तथा प्राणाः
tathā prāṇāḥ
Так же [рождены] и праны [— чувства: как пространство и прочие стихии].
द्वितीयोऽध्यायः, चतुर्थः पादः
त्वज्-जाताः कलितोत्पाताः मत्-प्राणाः सन्त्य् अमित्रभित् ।
एतान् शाधि तथा देव यथा सत्-पथ-गामिनः ॥
भूत-विषयः श्रुति-विरोधः परिहृतस् तृतीय्-पादे । चतुर्थे तु प्राण-विषयः स परिह्रियते । गौण-मुख्य-भेदेन द्विविधाः प्राणाः । गौणाश् चक्षुर्-आदीन्य् एकादशेन्द्रियाणि मुख्यास् तु प्राणापानादयः पञ्चेति । तेषु गौणः परीक्ष्यन्ते । एतस्माज् जायते प्राणो मनः सर्वेन्द्रियाणि च इत्य् आदि श्रूयते । किम् अत्र जीववद् इन्द्रियाणाम् उत्पत्तिर् उत खादिवद् इति संशये—असद् वा इदम् अग्र आसीत् तद् आहुः किं तद् आसीद् इति ऋषायो वाव ते असद् आसीत् तद् आहुः के ते ऋषयः इति प्राणा वाव ऋषयः [शतपथ-ब्राह्मण 6.1.1] इत्य् अत्र ऋषि-प्राण-शब्दितानाम् इन्द्रियाणां सृष्टेः प्राक्-सत्त्व-श्रवणात् जीववद् इति पठति—
तथा प्राणाः ॥
यथा खादयः परस्माद् उत्पद्यन्ते तथा प्राणा इन्द्रियाणि चेत्य् अर्थः । प्राक्-सृष्टेर् एकत्वावधारणात्, मनः सर्वेन्द्रियाणि चैतस्मात् जायन्त इति श्रुतेश् च । न च जीवोत्पत्तिवद् इन्द्रियोत्पत्तिर् भवितुम् अर्हति जीवानां चैतन्य-रूपाणां शब्दाभ्यां ब्रह्मैव तत्र ग्राह्यम्, तयोः सार्वज्ञ्य-प्राणनाभिधायित्वात् ॥1॥
dvitīyo'dhyāyaḥ, caturthaḥ pādaḥ
tvaj-jātāḥ kalitotpātāḥ mat-prāṇāḥ santy amitrabhit |
etān śādhi tathā deva yathā sat-patha-gāminaḥ ||
bhūta-viṣayaḥ śruti-virodhaḥ parihṛtas tṛtīy-pāde | caturthe tu prāṇa-viṣayaḥ sa parihriyate | gauṇa-mukhya-bhedena dvividhāḥ prāṇāḥ | gauṇāś cakṣur-ādīny ekādaśendriyāṇi mukhyās tu prāṇāpānādayaḥ pañceti | teṣu gauṇaḥ parīkṣyante | etasmāj jāyate prāṇo manaḥ sarvendriyāṇi ca ity ādi śrūyate | kim atra jīvavad indriyāṇām utpattir uta khādivad iti saṁśaye—asad vā idam agra āsīt tad āhuḥ kiṁ tad āsīd iti ṛṣāyo vāva te asad āsīt tad āhuḥ ke te ṛṣayaḥ iti prāṇā vāva ṛṣayaḥ [śatapatha-brāhmaṇa 6.1.1] ity atra ṛṣi-prāṇa-śabditānām indriyāṇāṁ sṛṣṭeḥ prāk-sattva-śravaṇāt jīvavad iti paṭhati—
tathā prāṇāḥ ||
yathā khādayaḥ parasmād utpadyante tathā prāṇā indriyāṇi cety arthaḥ | prāk-sṛṣṭer ekatvāvadhāraṇāt, manaḥ sarvendriyāṇi caitasmāt jāyanta iti śruteś ca | na ca jīvotpattivad indriyotpattir bhavitum arhati jīvānāṁ caitanya-rūpāṇāṁ śabdābhyāṁ brahmaiva tatra grāhyam, tayoḥ sārvajñya-prāṇanābhidhāyitvāt ||1||
8ed015464cce · опубликовано 27 июл. 2026 г., 04:55:20 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Вторая адхьяя, четвёртая пада.
«Тобой рождены мои праны — [но] творят смуты, о Сокрушитель недругов; правь ими так, о Боже, чтобы шли благим путём».
Разноречие шрути о стихиях снято в третьей паде; в четвёртой снимается — о пранах. Праны двояки: второстепенные — одиннадцать индрий — и главная пятерица праны-апаны; [сперва] испытуются второстепенные. «Из Него рождается прана, ум и все индрии» — рождение индрий настоящее, как у пространства, или оборот, как «рождение» дживы? [Оппонент:] как у дживы: в Шатапатхе «не-сущим было это вначале… риши — вот что было тем не-сущим… праны — вот кто риши»: слышно бытие индрий ДО творения. [Сиддханта:]
«Так же — праны».
Как пространство и прочие рождаются от Высшего, так и праны-индрии: по удостоверению единости до творения и по шрути «ум и все индрии из Него рождаются». И не быть рождению индрий [оборотом], как «рождение» дживы: то — у джив, образов сознания; словами же «риши» и «прана» там бери БРАХМАНА — они именуют всезнание и оживление.