Говинда-бхашья
Пада 2.12.1.32
167 / 558
Говинда-бхашья · 2.1.32
Деванагари

न प्रयोजनवत्त्वात्

Транслитерация (IAST)

na prayojanavattvāt

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
naне; отрицание; возражение: не творил бы
प्रयोजनवत्त्वात्prayojanavattvātиз-за целесообразности; prayojana «цель, нужда» + -vat + -tva, отложительный падеж; у Полного нет нужды — зачем Ему мир?
Литературный перевод

[Возражение:] не [пристала Ему] деятельность — ведь [всякое дело] ради цели, а Полный целей не имеет.

Говинда-бхашья Баладевы Видьябхушаны
Деванагари

सृष्टौ ब्रह्मणः प्रवृत्तिर् उपयुक्ता न वेति विषये पूर्व-पक्षम् आह—

न प्रयोजनवत्वात् ॥

पूर्वतो नेत्य् अनुवर्तते । निषेधार्थकेन न शब्देन समासात् नात्र न लोपः । प्रवृत्तिर् नोपयुज्यते । कुतः ? तस्य पूर्णस्य प्रयोजनाभावात् । स्वार्था परार्था च प्रवृत्तिर् लोके दृष्टा । तत्र नाद्या सम्भवति पूर्ण-कामत्व-श्रुति-विरोधात् । नाप्य् अन्त्या समर्थो हि परानुग्रहाय प्रवर्तते न तु जन्म-मरणादि-विविध-यातना-समर्पणाय । ऋते प्रयोजनात् प्रवृत्तौ त्व् अप्रेक्ष्य-कारितापत्तिस् ततः सर्वज्ञ-श्रुति-व्याकोपः । तस्मान् नोपयुक्ता प्रवृत्तिर् इति ॥32॥

Транслитерация (IAST)

sṛṣṭau brahmaṇaḥ pravṛttir upayuktā na veti viṣaye pūrva-pakṣam āha—

na prayojanavatvāt ||

pūrvato nety anuvartate | niṣedhārthakena na śabdena samāsāt nātra na lopaḥ | pravṛttir nopayujyate | kutaḥ ? tasya pūrṇasya prayojanābhāvāt | svārthā parārthā ca pravṛttir loke dṛṣṭā | tatra nādyā sambhavati pūrṇa-kāmatva-śruti-virodhāt | nāpy antyā samartho hi parānugrahāya pravartate na tu janma-maraṇādi-vividha-yātanā-samarpaṇāya | ṛte prayojanāt pravṛttau tv aprekṣya-kāritāpattis tataḥ sarvajña-śruti-vyākopaḥ | tasmān nopayuktā pravṛttir iti ||32||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
सृष्टौ ब्रह्मणः प्रवृत्तिः उपयुक्ता न वा इति विषयेsṛṣṭau brahmaṇaḥ pravṛttiḥ upayuktā na vā iti viṣayeуместна ли устремлённость Брахмана к творению? — по этому вопросу; pravṛtti
पूर्व-पक्षम् आहpūrva-pakṣam āhaизлагает довод противника; pūrva-pakṣa
न प्रयोजनवत्त्वात्na prayojanavattvāt«нет: по целесообразности [всякого дела]»; сутра (у Мадхвы — 2.1.33)
पूर्वतः न इति अनुवर्ततेpūrvataḥ na iti anuvartateиз прежнего тянется «не»; anuvṛtti
निषेध-अर्थकेन न-शब्देन समासात्niṣedha-arthakena na-śabdena samāsāt[здесь] сложение с отрицательным «на»; samāsa
न अत्र न-लोपःna atra na-lopaḥи «на» не выпадает; lopa (грамматическая заметка)
प्रवृत्तिः न उपयुज्यतेpravṛttiḥ na upayujyateустремлённость не уместна; upayukta
कुतःkutaḥпочему?; вопрос
तस्य पूर्णस्य प्रयोजन-अभावात्tasya pūrṇasya prayojana-abhāvātу Него, Полного, нет цели; pūrṇa!
स्व-अर्था पर-अर्था च प्रवृत्तिः लोके दृष्टाsva-arthā para-arthā ca pravṛttiḥ loke dṛṣṭāв миру видана устремлённость ради себя или ради другого; sva-para!
तत्र न आद्या सम्भवतिtatra na ādyā sambhavatiпервая невозможна; ādyā
पूर्ण-कामत्व-श्रुति-विरोधात्pūrṇa-kāmatva-śruti-virodhātпротивна шрути о полноте желаний; pūrṇa-kāma!
न अपि अन्त्याna api antyāно и вторая — нет; antyā
समर्थः हि पर-अनुग्रहाय प्रवर्ततेsamarthaḥ hi para-anugrahāya pravartateмогучий подвигается ради милости другому; anugraha!
न तु जन्म-मरण-आदि-विविध-यातना-समर्पणायna tu janma-maraṇa-ādi-vividha-yātanā-samarpaṇāyaне ради вручения мук рождений и смертей; yātanā!!
ऋते प्रयोजनात् प्रवृत्तौ तुṛte prayojanāt pravṛttau tuа в устремлённости без цели; ṛte
अप्रेक्ष्य-कारिता-आपत्तिःaprekṣya-kāritā-āpattiḥвышла бы бездумность; aprekṣya-kāritā «действие не глядя»!
ततः सर्वज्ञ-श्रुति-व्याकोपःtataḥ sarvajña-śruti-vyākopaḥи взбунтуется шрути о Всезнающем; vyākopa
तस्मात् न उपयुक्ता प्रवृत्तिः इतिtasmāt na upayuktā pravṛttiḥ itiпотому устремлённость не уместна; вывод оппонента
Перевод комментария

Уместна ли устремлённость Брахмана к творению? Излагает довод противника:

«Нет: по целесообразности [всякого дела]».

(Здесь сложение с отрицательным «на», и оно не выпадает.) Устремлённость не уместна. Почему? У Него, Полного, нет цели. В миру видана устремлённость ради себя или ради другого. Первая невозможна: противна шрути о полноте желаний. Но и вторая — нет: могучий подвигается ради милости другому, не ради вручения мук рождений и смертей. А в устремлённости без цели вышла бы бездумность — и взбунтуется шрути о Всезнающем. Потому устремлённость не уместна.

Версия

1d7e3c02bf6c · опубликовано 27 июл. 2026 г., 04:31:31 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами