अतस् त्व् इतरज् ज्यायो लिङ्गाच् च
atas tv itaraj jyāyo liṅgāc ca
БЕЗАШРАМНОСТЬ же [безоглядных] — ВЫШЕ [ашрамности]: и по примете [— Гарги «великая в видье»].
साश्रमा याज्ञवल्क्यादयो निराश्रमाश् च गार्ग्य्-आदयो विद्यावन्तो दर्शिताः । तेषु साश्रमाः श्रेष्ठा निराश्रमा वेति संशये, वैदिकाश्रम-धर्म-सम्पन्नत्वात् ब्रह्म-रतत्वाच् च श्रेष्ठा इति प्राप्ते—
अतस् त्व् इतरज्-ज्यायो लिङ्गाच् च ॥
शङ्का-निरासनाय तु-शब्दः । च-शब्दोऽवधारणार्थः । अतः साश्रमत्वाद् इतरन् निराश्रमत्वम् एव ज्यायः श्रेष्ठं विद्या-साधनं मन्तव्यम् । कुतः ? लिङ्गात् । गार्ग्या महा-विद्यत्व-श्रवणात् । अनादि-प्रवृत्ति-शीलानां प्रवृत्ति-सङ्कोचाय आश्रमाः शास्त्रेण विहिताः । अतस् तद्-विधाने न तस्य तात्पर्यं किं तु तत्-सङ्कोच एव । ता हि ब्रह्म-रति-प्रतिबन्धिका भवन्ति । ये तूपक्षीण-प्रवृत्तयो ब्रह्मैक-रतास् तेषां न किञ्चिद् आश्रमैः फलम् इति नैराश्रम्यं वरीयः । अत एव जाबालोपनिषदि क्रमेणाश्रमान् विधाय पुनर् विरक्तस्य तम् अपनिनाय सांवर्तकादीनां ब्रह्मैक-रतानां संन्यासं त्यागं चोवाचेति । अनाश्रमी न तिष्ठेत दिनम् एकम् अपि द्विजः इत्य् आदिकं तु सामान्य-विषयम् ॥39॥
sāśramā yājñavalkyādayo nirāśramāś ca gārgy-ādayo vidyāvanto darśitāḥ | teṣu sāśramāḥ śreṣṭhā nirāśramā veti saṁśaye, vaidikāśrama-dharma-sampannatvāt brahma-ratatvāc ca śreṣṭhā iti prāpte—
atas tv itaraj-jyāyo liṅgāc ca ||
śaṅkā-nirāsanāya tu-śabdaḥ | ca-śabdo'vadhāraṇārthaḥ | ataḥ sāśramatvād itaran nirāśramatvam eva jyāyaḥ śreṣṭhaṁ vidyā-sādhanaṁ mantavyam | kutaḥ ? liṅgāt | gārgyā mahā-vidyatva-śravaṇāt | anādi-pravṛtti-śīlānāṁ pravṛtti-saṅkocāya āśramāḥ śāstreṇa vihitāḥ | atas tad-vidhāne na tasya tātparyaṁ kiṁ tu tat-saṅkoca eva | tā hi brahma-rati-pratibandhikā bhavanti | ye tūpakṣīṇa-pravṛttayo brahmaika-ratās teṣāṁ na kiñcid āśramaiḥ phalam iti nairāśramyaṁ varīyaḥ | ata eva jābālopaniṣadi krameṇāśramān vidhāya punar viraktasya tam apanināya sāṁvartakādīnāṁ brahmaika-ratānāṁ saṁnyāsaṁ tyāgaṁ covāceti | anāśramī na tiṣṭheta dinam ekam api dvijaḥ ity ādikaṁ tu sāmānya-viṣayam ||39||
0b57c500a72d · опубликовано 27 июл. 2026 г., 05:30:26 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Кто выше — ашрамные (Яджнявалкья) или безашрамные (Гарги)? «Ашрамные». При полученном —
«Выше же — иное: и по примете».
БЕЗАШРАМНОСТЬ — лучшее средство (Гарги слывёт «великой в видье»). Суть: ашрамы предписаны склонным к безначальной ПРАВРИТТИ — ДЛЯ СУЖЕНИЯ гонки, помехи любви к Брахману; не в них умысел шастры, а в сужении. У кого гонка ИСТОЩИЛАСЬ и любовь — к одному Брахману, тем от ашрамов никакого плода: потому Джабала, предписав ашрамы чередом, отрешённым их ОТСТАВИЛА. А «вне ашрама ни дня» — про обычных.