Говинда-бхашья
Пада 3.13.1.23
313 / 558
Говинда-бхашья · 3.1.23
Деванагари

तत्-स्वाभाव्यापत्तिर् उपपत्तेः

Транслитерация (IAST)

tat-svābhāvyāpattir upapatteḥ

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तत्-साभाव्य-आपत्तिःtat-sābhāvya-āpattiḥвпадение в подобие тому; tad + sābhāvya «одноприродность» + āpatti «впадение»; нисходя, душа «становится» пространством, дождём…
उपपत्तेःupapatteḥпо сообразности; upapatti, отложительный падеж; становится подобной, не тождественной
Литературный перевод

[Сходя, джива] обретает ПОДОБНОСТЬ [эфиру, ветру, дыму] — не тождество: [лишь] так складно.

Говинда-бхашья Баладевы Видьябхушаны
Деванагари

इष्टादि-कृतः सूक्ष्म-भूत-युक्ताः सानुशयाश् चावरोहन्तीति दर्शितम् । तत्-प्रकारस् तु—

अथैतम् एवाध्वानं पुनर् निवर्तन्ते यथेतम् आकाशम् आकाशाद् वायुं वायुर् भूत्वा धूमो भवति धूमो भूत्वाभ्रं भवत्य् अभ्रं भूत्वा मेघो भवति मेघो भूत्वा प्रवर्षति [छा.उ. 5.10.5] इति ।

यथेतम् अनेवञ् चोक्तस् तत्रैव । इहावरोहतायाम् आकाशादि-भावः प्रतीयते । स किं तादात्म्यापत्तिर् उत सादृश्यापत्तिर् इति विषये सादृश्यापत्ति-पक्षे लक्षणाप्रसङ्गात् तादात्म्यापत्तिर् एवासाव् इति प्राप्ते—

तत्-स्वाभाव्यापत्तिर् उपपत्तेः ॥

तत्-सादृश्यापत्ति-रूपः स मन्तव्यः । कुतः ? उपपत्तेः । चन्द्र-लोके यद् अम्मयं वपुर् आरब्धं भोगाय तत् किल चण्डकर-वृन्देन तुषार-खण्डम् इव भोग-क्षये क्षणजेन शोकाग्निना विलीयमानं सौक्ष्म्याद् आकाश-तुल्यं भवति, ततो वायोर् वशम् एति, ततो धूमादिभिः संपृच्यते इत्य् एवोपपद्यते । अन्यस्यान्य-भावायोगात् तत्त्वेऽवरोहासम्भवाच् च ॥23॥

--ओ)0(ओ--

Транслитерация (IAST)

iṣṭādi-kṛtaḥ sūkṣma-bhūta-yuktāḥ sānuśayāś cāvarohantīti darśitam | tat-prakāras tu—

athaitam evādhvānaṁ punar nivartante yathetam ākāśam ākāśād vāyuṁ vāyur bhūtvā dhūmo bhavati dhūmo bhūtvābhraṁ bhavaty abhraṁ bhūtvā megho bhavati megho bhūtvā pravarṣati [chā.u. 5.10.5] iti |

yathetam anevañ coktas tatraiva | ihāvarohatāyām ākāśādi-bhāvaḥ pratīyate | sa kiṁ tādātmyāpattir uta sādṛśyāpattir iti viṣaye sādṛśyāpatti-pakṣe lakṣaṇāprasaṅgāt tādātmyāpattir evāsāv iti prāpte—

tat-svābhāvyāpattir upapatteḥ ||

tat-sādṛśyāpatti-rūpaḥ sa mantavyaḥ | kutaḥ ? upapatteḥ | candra-loke yad ammayaṁ vapur ārabdhaṁ bhogāya tat kila caṇḍakara-vṛndena tuṣāra-khaṇḍam iva bhoga-kṣaye kṣaṇajena śokāgninā vilīyamānaṁ saukṣmyād ākāśa-tulyaṁ bhavati, tato vāyor vaśam eti, tato dhūmādibhiḥ saṁpṛcyate ity evopapadyate | anyasyānya-bhāvāyogāt tattve'varohāsambhavāc ca ||23||

--o)0(o--

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
इष्ट-आदि-कृतःiṣṭa-ādi-kṛtaḥобрядники; iṣṭādi-kṛt
सूक्ष्म-भूत-युक्ताः स-अनुशयाः च अवरोहन्ति इति दर्शितम्sūkṣma-bhūta-yuktāḥ sa-anuśayāḥ ca avarohanti iti darśitamсходят с тонкими стихиями и остатком: показано; darśita
तत्-प्रकारः तुtat-prakāraḥ tuлад же того:; prakāra
अथ एतम् एव अध्वानम् पुनः निवर्तन्तेatha etam eva adhvānam punaḥ nivartante«тем же путём возвращаются:»; adhvan
यथा-इतम् आकाशम्yathā-itam ākāśam«как шли — в пространство»; ākāśa
आकाशात् वायुम्ākāśāt vāyum«из пространства — в ветер»; vāyu
वायुः भूत्वा धूमः भवतिvāyuḥ bhūtvā dhūmaḥ bhavati«став ветром, становится дымом»; dhūma
धूमः भूत्वा अभ्रम् भवतिdhūmaḥ bhūtvā abhram bhavati«став дымом — мглою»; abhra!
अभ्रम् भूत्वा मेघम् भवतिabhram bhūtvā megham bhavati«став мглою — тучей»; megha!
मेघः भूत्वा प्रवर्षति इतिmeghaḥ bhūtvā pravarṣati iti«став тучей — ПРОЛИВАЕТСЯ»; pravarṣati!!
इह अवरोहताम् आकाश-आदि-भावः प्रतीयतेiha avarohatām ākāśa-ādi-bhāvaḥ pratīyateздесь у сходящих удостоверяется «становление» эфиром и прочим; bhāva
सः किम् तादात्म्य-आपत्तिःsaḥ kim tādātmya-āpattiḥоно — обретение тождества; tādātmya
उत सादृश्य-आपत्तिः इति विषयेuta sādṛśya-āpattiḥ iti viṣayeили обретение подобия? — по этому вопросу; sādṛśya!
सादृश्य-आपत्ति-पक्षे लक्षणा-प्रसङ्गात्sādṛśya-āpatti-pakṣe lakṣaṇā-prasaṅgāt[мол,] при подобии — намёк [а он не в чести]; lakṣaṇā
तादात्म्य-आपत्तिः एव असौ इति प्राप्तेtādātmya-āpattiḥ eva asau iti prāpteсамо тождество; при полученном; prāpta
तत्-स्वाभाव्य-आपत्तिः उपपत्तेःtat-svābhāvya-āpattiḥ upapatteḥ«обретение подобо-природности тому: по складности»; сутра (у Мадхвы — 3.1.24)
तत्-सादृश्य-आपत्ति-रूपः सः मन्तव्यःtat-sādṛśya-āpatti-rūpaḥ saḥ mantavyaḥмысли его обретением ПОДОБИЯ тому; sādṛśya!
कुतः उपपत्तेःkutaḥ upapatteḥпочему? — по складности; upapatti
चन्द्र-लोके यत् अप्-मयम् वपुःcandra-loke yat ap-mayam vapuḥводяное тело, что на луне; ap-maya
आरब्धम् भोगायārabdham bhogāyaзачатое для услад; ārabdha
तत् किलtat kilaоно ведь; kila
चण्ड-कर-वृन्देन तुषार-खण्डम् इवcaṇḍa-kara-vṛndena tuṣāra-khaṇḍam ivaкак ЛЬДИНКА — ЖГУЧИМИ ЛУЧАМИ; tuṣāra-khaṇḍa!!
भोग-क्षयेbhoga-kṣayeпри истощении услад; kṣaya
क्षण-जेन शोक-अग्निना विलीयमानम्kṣaṇa-jena śoka-agninā vilīyamānamтая в мгновенном огне скорби; śoka-agni!
सौक्ष्म्यात् आकाश-तुल्यम् भवतिsaukṣmyāt ākāśa-tulyam bhavatiот тонкости становится ПОДОБНО пространству; tulya!
ततः वायोः वशम् एतिtataḥ vāyoḥ vaśam etiзатем идёт под власть ветра; vaśa
ततः धूम-आदिभिः सम्पृच्यतेtataḥ dhūma-ādibhiḥ sampṛcyateзатем смешивается с дымом и прочим; sampṛcyate
इति एवम् उपपद्यतेiti evam upapadyateтак [всё] складно; upapadyate
अन्यस्य अन्य-भाव-अयोगात्anyasya anya-bhāva-ayogāt[ведь] одному не стать иным; ayoga!
तत्त्वे अवरोह-असम्भवात् चtattve avaroha-asambhavāt caда и при тождестве не сойти [вниз]; asambhava
Перевод комментария

Показан сход с тонкими стихиями и остатком; лад же его: «тем же путём возвращаются: в пространство, из пространства — в ветер; став ветром — дымом, дымом — мглою, мглою — тучей; став тучей — ПРОЛИВАЕТСЯ». «Становление» это — тождество или подобие? «Тождество [— иначе намёк]». При полученном —

«Обретение подобо-природности тому: по складности».

Мысли его обретением ПОДОБИЯ: водяное тело, зачатое на луне для услад, при их истощении — как ЛЬДИНКА жгучими лучами — тая в мгновенном огне скорби, от тонкости становится ПОДОБНО пространству; затем идёт под власть ветра, затем смешивается с дымом. Так складно: одному не стать иным, да и при тождестве не сойти вниз.

Версия

7d855234c7a3 · опубликовано 27 июл. 2026 г., 05:00:51 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами