद्राव भीष्मम् सःabhidudrāva bhīṣmam saḥустремился на Бхишму он; побежал к Бхишме
भुजप्रहरणः बलीbhujapraharaṇaḥ balīс руками как оружием, сильный; могучий, с руками вместо оружия
प्रतोदपाणिः तेजस्वीpratodapāṇiḥ tejasvīс кнутом в руке, сияющий; держа бич
सिंहवत् विनदन् मुहुःsiṃhavat vinadan muhuḥкак лев рыча многократно; ревя по-львиному
दारयन् इव पद्भ्याम्dārayan iva padbhyāmсловно разрывая ногами; как будто раскалывая стопами
सः जगतीम् जगतीश्वरःsaḥ jagatīm jagatīśvaraḥон землю, владыка мира; Господь мира землю
क्रोधताम्रेक्षणः कृष्णःkrodhatāmrekṣaṇaḥ kṛṣṇaḥс глазами красными от гнева Кришна; Кришна с гневно-багровым взором
जिघांसुः अमितद्युतिःjighāṃsuḥ amitadyutiḥжелая убить, безмерно сияющий; стремясь сразить
ग्रसन् इव च चेतांसिgrasan iva ca cetāṃsiсловно пожирая умы; как будто поглощая сознания
तावकानाम् महाहवेtāvakānām mahāhaveтвоих в великой битве; твоих воинов на поле
दृष्ट्वा माधवम् आक्रन्देdṛṣṭvā mādhavam ākrandeувидев Мадхаву в смятении; при виде Кришны в боевом крике
भीष्माय उद्यन्तम् आहवेbhīṣmāya udyantam āhaveна Бхишму идущего в бою; бросающегося на Бхишму
हतः भीष्मः हतः भीष्मःhataḥ bhīṣmaḥ hataḥ bhīṣmaḥубит Бхишма, убит Бхишма; Бхишма погиб
इति तत्र स्म सैनिकाःiti tatra sma sainikāḥтак там воины; так солдаты
क्रोशन्तः प्राद्रवन् सर्वेkrośantaḥ prādravan sarveкрича, побежали все; все разбежались с криками
वासुदेवभयात् नराःvāsudevabhayāt narāḥиз страха перед Васудевой люди; страшась Кришны
पीतकौशेयसंवीतःpītakauśeyasaṃvītaḥв жёлтый шёлк облачённый; одетый в жёлтый шёлк
मणिश्यामः जनार्दनःmaṇiśyāmaḥ janārdanaḥтёмный как драгоценность Джанардана; Кришна цвета сапфира
शुशुभे विद्रवन् भीष्मम्śuśubhe vidravan bhīṣmamсиял, бросаясь на Бхишму; блистал, устремляясь
विद्युन्माली यथा अम्बुदःvidyunmālī yathā ambudaḥкак облако с гирляндой молний; словно туча с молниями
सः सिंहः इव मातङ्गम्saḥ siṃhaḥ iva mātaṅgamон как лев на слона; словно лев на матангу
यूथर्षभः इव ऋषभम्yūtharṣabhaḥ iva ṛṣabhamкак бык стада на быка; как вожак на быка
अभिदुद्राव तेजस्वीabhidudrāva tejasvīустремился сияющий; могучий бросился
विनदन् यादवर्षभःvinadan yādavarṣabhaḥревя, бык Ядавов; Ядавский герой с криком
तम् आपतन्तम् संप्रेक्ष्यtam āpatantam saṃprekṣyaего приближающегося увидев; видя его налетающим
पुण्डरीकाक्षम् आहवेpuṇḍarīkākṣam āhaveлотосоокого в бою; Кришну на поле
असंभ्रमम् रणे भीष्मःasaṃbhramam raṇe bhīṣmaḥбез смятения в бою Бхишма; Бхишма спокойно
विचकर्ष महत् धनुःvicakarṣa mahat dhanuḥнатянул великий лук; растянул большой лук
उवाच च एनम् गोविन्दम्uvāca ca enam govindamи сказал ему, Говинде; обратился к Кришне
असंभ्रान्तेन चेतसाasaṃbhrāntena cetasāс невозмутимым умом; с несмущённым сердцем
एह्य् एहि पुण्डरीकाक्षehy ehi puṇḍarīkākṣaиди, иди, лотосоокий; приди, о Кришна
देवदेव नमः अस्तु तेdevadeva namaḥ astu teБог богов, поклон тебе; слава тебе
माम् अद्य सात्वतश्रेष्ठmām adya sātvataśreṣṭhaменя сегодня, лучший Сатватов; сегодня меня
पातयस्व महाहवेpātayasva mahāhaveповали в великой битве; срази на поле
त्वया हि देव संग्रामेtvayā hi deva saṃgrāmeтобой ведь, Господь, в битве; если тобой
हतस्य अपि मम अनघhatasya api mama anaghaубитого даже меня, безгрешный; я буду сражён
श्रेयः एव परम् कृष्णśreyaḥ eva param kṛṣṇaвысшее благо именно, Кришна; это будет высшим благом
लोके अमुष्मिन् इह एव चloke amuṣmin iha eva caв том мире и здесь; и здесь, и в ином мире
संभावितः अस्मि गोविन्दsaṃbhāvitaḥ asmi govindaпочтён я, Говинда; я удостоен чести
त्रैलोक्येन अद्य संयुगेtrailokyena adya saṃyugeтремя мирами сегодня в битве; сегодня перед тремя мирами
Литературный перевод

Васудева увидел, что Партха сражается мягко, а Бхишма, непрестанно изливая в бою дожди стрел, словно солнце, вставшее посреди двух армий, сражает лучших воинов сына Панду и как бы творит конец века в войске Юдхиштхиры. Могучерукий Мадхава, губитель вражеских героев, не стерпел этого. Оставив серебристых коней Партхи, почтенный, разгневанный великий йог соскочил с колесницы и, могучий, с руками вместо оружия, устремился к Бхишме. Сияющий, с кнутом в руке, он многократно рычал как лев; Господь мира словно разрывал землю своими стопами. Кришна с глазами, багровыми от гнева, безмерно сияющий и желающий сразить Бхишму, в великой битве будто пожирал умы твоих воинов. Увидев, что Мадхава в боевом смятении бросается на Бхишму, все воины, крича: “Бхишма убит! Бхишма убит!”, побежали от страха перед Васудевой. Джанардана, тёмный как драгоценность и облачённый в жёлтый шёлк, сиял, устремляясь на Бхишму, словно туча с гирляндой молний. Сияющий бык Ядавов с рёвом бросился на него, как лев на слона, как вожак стада на быка. Увидев, что лотосоокий устремляется к нему в бою, Бхишма без смятения натянул великий лук и с невозмутимым сердцем сказал Говинде: “Иди, иди, лотосоокий! Бог богов, поклон тебе. Срази меня сегодня в великой битве, лучший из Сатватов. Если даже я буду убит тобой в сражении, безгрешный Господь, это, Кришна, будет для меня высшим благом и здесь, и в том мире. Сегодня, Говинда, в этой битве я удостоен чести перед тремя мирами”».

Версия

6d2038075293 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:55:41 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами